چهارشنبه ۲۲ دی ۱۴۰۰ - الأربعاء 9 جماد ثاني 1443

(۱۳۸۶/۰۶/۲۶) سخنرانی های ماه رمضان ۱۳۸۶- آسیب های اخلاقی و اجتماعی (۲)

مکان : مسجد ملا احمد خوی دعوت کننده : امنای مسجد شرکت کنندگان : جمعی از نمازگزاران و روزه داران مؤمن مناسبت : ماه مبارک رمضان موضوع : آسیبهای اخلاقی و اجتماعی جلسه : دوم   غفلت یک آسیب اجتماعی :   مرحوم راغب اصفهانی می نویسد : الغَفْلَهُ سَهْوٌ یَعْتَری الاِنْسانَ مِنْ قِلَّهِ التَّحَفُّظِ […]

مکان : مسجد ملا احمد خوی

دعوت کننده : امنای مسجد

شرکت کنندگان : جمعی از نمازگزاران و روزه داران مؤمن

مناسبت : ماه مبارک رمضان

موضوع : آسیبهای اخلاقی و اجتماعی

جلسه : دوم

 

غفلت یک آسیب اجتماعی :

 

مرحوم راغب اصفهانی می نویسد :

الغَفْلَهُ سَهْوٌ یَعْتَری الاِنْسانَ مِنْ قِلَّهِ التَّحَفُّظِ وَ التَقَیُّظْ (۱)

غفلت سهو و لغزشی است که انسان را بخاطر کمی مراقبت و کمی هوشیاری و بیداری فرا می گیرد .

 

دو نکته در ارتباط با غفلت نیازمند دقت و توجه عمیق است .

الف : بطوریکه از معنی لغوی نیز استفاده می شود غفلت دارای یک مفهوم وسیع و گسترده است که هر نوع بی خبری را شامل می شود از قبیل :

۱- بی خبری ازشرایط زمانی و مکانی (که انسان درآن زندگی می کند)

۲- بی خبر از واقعیت های موجود در جامعه .

۳- بی اطلاعی از وظایف و مسئولیتهای اجتماعی خویش .

۴- بی اطلاعی از اتفاقات و حوادث پیرامونی تلخ و شیرین .

۵- نداشتن موضع گیری صحیح در برابر پدیده ها در اثر جهل بر واقعیات .

۶- غفلت از تکالیف و بایدها و نباید های دینی و دهها موضوع دیگر که دامن گیر جامعه شده است .

ب : نکته دوم اینکه معمولاً غفلت اجتماعی شروع و آغازش از غفلت فردی است چون ابتدا افراد و اشخاص هستند که غفلت و بی خبری دامنگیر آنان می شود و با مرور زمان تبدیل به غفلت و بی خبری اجتماعی و عمومی می شود .

 

غفلت از دیدگاه قرآن :

هدف اساسی ما این است که آسیبهای اخلاقی و اجتماعی از آن جمله موضوع غفلت را از دیدگاه آیات قرآن و احادیث اهل بیت (ع) بررسی و دنبال کنیم ، لذا بحث غفلت را از آیات قرآن آغاز می کنیم :

 

۱- خداوند در سوره اعراف می فرماید :

وَ لَقَدْ ذَرَأْنا لِجَهَنَّمَ کَثیراً مِنَ الجِنِّ وَ الإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لا یَفْقَهُونَ بِها وَ لَهُمْ أَعْیُنٌ لا یُبْصِرُونَ بِها وَ لَهُمْ آذانٌ لا یَسْمَعُونَ بِها اُولئِکَ کَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ اُولئِکَ هُمُ الغافِلُون(۲)

به یقین گروه بسیاری از انس و جنّ را برای دوزخ آفریدیم آنها دلها (عقلهائی) دارند که با آن اندیشه نمی کنند و نمی فهمند و چشمانی که با آن نمی بینند و گوشهائی که با آن نمی شنوند آنها هم چون چهارپایانند بلکه گمراه تر ، اینان همان غافلا نند .

 

توضیح و تفسیر آیه :

از مفاد آیه شریفه استفاده می شود که تعدادی از انسانها و جنّیان در اثر اعمال غلط خویش و نافرمانی خداوند خود را جهنمی می سازند .

در خود آیه ، سه موضوع علّت و ریشه جهنّمی شدن آنان را بیان می فرماید :

 

الف : آنان از عقل و اندیشه خود بعنوان ابزار شناخت حقایق عالم هستی استفاده نمی کنند .

لَهُمْ قُلُوبٌ لا یَفْقَهُونَ بها

اعتبار عقل از دیدگاه اسلام در حدی است که امام محمد باقر (ع) فرمود :

إِنَّ لِلّهِ عَلَی النّاسِ حُجَّتَیْنَ حُجَّهٌ ظاهِرَهٌ وَ حُجَّهٌ باطِنَهٌ فَاَمَّا الظّاهِرَهٌ فَالرُّسُلُ وَ الاَنْبِیاءُ وَ الاَ ئِمَّهُ (ع) وَ اَمَّا الباطِنَهُ فَالعُقُولُ (۳)

خداوند بر مردم دو حجت دارد : یکی ظاهری و دیگری باطنی .

حجّت ظاهری عبارت از رسولان ، انبیاء و ائمّه علیهم السّلام هستند .اما حجّت باطنی عبارت است از عقول جای بسی تأسف است که تعدادی از انسانها عقل با این عظمت و جایگاه والا در پیشگاه خداوند را تعطیل نموده و استفاده نمی کنند .

 

رسولخدا (ص) می فرماید :

قِوامُ الْمَرْءِ عَقْلُهُ وَ لا دینَ لِمَنْ لا عَقْلَ لَهُ (۴)

جان مایه انسان خِرَد اوست و کسی که خِرَد ندارد دین ندارد

ب : آنان از چشمان خود برای دیدن واقعیتها استفاده نمی کنند .

وَ لَهُمْ أَعْیُنُ لا یُبْصِرُونَ بِها

 

مرحوم علامه مجلسی در بحار الانوار از خصال مرحوم صدوق نقل می کنند که امام زین العابدین در ضمن یک حدیث بلند می فرماید :

أَلا إِنَّ لِلْعَبْدِ أَرْبَعُ أَعْیُنٍ : عَیْنانِ یَبْصُرُ بِهِما أَمْرَ دینِهِ وَ دُنْیاهُ وَ عَیْنانِ یَبْصُرُ بِهِما أَمْرَ آخِرَتِهِ وَ اِذا اَرادَ اللهُ بِعَبْدٍ خَیْراً فَتَحَ لَهُ الْعَیْنَیْنِ اللَّتَیْنِ فِی قَلْبِهْ فَاَبْصَرَ بِهِمَا الْغَیْبَ وَ أَمْرَ آخِرَتِهْ وَ اِذا اَرادَ غَیْرَ ذلِکْ تَرَکَ القَلْبَ بِما فِیهِ (۵)

برای بنده چهار چشم وجود دارد . دو چشم که توسط آن امور دینی و دنیوی را مشاهده می کند و دو چشم دیگر که با آن امور آخرتی و مسائلی که به ابدیّت مربوط است می بیند چون خداوند خیر بنده را بخواهد دو چشم دل را بینا سازد و اگرخداوند خیر بنده را نخواهد دل وی را به حال خود رها سازد.

 

پی نوشت :

(۱) مفردات / راغب اصفهانی (ماده غفل)

(۲) سوره اعراف آیه ۱۷۹

(۳) اصول کافی / کلینی ج ۱ ص ۱۶

(۴) میزان الحکمه ج ۸ ص ۳۸۷۶ و روضه الواعظین ص ۴

(۵) بحار الانوار ج ۶۱ ص ۲۵۰ و الخصال/ صدوق ص ۱۱۲