چهارشنبه ۲۹ دی ۱۴۰۰ - الأربعاء 16 جماد ثاني 1443

(۱۳۸۶/۱۰/۲۶) درسهایی از نهضت عاشورا (پیامدهای عاشورا)

 مکان : مسجد ملا احمد دعوت کننده : دفتر امام جمعه ، حوزه علمیّه نمازی ، حوزه علمیّه الزّهرا (س) ، هیئت امنای مسجد ملا احمد شرکت کنندگان : جمعی از اقشار مختلف مردم و عزاداران اباعبدالله الحسین (ع) مناسبت : دهه اول ماه محرم موضوع : درسهایی از نهضت عاشورا (پیامدهای عاشورا) سخنران : […]

 مکان : مسجد ملا احمد

دعوت کننده : دفتر امام جمعه ، حوزه علمیّه نمازی ، حوزه علمیّه الزّهرا (س) ، هیئت امنای مسجد ملا احمد

شرکت کنندگان : جمعی از اقشار مختلف مردم و عزاداران اباعبدالله الحسین (ع)

مناسبت : دهه اول ماه محرم

موضوع : درسهایی از نهضت عاشورا (پیامدهای عاشورا)

سخنران : حجت الاسلام و المسلمین سید رضی موسوی شکوری امام جمعه خوی

 

۹- پیامدهای عاشورا :

حماسه عاشورا در کوتاه ترین زمان جوامع بشری را تحت تأثیر خود قرار داد.

دو نمونه از آثار و پیامدهای آن را مورد اشاره قرار می دهیم :

الف : رسوائی بنی امیه :

تنها کشتن اباعبدالله الحسین (ع) و یاران باوفای او برای رسوائی بنی امیّه کافی بود ، لکن جنایات و هرزگیهای مضاعف و فوق العاده ، کمک زیادی بر تسریع رسوائی آنان کرد از جمله:

۱- بستن آب بر روی اهل بیت (ع)

۲- کشتن کودکان با آن وضع فجیع

۳- غارت کردن خیمه های اباعبدالله (ع)

۴- برنیزه کردن سرهای شهداء

کلام ابن اثیر و ابن جوزی :

هر دو از اهل سنّت هستند می نویسند :

لَمّا وَصَلَ رَأسُ الْحُسَیْنِ (ع) اِلی یَزید حَسُنَتْ حالُ ابْن زیاد عِنْده وَ سَرَّه ما فَعَلَ ثُمَّ لَمَ یلبِث اِلاّ یَسیراً حَتّی بَلَغَهُ بُغْضُ النّاسِ لَهُ وَ لَعَنْهُم وَ سبَّهُمْ فَنِدمَ عَلی قَتْلِ الْحُسَین (ع) (۱)

شیخ مفید در اختصاص :

از امام صادق (ع) نقل می کند فرمود :

عبد الملک بن مروان (پنج سال بعد از حماسه عاشورا به خلافت رسید) به حجّاج بن یوسف استاندار خود در حجاز نوشت:

فَحَسْبی دِماءُ بَنی عَبْدِالْمُطَّلِبْ فَاِنّی رَأَیْتُ آلَ اَبی سُفْیان لَمّا وَ لَغُو فِیها لَمْ یَلْبَثُوا بَعْدَها اِلاّ قَلیلاً

یادآوری :

حجّاج بن یوسف یکی از جنایتکاران معروف تاریخ بشریّت است .

در خون ریزی شاید همانند نداشته باشد . بهترین یاران امیرالمؤمنین (ع) را به شهادت رساند از جمله : قنبر غلام امیرالمؤمنین (ع) ، کمیل بن زیاد نخعی ، سعید بن جبیر .

ب : بوجود آمدن قیامهای متعدد :

از جمله قیامها که در فاصله کوتاه بعد از عاشورا بوجود آمدند عبارتند از :

۱- قیام توّابین کوفه با رهبری سلیمان بن صروخزاعی.

۲- قیام مختار ثقفی .

۳- شورش مردم مدینه .

۴- قیام زید بن علی .

کلام ابوالفرج اصفهانی :

وی در کتاب مقاتل الطالبیین در طول سه قرن اول الی سوم از تعداد ۲۱۸ نفر از علویان را نام می برد که در مناطق مختلف کشور پهناور آن روز دست به قیام و جنگ مسلحانه زده اند .

سؤال : چرا امام زین العابدین (ع) قیام نفرمودند ؟

جواب : پاسخ گسترده و تحلیلی بر این سؤال فرصت بیشتری می طلبد لذا چند نکته را بصورت فهرست و اجمال مطرح می سازیم :

۱- جریان کربلا نشان داد که مسلمانان بویژه شیعیان اهل بیت (ع) به یک بازسازی فکری و فرهنگی نیاز دارند تا آثار انحرافات حاکمان ادوار گذشته زدوده شود.

چون این حادثه دلخراش چند مطلب را مشخص کرد :

۱- منافق و دو چهره بودن مردم .

۲- عافیت طلبی و مصلحت اندیشی .

۳- بی وفائی مردم نسبت به امامان خود .

۴- ترس مردم از جنگ با بنی امیه .

۵- ضعیف بودن ایمان و اعتقادات دینی .

۲- بعد از حماسه عاشورا امام زین العابدین (ع) و شیعیان اهل بیت (ع) تحت کنترل شدید حُکّام جور قرار داشتند.

۳- بعد از عاشورا جوّ رعب و وحشت و سرخوردگی شدید بر جامعه اسلامی بویژه بر شیعیان حاکم شده بود.

۴- نوع قیامها بعد از عاشورا با شکست مواجه شدند و این هم یک نوع سرخوردگی مضاعف برای پیروان اهل بیت (ع) بود.

لذا با درنظر گرفتن این ویژگیها و خصوصیات سیاسی حاکم بر عصر امام زین العابدین (ع) به هیچ وجه شرایط برای قیام فراهم نبود ، تازه تعداد زیادی از کسانیکه علی القاعده بعد از قیام باید از وجود آنها استفاده می شد آدمهای آلوده و مشکوکی بودند.

مصائب شام غریبان :

متأسفانه ارباب مقاتل نتوانسته اند حوادث شام غریبان را بصورت مشروح بیان کنند ، لکن ترسیم صحیح فضای آن شب خودش حکایت از مصائب آن دارد .

حدیث رسولخدا (ص) :

صحنه گردان اصلی دشت کربلا بعد از عصر عاشورا زینب کبری (س) خواهر باوفای حضرت اباعبدالله الحسین (ع) بود.

از رسولخدا (ص) حدیثی نقل شده فرمود :

مَنْ بَکی عَلی مُصابِ هذِهِ الْبِنْت (زَیْنَب بِنْتِ عَلی (ع)) کانَ کَمَنْ بَکی عَلی أَخَوَیْها اَلْحَسَنِ وَ الْحُسَیْن (ع)(۲)

هرکس بر مصیبت این دختر (زینب دختر امیرالمؤمنین (ع)) گریه بکند ، مانند این است که بر (مصائب) دو برادرش امام حسن (ع) و امام حسین (ع) گریه کرده است.

کلام امام زین العابدین (ع) :

در جایگاه والا و شهامت و تهجد زینب کبری (س) امام زین العابدین (ع) دو تا جمله مهم فرمودند:

۱- اِنَّ عَمَّتی زَیْنَبُ مَعَ تِلْکَ الْمَصائِبُ وَ المِحَنِ النّازِلَهِ بِها فِی طَریقِنا اِلَی الشّامِ ما تَرَکَتْ تَهَجُّدَها لِلَیْلَهٍ (۳)

یعنی عمّه ام زینب (س) با آن همه مصیبت در مسیر ما بسوی شام حتی یک شب تهجّد خودش را ترک نفرمود.

۲- اِنَّها مَا ادَّخَرَتْ شَیْئاً مِنْ یَوْمِها لِغَدِها اَبَداً

ایشان هیچ کار امروز را به فردا موکول نمی کرد.

فضای شام غریبان :

بطوریکه اشاره کردم گزارشها از شب شام غریبان متأسفانه کامل نیست لکن ترسیم کردن ضای شام غریبان با آن همه مصائب و غارت خیمه ها در عصر عاشورا چندان مشکل نیست

چند مورد به ترتیب زیر قابل تصویر است :

۱- آن شب در منطقه ای که اهل بیت (ع) نگهداری می شدند همان خیمه های سوخته اباعبدالله (ع) بود.

۲- در فاصله کوتاه این خیمه ها بدنهای شهدای بدون سر عاشورا همچنان بر روی زمین بود.

۳- وحشت فوق العاده بر زنان و کودکان حاکم بود چون منتظر بودند هر لحظه یک حادثه و جنایتی اتفاق بیآفتد چون عصر عاشورا غارت خیام را تجربه کرده بودند.

در این رابطه جمله ای از امام زین العابدین (ع) نقل شده فرمود :

به خدا سوگند هر وقت به عمّه ها و خواهرانم نگاه می کنم گریه گلویم را می گیرد و یاد می کنم آن لحظاتی را که آنان از خیمه ای به خیمه دیگر می گریختند و منادی سپاه کوفه فریاد می زد :

أَحْرِقُوا بُیُوتَ الظّالِمین

خیمه های این ستمگران را بسوزانید.

۴- مصائب روز عاشورا و کشته شدن بهترین عزیزانشان از ذهن آنان می گذشت لکن ، جرأت گریه بلند را نداشتند.

۵- زینب کبری (س) چند مسئولیت سنگین را بر عهده داشت :

الف : پرستاری از امام زین العابدین (ع) که به شدّت مریض بود.

ب : نگهبانی از اهل بیت (ع) همان کاری که ابوالفضل (ع) و علی اکبر (ع) و جوانان هاشمی بر عهده داشتند.

ج : آرام کردن زنان فرزند مرده ، خواهران برادر مرده و کودکان وحشت زده

د : اندیشه و برنامه ریزی برای آینده که چه بلائی به سرشان خواهد آمد.

هـ : انجام اعمال عبادی و تهجّد شبانه که از امام زین العابدین (ع) نقل شده که فرمود :

عمّه ام زینب (س) در شام غریبان نماز شبش ترک نشد لکن توان ایستادن نداشت بصورت ایستاده خواندند.

پی نوشت :

(۱) الکامل ج ۴ ص ۸۷

(۲) وفیات الأمه ص ۴۳۱

(۳) همان ص ۴۴۱