یکشنبه ۲ آبان ۱۴۰۰ - الأحد 18 ربيع أول 1443

(۱۳۸۷/۰۵/۰۸) ارتباط ائمه با عالم غیب

مکان : مسجد ملا احمد خوی دعوت کننده : مرکز تخصصی مهدویت حوزه علمیه قم ، بنیاد فرهنگی مهدی موعود (عج) و دفتر امام جمعه شرکت کنندگان : ثبت نام کنندگان در طرح مهدویت مناسبت : طرح آموزشی بنیاد مهدویت موضوع : آیا ائمه (ع) با عالم غیب ارتباط دارند ؟ سخنران : امام جمعه […]

مکان : مسجد ملا احمد خوی

دعوت کننده : مرکز تخصصی مهدویت حوزه علمیه قم ، بنیاد فرهنگی مهدی موعود (عج) و دفتر امام جمعه

شرکت کنندگان : ثبت نام کنندگان در طرح مهدویت

مناسبت : طرح آموزشی بنیاد مهدویت

موضوع : آیا ائمه (ع) با عالم غیب ارتباط دارند ؟

سخنران : امام جمعه و رییس حوزه های علمیه خوی

 

سوال :

از مباحث گذشته اجمالاً معلوم گردید که علم غیب اختصاص به خداوند ندارد بلکه بعضی از افراد برگزیده بشر با عنایت و افاضه خداوند می توانند با عالَم غیب ارتباط پیدا کنند پیامبران الهی از آن افراد بودند اکنون این پرسش به میان می آید که آیا ائمه (ع) نیز از افراد برگزیده هستند که با جهان غیب ارتباط دارند یا خیر ؟

جواب :

برای روشن شدن حقیقت در این زمینه لازم است روایات وارد شده در این موضوع را مورد بررسی قرار بدهیم ، چون دراین روایات منابع علم امام مورد توجه و عنایت قرار گرفته است.

۱- الهام خداوند :

مفاد برخی از روایات این است که:

امام با خداوند از طریق الهام ارتباط دارد.

الف : مرحوم کُلَینی در اصول کافی از امام محمد باقر (ص) نقل کرده فرمود :

اِنَّ عَلِیَّاً (ع) کانَ مُحَدَّ ثاً

یعنی حضرت علی (ع) سخنان به اوگفته می شد.

و هنگامی که از امام توضیح خواستند که چه کسی با او سخن می گفت فرمود :

یُحَدِّ ثُهُ مَلَکٌ (۱)

یعنی فرشته با او سخن می گفت.

و هنگامی که سوال کردند آیا او پیامبر بود ؟ دست خود رابه علامت نفی و انکار تکان داد

و سپس افزود : کَصاحِبُ سُلَیْمانَ اَوْ کَصاحِبِ مُوسی اَوْ کَذِی القَرْنَیْن

او همانند دوست سلیمان ( آصِفِ بنِ بَرخیا) یا دوست موسی ( یُوشَع یا خِضر ) یا ذی القرنین بود

ب : محمّد بنِ مُسلم می گوید :

در محضر امام صادق (ع) از معنی کلمه مُحَدَّث بحث شد ، آن بزرگوار فرمود :

اِنَّهُ یَسْمَعُ الصَّوْتَ وَ لا یَرَی الشَّخْصَ

یعنی مُحَدَّث کسی است که صدا را می شنود ؛ لکن شخصی ( فرشته ) را مشاهده نمی کند . عرض کردم اگر فرشته را نمی بیند پس از کجا می داند فرشته است ؟

امام (ع) در پاسخ فرمود :

اِنَّهُ یُعْطِیِ السَّکینَهَ وَ الْوِقارَ حَتّی یَعْلَمُ اَنَّهُ مَلَکٌ (۲)

یعنی صدا موجب آرامش و وقار می شود از این طریق می داند که فرشته است.

۲- روایات علم غیب :

در منابع حدیثی روایات زیادی داریم که ائمه (ع) می فرمایند :

ما از حوادث گذشته و آینده اطلاع داریم .

الف : عن الصادق (ع) قال :

اِنّی لَأَعْلَمُ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الْاَرْضِ وَ اَعْلَمُ ما فِی الجَنَّهِ وَ اَعْلَمُ ما فِی النّارِ وَ اَعْلَمُ ما کانَ وَ مایَکُونُ قالَ ( الرّاوِی ) : ثُمَّ مَکَثَ هَنیئَهً فَرَأی اَنَّ ذلِکَ کَبُرَ عَلی مَنْ سَمِعَهُ مِنْه فَقالَ : عَلِمْتُ ذلِکَ مِنْ کِتابِ اللهِ عَزَّوَجَلَّ اِنَّ اللهَ عَزَّوَجَلَّ یَقُولُ : فِیهِ تِبْیانُ کُلِّ شَیْئٍ (۳)

حضرت صادق (ع) به گروهی از اصحاب خویش فرمود :

من به آنچه در آسمانها و زمین و بهشت و دوزخ موجود است علم دارم ، از حوادث گذشته و آینده با اطلاعم ، آنگاه قدری توقف کرد .

دید این مطلب بر شنوندگان سنگین آمد ؛ لذا فرمود : تمام این مطالب را از کتاب خدا فهمیدم.

زیرا خدا می فرماید : وَ نَزَّلْنا عَلَیْکَ الْکِتابَ تِبْیاناً لِکُلِّ شَیْئٍ

توضیح :

امام (ع) در این روایت علم غیب خود را در چند محور بیان فرموده اند :

۱- اطلاعات مربوط به آسمانها

۲- اخبار مربوط به کره زمین

۳- امورات مربوط به بهشت

۴- عوالم مربوط به جهنّم

۵- حوادث مربوط به گذشته تاریخ

۶- جریانهای مربوط به آینده جهان

و پس از احساس اینکه شنوندگان قدرت تحمّل ندارند فرمودند :

این موارد را از قرآن فهمیده ام .

ب : امام محمد باقر (ع) می فرماید :

سُئِلَ عَلِیٌّ عَنْ عِلْمٍ اَلنَّبِیِّ فَقالَ : عِلْمٌ الْنَّبِیِّ عِلْمُ جَمیعِ الْاَنْبِیاءِ وَ عِلْمُ ما کانَ وَ عِلْمُ ما هُوَ کائِنٌ اِلی قِیامِ السّاعَهِ ثُمَّ قالَ : وَالَّذِی نَفْسی بِیَدِهِ اِنّی لَأَعْلَمُ عِلْمَ النَّبِیِّ وَ عِلْمَ ما کانَ وَ عِلْمَ ما هُوَ کائِنٌ فیما بَیْنِی وَ بَیْنَ قِیامِ السّاعَهِ (۴)

مقدار علم پیامبر (ص) را از حضرت علی (ع) سوال کردند فرمود :

پیامبر (ص) علم تمامی پیامبران را می دانست و از حوادث گذشته و آینده اطلاع داشت.

آنگاه فرمود :

به خدائیکه جانم در دست اوست سوگند من همه علوم پیامبر را می دانم و از گذشته و آینده تا قیامت اطلاع دارم.

ج : ابن مُسکان می گوید :

امام صادق (ع) در تفسیر آیه شریفه ۷۵ سوره انعام :

وَ کَذلِکَ نُرِیَ اِبْراهیمَ مَلَکُوتَ السَّماواتِ وَ الْاَرْضِ وَ لِیَکُونَ مِنَ الْمُوقِنینَ

یعنی و این چنین ملکوت آسمانها و زمین ( حکومت مطلقه خداوند بر تمامی عالم هستی) را به ابراهیم نشان دادیم ( تا به آن استدلال کند) و اهل یقین گردد.

فرمود :

کَشَطَ لِاِبْراهیمَ (ع) اَلسَّماواتِ السَّبْعِ حَتّی نَظَرَ اِلی ما فَوْقِ الْعَرْشِ وَ کَشَطَ لَهُ الْاَرْضَ حَتّی رَأی ما فِی الْهَواءِ وَ فَعَلَ بِمُحَمَّدٍ (ص) مِثْلَ ذلِکْ وَ اِنّی لَأَری صاحِبَکُمْ وَ الْاَئِمَّهَ مِنْ بَعْدِه قَدْ فَعَلَ بِهِمْ مَثْلَ ذلِک

خدا حجاب آسمانها را برداشت تا ابراهیم به مافوق عرش نظر کرد از زمین نیز حجابها را برداشت تا آنچه در هوا بود رؤیت نمود و همین عمل را نسبت به محمد (ص) انجام داد و نسبت به صاحب شما و امامان بعد از او نیز همین کار را انجام داد.

۳- روح القُّدُس :

از پاره ای روایات اهل بیت (ع) استفاده می شود بخشی از علومِ انبیاء و اولیاء از طریق روح القُّدُس بدست می آید.

الف : مرحوم کُلَینی در اصول کافی از امام صادق (ع) در تفسیر آیه شریفه وَ السّابِقُونَ السّابِقُونَ اُولئِکَ الْمُقَرَّبُونَ روایت کرده می فرماید :

فَالسّابِقُونَ هُمْ رُسُلُ اللهِ وَ خاصَّهُ اللهِ مِنْ خَلْقِهِ جَعَلَ فِیهِمْ خَمْسَهَ اَرْواحٍ اَیَّدَهُمْ بِرُوُحِ القُّدُسِ فَبِهِ عَرَفُوا الْاَشْیاءَ(۵)

پیشگامان ، همان رسولان الهی و خاصّان خداوند از خلقند در آنها پنج روح قرار دارد ازجمله اینکه آنها را با روح القُّدُس تقویت نموده که بوسیله آن اشیاء را می شناسند.

ب : در روایتی امام باقر (ع) بعد از برشمردن ارواح پنجگانه ( روح القُّدُس ، روح الایمان ، روح الحَیاه ، روح القُوَّه ، و روحُ الشَّهوه )

می فرماید :

فَبِرُوحِ القُّدُسِ … عَرَفُوا ما تَحْتَ الْعَرْشِ اِلی ما تَحْتَ الثَّری (۶)

بوسیله روح القُّدُس آنچه را در زیر عرش تا آنچه را در زیر زمین است می دانند.

سوال : اینجا سوالی که مطرح می شود اینکه مقصود از روح القُّدُس کیست ؟ یا چیست؟

در پاسخ باید گفت :

بر اساس تعبیرات آیات قرآن و مفاد روایات مختلف مفسران و علماء در معنی روح القُّدُس اختلاف نظر دارند و معانی متعددی به ترتیب زیر بیان فرموده اند:

۱- گروهی از مفسّران روح القُّدُس را به ملائکه خدا جبرئیل تفسیر کرده اند.

۲- عده ای دیگر روح القُّدُس را به حضرت مسیح و یا به معنی انجیلی که بر او فرستاده شده تفسیر کرده اند.

۳- جمعی دیگر می فرمایند :

منظور از روح القُّدُس اسم اعظم خداوند است که مسیح با آن مردگان را زنده می کرد.

۴- از مفاد پاره ای از روایات در منابع اهل بیت (ع) استفاده می شود روح القُّدُس روح مقدسی بوده که با همه پیامبران و انبیاء و معصومین بوده است و امدادهای الهی را در موارد مختلف به آنها منتقل می ساخته

۴- ائمه (ع) وارثان علم پیامبر(ص) :

از جمله منابع علوم ائمه (ع) که از مفاد روایات بدست می آید وراثت از پیامبر (ص) است ؛ به این معنی که پیامبر اکرم (ص) تمام معارف و شرایع اسلام را به علی (ع) آموخت و طبق بعضی از روایات حضرت علی (ع) با خط خود در کتابی نوشت و این علم نسل اندر نسل به فرزندان علی (ع) یعنی امامان معصوم (ع) منتقل گردید

الف : ابوبصیر می گوید :

از امام صادق (ع) پرسیدم که پیروان شما می گویند رسولخدا (ص) یک باب از علم به حضرت علی (ع) آموخت که از آن هزار باب گشوده شد.

امام (ع) فرمود :

عَلَّمَ رَسُولُ اللهِ (ص) عَلِیّاً اَلْفَ بابٍ یُفْتَحُ مِنْ کُلِّ بابٍ اَلْفَ بابٍ

رسولخدا (ص) به حضرت علی هزار باب از علم آموخت و از هر بابی هزار باب گشوده شد

سپس فرمود :

ای ابوبصیر اِنَّ عِنْدَنَا الْجامِعَهُ

عرض کردم جامعه چیست ؟

امام (ع) در پاسخ فرمود :

فِیها کُلُّ حَلالٍ وَ حَرامٍ وَ کُلُّ شَیْئٍ یَحْتاجُ النّاسِ عَلَیْه حَتَّی الأَرْشُ فِی الْخَدْش (۷)

یعنی در جامعه هرچیزی که مردم تا روز قیامت به آن نیاز دارند وجود دارد حتی دیه یک خراش در بدن

۵- علم ائمه (ع) از طریق نور خداوند :

از جمله منابع دانش ائمه (ع) نور خداوند احدیّت است که در منابع حدیثی روایات متعددی بر این نوع دانش آنان دلالت دارد.

مرحوم کلینی (ره) در جلد اول اصول کافی و مرحوم علامه مجلسی (ره) در جلدهای ششم و ۲۳ بحار الانوار متجاوز از ۱۶ روایت نقل فرموده اند.

از آنجمله است :

روای ( حسن بن راشد ) می گوید : از امام صادق (ع) شنیدم فرمود :

فَاِذا مَضَی الْاِمامُ الَّذی کانَ قَبْلَهُ رُفِعَ لِهذا مَنارٌ مِنْ نُورٍ یَنْظُرُ بِهِ اِلی اَعْمالِ الْخَلایِقِ فَبِهذا یَحْتَجُّ اللهُ عَلی خَلْقِهِ (۸)

هنگامی که امام پیشین از دنیا می رود خداوند برای امام بعد از او ستونی از نور بر می افرازد که بوسیله آن اعمال مردم را می بیند و از این طریق خداوند حجّت را برخلق خود تمام می کند.

۶- ما علم غیب می دانیم :

در تعدادی از روایات وارد شده است که مفاد آنها این است که ائمه (ع) مدّعی شده اند بر اینکه ما علم غیب می دانیم.

مرحوم کلینی (ره) این روایات را در ابواب مختلف جلد اول اصول کافی کتاب الحُجَّه مطرح فرموده است:

امام صادق (ع) فرمود :

وَ اللهُ لَقَدْ اُعْطینا عِلْمَ الْاَوَّلینَ وَ الآخِرینَ فَقَال لَهُ رَجُلٌ مِنْ اَصْحابِه : جُعِلْتُ فِداکَ أَعِنْدَکُمْ عِلْمُ الْغَیْبِ ؟

فَقالَ لَهُ : وَیْحَکَ اِنّی لَاَعْلَمُ ما فِی اَصْلابِ الرِّجالِ وَ اَرْحامِ النِّساءِ (۹)

 

به خدا سوگند علم اولین و آخرین را به ما داده اند.

یکی از اصحاب گفت: فدایت شوم آیا علم غیب دارید ؟

فرمود : وای بر تو ! من از نطفه هائی که در صُلب مردان و رحم زنان می باشد خبر دارم.

ضُرَیسِ کُناسی می گوید :

از حضرت باقر (ع) شنیدم به اصحابش می فرمود :

عَجِبْتُ مِنْ قَوْمٍ یَتَوَلُّونا وَ یَجْعَلُونا اَئِمَّه وَ یَصِفُونَ اَنَّ طاعَتَنا مُفْتَرَضَهٌ عَلَیْهِمْ کَطاعَهِ رَسُولِ اللهِ (ص) ثُم یَکْسِرُونَ حُجَّتَهُمْ وَ یَخْصِمُونَ اَنْفُسَهُمْ بِضَعْفِ قُلُوبِهِمْ فَیَنْقُصُونا حَقَّنا وَ یَعیبُونَ ذلِکَ عَلی مَنْ أَعْطاهُ الله بُرْهانَ حَقِّ مَعْرِفَتِنا وَ التَّسلیمَ لِاَمرِنا أَتَرَوْنَ أنَّ اللهَ تَبارَکَ وَ تعالی اِفْتَرَضَ طاعَهَ أَوْلِیائِهِ عَلی عِبادِه ثُمَّ یُخْفِی عَنْهُمْ أَخْبارَ السَّماواتِ وَ الْاَرْضِ وَ یَقْطَعُ عَنْهُمْ مَوادَّ الْعِلْمِ فیما یَرِدُ عَلَیْهِمْ مِمّا فِیهِ قِوامُ دِینِهِمْ

تعجب می کنم از عده ای که ولایت ما را قبول دارند و ما را امام می دانند و اطاعت از ما را مانند اطاعت رسولخدا (ص) واجب می شمارند ولی دلیل خودشان را نقض می کنند بواسطه ضعف قلب با خودشان دشمنی می کنند حق ما را ناقص می شمارند بر کسانیکه حق ما را شناخته اند عیب می گیرند.

آیا گمان می کنید خدا اطاعت اولیاء خودش بر بندگان واجب می گرداند ولی اخبار آسمان و زمین را از آنان پوشیده می دارد و مواد دانش را در مورد مسائلی که بر ایشان پیشآمد می کند از آنان قطع می کنند ؟

توجه :

یک نکته لازمی که باید مورد توجه قرار بگیرد اینکه :

در پایان این جملات امام (ع) یکی از حاضران به نام حُمران خطاب به امام (ع) عرض کرد :

جُعِلْتُ فِداکْ اَرَأَیْتَ ما کانَ مِنْ اَمْرِ قِیامِ عَلِیِّ بْنِ اَبیطالِبٍ وَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَیْن (ع) وَ خُرُوجِهِمْ وَ قِیامِهِمْ بِدِینِ اللهِ عَزَّ ذِکْرُهُ وَ ما اُصیبُوا مِنْ قَتْلِ الطَّواغیتِ اِیاهُمْ وَ الظَّفَرُ بِهِمْ حَتّی قُتِلُوا وَ غُلِبُوا ؟

بنظر می رسد هدف حُمران این بوده که اگر شما ائمه (ع) علم غیب می دانید چرا امیر المؤمنین (ع) و دو فرزند بزرگوارش بخاطر دین قیام و مبارزه کردند و در عین حال در برابر ستمگران با شکست مواجه شدند ؟

امام در پاسخ می فرماید :

یا حُمران اِنَّ اللهَ تَبارَکَ وَ تَعالی قَدْ کانَ قَدَّرَ ذلِکَ عَلَیْهِمْ وَ قَضاهُ وَ اَمْضاهُ وَ حَتَمَهُ عَلی سَبیلِ الْاِخْتِیار ثُمَّ اَجْراهُ فَبِتَقَدُّمِ عِلْمٍ اِلَیْهِمْ مِنْ رَسُولِ اللهِ (ص) قامَ عَلِیٌّ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ (ع) وَ بِعِلْمٍ صَمَتَ مَنْ صَمَتَ مِنّا

ای حُمران خداوند این موارد را بر آن بزرگواران مقدّر ساخته بود درحالیکه بر انجام آنها اختیار داشتند و بر حسب وظیفه این موارد را تحمل کردند و یا بعضی از ائمه (ع) در برابر برخی ستمگران وظیفه داشتند به ظاهر سکوت کنند.

 

پی نوشت :

(۱) اصول کافی ج ۱ ص ۱۲۸

(۲) همان ص ۲۷۱

(۳) همان ص ۲۶۱

(۴) بحار ج ۲۶ ص ۱۱۰

(۵) همان ص ۱۱۴

(۶) اصول کافی ج ۱ ص ۲۷۲

(۷) همان ص ۲۳۲

(۸) همان ص ۳۸۷

(۹) بحار ج ۲۶ ص ۲۷

 

 

پر بازدیدترین ها

بیشتر