دوشنبه ۲۷ دی ۱۴۰۰ - الإثنين 14 جماد ثاني 1443

(۱۳۸۷/۰۶/۲۲) خطبه های نماز جمعه خوی – ۲۲ شهریور ۱۳۸۷

موضوع خطبه اول : الف : پرهیز از حرامها برترین کارها در ماه رمضان :  مرحوم صدوق در کتاب فَضائل الاَشْهُرِ الثَّلاثَه خطبه معروف پیامبر اسلام (ص) را از امام رضا (ع) به نقل از پدرانش از امام علی (ع) آورده است که نوع مردم با محتوای آن آشنائی دارند. در بخشی از این خطبه […]

موضوع خطبه اول :

الف : پرهیز از حرامها برترین کارها در ماه رمضان :

 مرحوم صدوق در کتاب فَضائل الاَشْهُرِ الثَّلاثَه خطبه معروف پیامبر اسلام (ص) را از امام رضا (ع) به نقل از پدرانش از امام علی (ع) آورده است که نوع مردم با محتوای آن آشنائی دارند. در بخشی از این خطبه مفصّل امیرالمؤمنین (ع) می فرماید:

فَقُمْتُ فَقُلْتُ یا رَسُولَ اللهِ (ص) ما اَفْضَلُ الْاَعْمالِ فِی هذَا الشَّهْرِ

فَقالَ : یا اَبَا الْحَسَنْ ، أَفْضَلُ الْأَعْمالِ فِی هذَا الشَّهْرِ اَلْوَرَعُ عَنْ مَحارِمِ اللهِ(۱)

من برخاستم و گفتم ای پیامبر خدا (ص) برترین اعمال در این ماه چیست؟

فرمود : ای ابوالحسن برترین اعمال در این ماه ، پرهیز از حرامهای خداوند است.

 

در نوع کُتُب حدیثی اولین بحث در باب آداب الصّوم عنوان « اَلْوَرَعُ عَنْ مَحارِمَ الله » را قرار داده اند. خود این عمل نشانگر نقش اساسی وَرَع از مَحارِم در روزه می باشد ؛ لذا لازم است چند مورد از مصادیق مَحارِم الله را از زبان رسولخدا (ص) واهل بیت (ع) یادآوری کنیم:

الف : مرحوم صدوق در معانی الاخبار و علاّمه مجلسی در بحار الانوار از رسولخدا (ص) نقل کرده اند فرمود :

مَنْ تَأَمَّلَ خَلْفَ إِمْرَئَهٍ حَتّی یَتَبَیَّنَ لَهُ حَجْمُ عِظامِها مِنْ وَراءِ ثِیابِها وَ هُوَ صائِمٌ فَقَدْ أَفْطَرَ (۲)  

هر روزه داری که در پشت سر زنی با دقت بنگرد تا حدی که حجم استخوان بندی زن از پشت لباسش برای او آشکار شود روزه اش را افطار کرده است.

 

ب : مرحوم علاّمه مجلسی ( ره ) با نقل از کتاب دَعائِم الاسلام (احتمالاً مال صدوق باشد) از امام صادق (ع) از اجدادش:

عَنْ فاطِمَهَ (ع) :

ما یَصْنَعُ الصّائِمُ بِصِیامِهِ اِذا لَمْ یَصُنْ لِسانَهُ وَ سَمْعَهُ وَ بَصَرَهُ وَ جَوارِحَهُ (۳)

روزه دار اگر زبان ، گوش ، چشم و اعضایش را نگه ندارد با روزه اش چه می خواهد بکند ؟

 

ج : امام زین العابدین (ع) در صحیفه سجّادیه خویش که در اوج غربت و مظلومیّت اسلام و اهل بیت (ع) بعد از حماسه عاشورا جمع آوری شده است، سه دعا در مورد ماه مبارک رمضان دارند.

دعا هنگام فرا رسیدن ماه رمضان (۴۴)

دعای وداع ماه رمضان (۴۵)

دعای روز عید فطر (۴۶)

بخشهایی از این دعاها تبیین مصادیق مُحرّمات الهی است که از جمله موانع به اجابت رسیدن عبادات ماه رمضان می باشند.

قبل از اینکه بخشهایی از دعای اوّل را ترجمه کنم ضروری می دانم چند مورد از شرایط سیاسی سخت حاکم بر عصر امام (ع) را یادآوری کنم:

۱- مدت ۲۱ سال امامت امام زین العابدین (ع) دوران خلافت عبدالملک ابن مروان سپری شد . در حق ایشان این گزارشات در کُتُب تاریخی ثبت شده است.

الف : کانَ اَوَّلُ مَنْ نَهی عَنِ الْاَمْرِ بِالْمَعْرُوفِ

ب : در مدینه برای مردم خطبه خواند و چنین گفت :

لا اُداوِی هِذِه الْاُمَّهَ اِلاّ بِالسَّیْف

و در ادامه گفت :

وَ اللهُ لا یَأْمُرُنِی اَحَدٌ بِتَقْوَی اللهِ بَعْدَ مَقامِی هذَا اِلاّ ضَرَبْتُ عُنُقَهُ (۴)

 

۲- حکومت عبد الله بن زبیر :

مدتی بخش مهمی از منطقه حجاز و مکّه تحت تسلّط عبدالله بن زبیر قرار داشت . مورّخین می نویسند:

إِنَّ ابْنَ زُبَیْرٍ خَطَبَ اَرْبَعینَ صَباحاً لا یُصَلّی عَلَی النَّبِیِّ (ص) (۵)

و در پاسخ بازخواست کنندگان می گوید :چون اهل بیت (ع) ناشایسته ای دارد نمی خواهم آنان خوشحال شوند.

۳- خود امام (ع) در پاسخ یکی از بزرگان مصر بنام سَهل بن شُعَیب که پرسید :

کَیْفَ اَصْبَحْتَ ؟

می فرماید :

وَ أَصْبَحَ شِیْخُنا وَ سِیِّدُنا یُتَقَرَّبُ اِلی عَدُوِّنا بِشَتْمِهِ وَ سَبِّهِ عَلَی الْمَنابِرِ (۶)

امام زین العابدین (ع) در چنین شرایطی معارف دینی را درقالب دعا تبلیغ فرموده است ، از آن جمله است موارد زیر در ارتباط با روزه ماه رمضان:

اَللّهُمَّ … وَ أَعِنّا عَلی صِیامِهِ بِکَفِّ الْجَوارِحِ عَنْ مَعاصِیکَ

ما را بر روزه داشتن در این ماه با حفظ جوارح از گناهانت کمک فرما

وَ اسْتِعْمالِها فِیهِ بِما یُرْضیکَ

همچنین در بکار گرفتن اعضاء و جوارح بر آنچه تو را خوشنود می سازد یاری ده

حَتّی لا نُصْغِیَ بِاَسْماعِنا اِلی لَغْوٍ

آن چنانکه با گوشهای خود به سخن لغوی گوش فرا ندهیم

وَ لا نُسْرِعَ بِاَبْصارِنا اِلی لَهْوٍ

با چشمان خود به طرف هیچ لهوی نشتابیم

وَ حَتّی لا نَبْسُطَ أَیْدِیَنا اِلی مَحْظُورٍ

تا دستهایمان را به سوی هیچ حرامی نگشاییم

وَ لا نَخْطُوَ بِاَقْدامِنا اِلی مَحْجُورٍ(۷)

و گامهای مان را بسوی هیچ امر ممنوعی پیش ننهیم  

 

 

ب : روش توبه از گناهان :

مرحوم نراقی گناهان را به سه گروه اصلی تقسیم فرموده و روشهای توبه را نیز در این سه گروه به ترتیب زیر مورد بررسی قرار داده :

اَحَدُها : تَرْکُ الطّاعاتِ الْواجِبَهِ مِنَ الصَّلاهِ وَ الصَّوْمِ وَ الزَّکاتِ وَ الْخُمْسِ وَ الْکَفّارَهِ وَ غَیْرِها وَ طَریقُ التَّوْبَهِ عَنْها : أَنْ یَجْتَهِدَ فِی قَضائِها بِقَدْرِ الْاِمْکانِ

یعنی اول ترک کردن طاعتهای واجب از نماز ، روزه ، زکات و کفّاره و غیر اینها و راه توبه از آنها کوشش در قضای آنهاست به مقدار ممکن

وَ ثانِیها – اَلْمُحَرَّماتُ الَّتی بَیْنَ الْعَبْدِ وَ بَیْنَ اللهِ اَعْنِی الْمَنْهِیّاتِ الَّتی هِیَ حُقُوقُ اللهِ

کَشُرْبِ الْخَمْرِ وَ ضَرْبِ الْمَزامِیرِ وَ الْکِذْبِ وَ الزِّنا بِغَیْرِ ذاتِ بَعْلٍ وَ طَریقُ التَّوْبَهِ عَنْها أَنْ یَنْدِمَ عَلِیْها وَ یُوطِنَ قَلْبَهُ عَلی تَرْکِ الْعُودِ اِلی مِثْلِها أَبَداً (۸)

دوم محرماتی که میان بنده و خداوند می باشد یعنی نهی شده هائی که حقوق الله هستند

مانند : شرب خمر و زدن نای ( نوازندگی ) ، دروغ ، زنا با زن شوهر دار راه توبه از اینها پشیمانی از آنهاست و عزم قلب بر ترک بازگشت به مثل آنها تا ابد ادامه دارد.

 

 

خطبه دوّم :

مناسبتهای هفته :

 

هفته جاری دارای مناسبتهای متعددی است :

۱- روز دوشنبه ۲۵ شهریور سالگرد اشغال بیروت توسط رژیم اشغالگر قدس در سال ۶۱ .ش

۲- روز سه شنبه دارای سه مناسبت است :

الف : فرخنده میلاد امام حسن مجتبی(ع) در سال ۳ . ق مصادف با ۱۵ رمضان

ب: آغاز هفته اطعام نیازمندان و اکرام ایتام

ج: قتل عام فلسطینیان در اردوگاههای صَبرا و شَتیلا توسط صهیونیستها در سال ۱۹۸۲ .م

۳- چهارشنبه ۲۷ شهریور روز بزرگداشت شاعر نامدار آذربایجان سید محمد حسین شهریار و روز شعر و ادب فارسی

۴- روز پنجشنبه ۱۷ رمضان معراج رسولخدا (ص) ۶ ماه قبل از هجرت و سالگرد جنگ بدر در سال دوم هجری قمری

 

آداب احسان از دیدگاه امام حسن (ع) :

بعنوان عرض ارادت به محضر امام حسن مجتبی (ع) و تقارن هفته اطعام با میلاد آن حضرت چند روایت کوتاه از آن بزرگوار را در زمینه آداب احسان ترجمه می کنیم :

۱- احسان نباید تأخیر و منّت داشته باشد :

مرحوم علامه مجلسی در بحار الانوار از آن حضرت نقل کرده فرمود:

اَلْمَعْرُوفُ ما لَمْ یَتَقَدَّمْهُ مَطَلٌ وَ لَمْ یَتْبَعْهُ مَنٌّ (۹)

احسان آن است که تأخیری در پیش و منّتی در پی نداشته باشد.

۲- احسان های خود را شمارش نکنید :

باز در همان منبع از آن بزرگوار نقل شده فرمود :

مَنْ عَدَّدَ نِعَمَهُ مَحَقَ کَرَمَهُ (۱۰)

هرکس احسانهای خود را برشمرد بخشندگی خود را تباه کرده است.

۳- اتمام احسان بهتر از آغاز آن است :

در کتاب أَعْلام الدِّین فِی صِفاتِ الْمُؤْمِنین مرحوم دیلمی صاحب ارشاد القلوب با اسناد خود از آن بزرگوار نقل کرده فرمود:

تَمامُ الصَّنیعَهِ خَیْرٌ مِنْ اِبْتِدائِها (۱۱)

تمام کردن احسان از آغاز آن بهتر است.

 

 

عقوبت ترک اطعام از دیدگاه قرآن :

در سوره مدّثر مذاکره بهشتیان با جهنمیان را چنین بازگو می فرماید:

اصحاب یمین ( کسانیکه نامه اعمالشان را بدست راستشان می دهند) از مجرمان می پرسند :

ما سَلَکَکُمْ فِی سَقَرَ ؟

چه چیز شما را دوزخی کرد ؟

مجرمان در پاسخ چهار علّت اساسی مطرح می سازند :

۱- قالُوا لَمْ نَکُ مِنَ الْمُصَلّینَ                        

ما از نمازگزاران نبودیم

۲- وَ لَمْ نَکُ نُطْعِمُ الْمِسْکینَ                        

به مستمند اطعام نمی کردیم

۳- ظوَ کُنّا نَخُوضُ مَعَ الْخائِضینَ                    

و پیوسته با اهل باطل همنشین بودیم

۴- وَ کُنّا نُکَذِّبُ بِیَوْمِ الدِّینِ                    

و همواره روز جزا را انکار می کردیم.

حَتّی اَتانَا الْیَقین

یعنی ( همه این کارها را ادامه می دادیم ) تا اینکه مرگ ما رسید در نهایت خداوند می فرماید :

فَما تَنْفَعَهُمْ شَفاعَهُ الشّافِعین

از این رو شفاعتِ شفاعت کنندگان به حال آنها سودی نمی بخشد.

 

 

ب . حوادث منطقه :

انتخاب رئیس جمهور پاکستان :

در اخبار ملاحظه فرمودید آقای آصف علی زرداری با رأی موافق ۴۵۹ نماینده از میان ۷۰۲ نماینده پاکستان به ریاست جمهوری انتخاب شد و کار خود را رسماً آغاز کرد. در این زمینه چند مطلب لازم به یادآوری می باشد :

الف : در رسانه ها و محافل سیاسی از آقای زرداری بعنوان یک چهره غرب گرا نام برده می شود.

در صورت صحّت این مطلب آقای زرداری از ابتدا با یک چالش جدّی مواجه خواهد شد چون از میان خواسته های نامشروع و تمام نشدنی آمریکا و احساس ضدّ آمریکایی مردم پاکستان که روز به روز در حال توسعه و گسترش است باید یکی را انتخاب بکند.

 

ب : نوع کشورهای غربی و اروپائی بویژه آمریکا و انگلیس خوشحالی خود را از این انتخاب اظهار کردند وزیر امور خارجه آمریکا در جمع خبرنگاران گفت:

الان احساس خوبی از نتیجه برخی امور دارم.

وزارت خارجه انگلیس در بیانیّه ای اعلام کرد:

ما به همکاری گسترده با زرداری می اندیشیم تا مشارکت ما در پاکستان عمیق تر شود.

 

ج : واقعیتهایی در پاکستان وجود دارد که هم آقای زرداری و هم کشورهای غربی و اروپائی ناچار هستند این واقعیتها را مورد توجه قرار بدهند:

۱- پاکستان یک کشور اسلامی است و مردم مسلمان آن در نوع حوادث منطقه ای و بین المللی موضع گیری داشته و دارند و نشان داده اند مدافع دین خود می باشند.

۲- در میان مردم ، گروهها ، جریانها و احزاب سیاسی ضدّیت با آمریکا روز به روز در حال گسترش است.

۳- پاکستان یک کشور هسته ای در منطقه می باشد که نادیده گرفتن موقعیت استراتژیک آن برای غرب و اروپا خطرات و تهدیدات جدّی بدنبال خواهد داشت.

۴- بویژه آقای زرداری باید از عملکرد و برخوردهای گذشته آمریکا با متحدان و عوامل خود در منطقه و خود پاکستان عبرت بگیرد چون:

صدّام در عراق ، طالبان در افغانستان عَرَفات در سرزمینهای اشغالی، مُشرّف در پاکستان و خود خانم بی نظیر بوتو همسر آقای زرداری ، همه قربانیان توطئه های حامی خویش یعنی آمریکا می باشند.

 

 

ب : سفر سارکوزی به سوریه :

سفر رئیس جمهور فرانسه به سوریه نمایانگر چرخش آشکار در مواضع غرب و اروپا در ارتباط با کشور سوریه می باشد. چون از سال   2005   میلادی سوریه به اتّهام حمایت از گروههای تروریستی ، دست داشتن در ترور رَفیق‌حریری در لیست سیاه آمریکا و هم پیمانان اروپائی او قرار داشت ؛ حتّی فرانسه و آمریکا با تصویب قطعنامه پیشنهادی در شورای امنیت سوریه را در انزوای بین المللی قرار دادند.

 

از نظر کارشناسان سیاسی:

۱- مواضع اصولی سوریه در مسائل منطقه ای

۲- دفاع از مقاومت اسلامی فلسطین و لبنان

۳- حفظ روابط نزدیک با جمهوری اسلامی ایران

۴- اصرار بر باز پس گیری بلندیهای جولان از رژیم اشغالگر قدس

نقش اساسی در تغییر مواضع غرب و اروپا نسبت به سوریه دارند.

 

پی نوشت:

(۱)  فضائل الاشهر الثلاثه   ص ۷۷                      

(۲)   معانی الاخبار ص ۴۱۰ بحار الانوار چ بیروت ج ۹۳ ص ۲۹۰          

(۳)   دعائم الاسلام   ج ۱ ص ۲۶۸ /     بحار   ج ۹۳ ص ۲۹۵

(۴)   ما و صحیفه ج ۲ ص ۲۴۰            

(۵)   مُروج الذّهب / مسعودی ج ۳ ص ۲۷۸              

(۶)   طبقات ابن سعد ج ۵ ص ۲۱۹  

(۷)   صحیفه سجادیه دعای ۴۴

(۸)   جامع السعادات ج ۳ ص ۷۰

(۹)     بحار   ج ۷۸   ص ۱۱۵                

(۱۰)   بحار   ج ۷۴   ص ۴۱۷            

(۱۱)   اعلام الدین   ص ۲۹۷