دوشنبه ۲۷ دی ۱۴۰۰ - الإثنين 14 جماد ثاني 1443

(۱۳۸۷/۰۸/۰۳) خطبه های نماز جمعه خوی – ۳ آبان ۱۳۸۷

موضوع خطبه اول : الف : تقوی از دیدگاه امیرالمؤمنین (ع) در نهج البلاغه (۲) ۲-      امام (ع) در نامه ۵۳   نهج البلاغه خطاب مالک اشتر نخعی هنگامی که او را به استانداری مصر برگزید چنین می نویسد: أَمَرَهُ بِتَقْوَی الله او را به تقوای خدا فرمان می دهد وَ ایثارِ طاعَتِهِ و اینکه اطاعت […]

موضوع خطبه اول :

الف : تقوی از دیدگاه امیرالمؤمنین (ع) در نهج البلاغه (۲)

۲-      امام (ع) در نامه ۵۳   نهج البلاغه خطاب مالک اشتر نخعی هنگامی که او را به استانداری مصر برگزید چنین می نویسد:

أَمَرَهُ بِتَقْوَی الله

او را به تقوای خدا فرمان می دهد

وَ ایثارِ طاعَتِهِ

و اینکه اطاعت خدا را بر دیگر کارها مقدّم بدارد

وَ اتِّباعِ ما أَمَرَ بِهِ فِی کِتابِه

و پیروی آنچه در کتاب خدا به آن دستور داده شده

مِنْ فَرائِضِهِ وَ سُنَنِه

از واجبات و مستحبّات

اَلَّتی لا یَسْعَدُ أَحَدٌ اِلاّ بِاتِّباعِها

دستوراتی که کسی جز با پیروی آنها رستگار نخواهد شد

وَ لا یَشْقی اِلاّ مَعَ جُحُودِها وَ اِضاعَتِها

و جز با انکار و ضایع ساختن آنها در شقاوت و بدبختی واقع نمی شود.

 

 

توضیح :

۱- برای فهم هرچه بهتر و بیشتر توصیه امیرالمؤمنین (ع) ، توجه به این مطلب ضرورت دارد که مخاطب امام ، مالک اشتر نخعی است که آن حضرت در مقام و جایگاه مالک فرمایشات متعددی دارند از جمله:

الف : امام (ع) در نامه ۱۳ نهج البلاغه خطاب به دو نفر از فرماندهان لشکر خویش مالک را چنین معرفی می فرمایند :

فَاِنَّهُ مِمَّنْ لا یُخافُ وَهْنُهُ وَ لا سَقْطَتُهُ (۱)  

مالک از جمله کسانی است که نه سستی می کند و نه دچار لغزش می شود

 

ب : در نامه ۳۴ خطاب به محمد بن ابی بکر استاندار سابق مصر می نویسد :

کانَ رَجُلاً لَنا ناصِحاً

مالک خیرخواه ما بود

وَ عَلی عَدُوِّ نا شَدیداً ناقِماً

و بر دشمنان ما سخت گیر و کوبنده بود

 

ج : امام (ع) پس از اطلاع از شهادت مالک بسیار متأثر شد ، گریه کرد و چنین فرمود:

لَقَدْ کانَ لِی مِثْلَ ما کُنْتُ لِرَسُولِ الله (ص) (۲)  

مالک نسبت به من همانند من نسبت به رسولخدا (ص) بود.

۲- امام (ع) در ابتدای نامه بلند خویش، چنین شخصیت با عظمت را به چند مطلب اساسی و سرنوشت ساز توصیه می فرمایند:

?   رعایت کردن تقوی الهی

?   پیروی از فرامین قرآن

?   توجه به این مطلب که سعادت انسان در گرو عمل به قرآن و شقاوت او در نافرمانی از دستورات الهی است.

 

 

ب : رذایل اخلاقی ( ریاکاری (۲)) :

نشانه های ریاکار :

یکی از مباحث مهم مربوط به موضوع ریا علایم و نشانه های انسان ریاکار است که در روایات متعدد مورد یادآوری قرار گرفته است در مجموع چهار علامت مشخص برای انسان ریاکار معرفی شده است:

۱-    در حضور مردم خود را در انجام عبادات و کارهای خیر بانشاط و پرتحرّک نشان می دهد

۲-    در تنهایی کِسل و بی حوصله است و رغبتی به کارهای خیر نشان نمی دهد

۳-    مدام علاقه دارد مورد تمجید و ستایش دیگران قرار بگیرد

۴-    در ظاهر سازی زیاد تلاش و کوشش می کند.

از رسولخدا (ص) نقل شده فرمود :

أَمّا عَلامَهُ الْمُرائِی فَاَرْبَعَهٌ

برای ریا کار چهار نشانه است.

یَحْرِصُ فِی الْعَمَلِ لِلّه اِذا کانَ عِنْدَهُ اَحَدٌ

در حضور دیگری خود را بر طاعت خدا حریص نشان می دهد

وَ یَکْسَلُ اِذا کانَ وَحْدَهُ

در تنهایی سستی و تنبلی می ورزد

وَ یَحْرِصُ فِی کُلِّ أَمْرِه عَلَی الْمَحْمِدَهِ

در هرکاری شیفته ستایش است

وَ یُحْسِنُ سَمْتَهُ بِجُهْدِهِ (۳)

و در ظاهر سازی می کوشد

    

سؤال :

بعضاً برای افراد اتفاق می افتد که عبادات و سایر اعمال خیر را به قصد و انگیزه الهی به جا می آورند در عین حال از اطلاع و آگاهی دیگران از این کارها خوشحال می شوند آیا این نیز از مصادیق ریاکاری است ؟

 

 

جواب :

شبیه این پرسش توسط زُراره ( از اَجِلاء اصحاب امام باقر (ع) و امام صادق (ع) که در وَثاقت مورد اتفاق و اجماع شیعه است) (۴)

از امام باقر (ع) مطرح شد

قالَ : سَئَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یعْمَلُ الشَّیْئَ مِنَ الْخَیْرِ فَیَراهُ النّاسُ فَیَسُرُّهُ ذلِکَ ؟

از امام باقر (ع) سوال کردم مردی عمل نیکی را انجام می دهد دیگری آن را می بیند و شخص نیکوکار از مشاهده او مسرور می شود آیا این خوشنودی به عمل خیرش زیان می رساند ؟

قالَ : لا بَأسَ ما مِنْ أَحَدٍ اِلاّ وَ هُوَ یُحِبُّ اَنْ یَظْهَرَ لَهُ فِی النّاسِ الْخَیْرُ اِذا لَمْ یَکُنْ صَنَعَ ذلِکَ لِذالِکَ (۵)  

حضرت پاسخ داد :

این احساس مسّرت منعی ندارد چون هیچ انسانی نیست مگر آنکه دوست دارد کار خوبش بین مردم آشکار گردد ولی شرطش این است که انگیزه او در عمل خیرش آگاهی مردم نباشد و کار خوب را برای خودنمایی و جلب توجه دیگران انجام ندهد.

 

 

خطبه دوّم :

هفته جاری دارای مناسبتهای متعددی است از جمله :

الف : شهادت امام صادق (ع) :

روز شنبه مصادف با ۲۵ شوال سالروز شهادت امام صادق (ع) است .

این مصیبت را به محضر امام عصر (عج) و شما نمازگزاران و پیروان اهل بیت (ع) تسلیت می گویم.

دوران امامت ۳۴ ساله امام صادق (ع) به دلایل زیر فرصتهای خوبی را شامل بود :

۱-   ضعف و تزلزل حکومت بنی امیّه در اثر بیدادگری ها و روی گردانی جامعه از آنان

۲-   درگیری بنی عبّاس و بنی اُمیّه از دوران حاکمیت هشام بن عبد الملک تا سال ۱۳۲ .ق که عبّاسیان با قیام مسلّحانه حکومت بنی امیّه را ساقط کردند.

۳-   روی کار آمدن بنی عبّاس که با شعار حمایت از اهل بیت (ع) کارخود را آغاز کردند لذا مدتی از ستم به اهل بیت (ع) و شیعه خودداری می کردند.

۴-   بوجود آمدن یک جنبش فکری و فرهنگی درجامعه اسلامی و گسترش علومی همانند کلام، حدیث، فقه، تفسیر، طب، فلسفه و ریاضیات که جامعه اسلامی به شخصیّتی مانند امام صادق (ع) برای پاسخ گوئی به پرسشهای علمی نیاز داشت.

لذا با توجه به این شرایط حاکم بر جامعه اسلامی آن روز بود که وقتی امام باقر (ع) هنگام وفات خویش خطاب به امام صادق (ع) فرمود :

یا جَعْفَرُ اُوصیکَ بِاَصْحابِی خَیْراً

امام (ع) در پاسخ فرمود :

جُعِلْتُ فِداکَ وَ اللهُ لَأَدَعَنَّهُمْ وَ الرَّجُلُ مِنْهُمْ یَکُونُ فِی الْمِصْر فَلا یَسْأَلُ أَحَداً (۶)

قربانت گردم به خدا ایشان را چنان واگذارم که مردی از ایشان در شهر از کسی پرسش نکند. (یعنی چندان به ایشان از علوم ، معارف و احکام اسلامی بیاموزم که نیازمند پرسش از دیگران نباشد)

لذا امام صادق (ع) با توجه به شرایط موجود در جامعه فعالیتهای سرنوشت ساز و تاریخی خویش را در محورهای زیر قرار دادند:

۱- مبارزه با خلفای جور اعم از بنی امیّه و بنی عبّاس.  

در روایات متعدد وارد شده است که امام ، شیعیان را از همکاری با آنان نهی فرمودند.

یکی از اصحاب امام صادق (ع) بنام یونس بن یعقوب ( شیخ مفید در حق وی می نویسد:

مِنَ الْفُقَهاءِ الْاَعْلام وَ الرُّؤَساءُ الْمَأْخُوذُ عَنْهُمُ الْحَلالُ وَ الْحَرامُ … ) (۷)

می گوید : قالَ لِی اَبُوعَبْدِالله (ع) : لا تُعِنْهُمْ عَلی بِناءِ مَسْجِدٍ (۸)

یعنی خلفا را حتی در مسجد سازی کمک نکن

 

۲- انجام مناظرات علمی با دانشمندان ادیان و مکاتیب

 

۳- اعزام نمایندگان به مناطق شیعه نشین برای تبلیغ کردن فرهنگ اهل بیت (ع)

 

۴- راه اندازی حوزه بزرگ علمی و تربیت شاگرد در رشته های مختلف علوم

مرحوم شیخ مفید (ره) می نویسد :

وَ نَقَلَ النّاسُ عَنْهُ مِنَ الْعُلُومِ ماسارَتْ بِهِ الرُّ کْبانُ وَ انْتَشَرَ ذِکْرُهُ فِی الْبُلْدانِ وَ لَمْ یَنْقُلْ عَنْ اَحَدٍ مِنْ اَهْلِ بَیْتِهِ الْعُلَماءُ ما نُقِلَ عَنْهُ (ع)

و مردم تا بدانجا از علوم و معارف از آن حضرت نقل کرده اند که سخنانش توشه راه کاروانیان و مسافران و نامش در هر شهر و دیار زبانزد مردم گشته، و از هیچ یک از این خاندان آن حضرت بدان اندازه که از آن جناب ، علماء حدیث نقل کرده اند از دیگری نقل نکرده اند،

… فَاِنَّ اَصْحابَ الْحَدیثِ قَدْ جَمَعُوا اَسْماءَ الرُّواهِ عَنْهُ مِنَ الثِّقاهِ عَلَی اخْتِلافِهِم فِی الْآراءِ وَ الْمَقالاتِ فَکانُوا اَرْبَعَهَ آلافِ رَجُلٍ(۹)

زیرا اصحاب حدیث که نام راویان ثقات آن بزرگوار را جمع کردند با اختلاف در عقیده و گفتار، شماره آنان به چهارهزار نفر می رسد.

 

۵- حمایت از مبارزات علویان مانند حمایت از قیام زید بن علی بن الحسین (ع)

 

 

یادآوری :

با توجه به شرایط منطقه ای و بین المللی حاکم بر عصر ما می توان گفت:

تقریباً از جهات مختلف به عصر امام صادق (ع) شباهت دارد لذا بر ملّت متعهد ایران و مسئولان نظام مقدّس جمهوری اسلامی است که همانند امام خویش از شرایط حاکم در نشر معارف اسلامی و فرهنگ اهل بیت (ع) استفاده بهینه داشته باشند.

 

 

ب : روز نوجوان :

روز چهارشنبه ۸   آبان مصادف با سالروز شهادت دانش آموز نوجوان شهید محمد حسین فهمیده است و بدین مناسبت روز نوجوان و روز بسیج دانش آموزی نامگذاری شده است. هر سه مناسبت را به شما نمازگزاران تبریک و تهنیت می گویم.

خدا را شاکریم که عموم ملّت متعهد ایران اسلامی فرهنگ ایثار ، جهاد و شهادت را از پیامبر(ص) و اهل بیت او فراگرفته و در طول تاریخ و ادوار مختلف مبارزات ضد استعماری و ضد استبدادی خود بکار بسته اند.

و اکنون نیز همان مسیر حق را با قدرت و قوّت تمام ادامه داده و استمرار می بخشند و فرزندانی همانند فهمیده را که امروز در جامعه ما کم نیستند در دامن خود پرورش می دهند.

 

 

ج : پیمان استعماری در عراق :

مدتی است کشور اشغالگر آمریکا تلاش می کند پیمانی به اصطلاح امنیّتی را که شبیه کاپیتولاسیون در ایران سال ۴۲ می باشد به ملت مظلوم و ستمدیده عراق تحمیل کند.

 

جای خوشحالی و امیدواری است که هوشیاری حوزه علمیّه نجف و مراجع تقلید و مردم عراق تقریباً اجماع ملّی برای مقابله با این توطئه استعماری بوجود آورده است.

بطوریکه از بندهای ۱۲ گانه این پیمان پیشنهادی بدست می آید آمریکا چند هدف عمده و اساسی را دنبال می کند:

۱-    قانونی کردن ادامه و استمرار اشغالگری در عراق تؤام با ایجاد مصونیت قضایی برای سربازان و دژخیمان خود در عراق که حدود ۱۴۴ هزار نفر می باشند.

۲-    استفاده از کشور عراق بعنوان یک پایگاه نظامی و جاسوسی علیه کشورهای اسلامی منطقه

۳-    سرکوب کردن گروهها و جریانهای ضد استعماری در عراق و سایر کشورهای اسلامی

۴-    بوجود آوردن زمینه ها و شرایط لازم جهت تسلّط هرچه بیشتر بر خاورمیانه در راستای تضمین منافع نامشروع خویش و حمایت از رژیم اشغالگر قدس

لکن لازم است سردمداران آمریکا و سایر کشورهای غربی و اروپایی از حوادث چند سال اخیر در منطقه درس عبرت لازم را بگیرند که مسلمانان اجازه نخواهند داد.

استعمارگران در این منطقه جای خوش کنند لذا به نفعشان است هرچه زودتر خاورمیانه را ترک بکنند.

 

 

د : همایش ائمه جمعه کشور :

هفته گذشته روزهای ۲۲ الی۲۴ مهر مصادف بود با برگزاری بیستمین گردهمائی سراسری ائمه محترم جمعه کشور با موضوع : نمازجمعه و فرهنگ عمومی ، اهداف و مسئولیتها

این همایش با زیارت مرقد مطهر امام (ره) و بیعت مجدد با رهبر عظیم الشأن انقلاب اسلامی آغازگردید و با جمع بندی ریاست محترم شورای سیاستگذاری حجت الاسلام و المسلمین تقوی و قرائت قطعنامه خاتمه یافت.

در طول این همایش جمعی از سران قوا و مسئولان رده بالای نظام به سخنرانی و پرسش و پاسخ پرداختند و تعدادی از ائمه محترم جمعه دیدگاههای خود را در ارتباط با موضوعات مختلف داخلی و بین المللی مطرح فرمودند.

با توجه به گستردگی محتوای این گردهمائی ضرورت دارد یک تحلیل و گزارش مفصلی از آن بویژه از فرمایشات حکیمانه و راه گشای مقام معظم رهبری مدظله و توصیه های آن بزرگوار به ائمه محترم جمعه در ارتباط با اصلاح فرهنگ عمومی داشته باشیم لذا بدلیل کوتاه بودن فرصت این موضوع را به جلسات دیگر موکول می کنیم.

 

پی نوشت :

(۱)   نهج البلاغه   نامه ۱۳                            

(۲)   منهاج البراغه / هاشمی   ج ۲۰   ص ۱۶۲

(۳)   تحف العقول   ص ۲۲

(۴)   قاموس الرجال ج ۴ ص ۴۱۵                                

(۵)   اصول کافی / کلینی   ج ۲   ص ۲۹۷                        

(۶)   الارشاد / شیخ مفید ج ۲ ص ۲۵۴                  

(۷)     معجم رجال الحدیث / خوئی ج ۲۱ ص ۲۳۸                    

(۸)   وسائل الشیعه ج ۱۲ ص ۱۳۰

(۹)   الارشاد/ مفید   ج ۲   ص ۲۵۲