چهارشنبه ۵ آبان ۱۴۰۰ - الأربعاء 21 ربيع أول 1443

(۱۳۸۷/۰۹/۲۹) خطبه های نماز جمعه خوی – ۲۹ آذر ۱۳۸۷

موضوع خطبه اول : الف : تقوی از دیدگاه امیرالمؤمنین (ع) در نهج البلاغه (۱۰) عَنْ عَلِیٍّ (ع) : عِبادَ اللهِ اِنَّ تَقْوَی اللهِ ای بندگان خدا تقوای الهی حَمَتْ اَوْلِیاءَ اللهِ مَحارِمَهُ دوستان خدا را از ارتکاب گناهان باز داشته وَ اَلْزَمَتْ قُلُوبَهُمْ مَخافَتَهُ و قلبهایشان را قرین خوف و خشیت ساخته حَتّی اَسْهَرَتْ […]

موضوع خطبه اول :

الف : تقوی از دیدگاه امیرالمؤمنین (ع) در نهج البلاغه (۱۰)

عَنْ عَلِیٍّ (ع) :

عِبادَ اللهِ اِنَّ تَقْوَی اللهِ

ای بندگان خدا تقوای الهی

حَمَتْ اَوْلِیاءَ اللهِ مَحارِمَهُ

دوستان خدا را از ارتکاب گناهان باز داشته

وَ اَلْزَمَتْ قُلُوبَهُمْ مَخافَتَهُ

و قلبهایشان را قرین خوف و خشیت ساخته

حَتّی اَسْهَرَتْ لَیالِیَهُمْ

تا آنجاکه شبهایشان را بیدار

وَ اَظْمَأَتْ هَواجِرَهُمْ   (1)

و روزهایشان را گرم و سوزان کرده است.

 

 

توضیح :

الف : بطوریکه قبلاً یادآوری شد این جملات بخشی از خطبه ۱۱۴ نهج البلاغه است که فرازهائی از آن را که مربوط به آثار اُخروی تقوی و اهمیّت و جایگاه آن بود قبلاً مطرح کردیم این قسمت در واقع فراز سوم است که آثار دنیوی تقوی را بیان می فرماید.

 

ب : در این بخش امام (ع) ۷ ویژگی و اثر دنیوی برای تقوی به ترتیب زیر مطرح فرموده اند:

۱- دور ساختن انسان از گناه   ( حَمَتْ اَوْلِیاءَ اللهِ مَحارِمَهُ )

۲- وادار سازی انسان برخوف از خدا   ( وَ اَلْزَمَتْ قُلُوبَهُمْ مَخافَتَهُ )

۳- وا داشتن انسان بر شب زنده داری ( اَسْهَرَتْ لَیالِیَهُمْ )

۴- وادار سازی انسان بر عبادتهای روزانه   ( وَ اَظْمَأَتْ هَواجِرَهُمْ   )

۵- پرهیزکاران مشقّت را بجای راحتی ( فَأَخَذُوا الرّاحَهَ بِالنَّصَبِ)

و تشنگی را بجای سیرابی پذیرفته اند   ( وَ الرَّیَّ بِالضَّمَاءِ )

۶- پایان وسرآمد زندگی را نزدیک می دانند ( وَ اسْتَقْرَبُوا الْاَجَلَ )

به همین دلیل درانجام اعمال نیک شتاب می کنند (فَبادَرُوا الْعَمَلَ )

۷- آرزوهای دور و دراز را دروغ می شمرند ( وَ کَذَّ بُوا الْأَمَلَ )

لذا همواره پایان زندگی را در نظر دارد ( فَلا حَظُوا الْاَجَلَ )

 

 

ب : ستایش از فقر :

دو جلسه در ارتباط با مضرّات و آثار زیانبار فقر و ناداری از دیدگاه روایات اهل بیت (ع) مطالبی مطرح گردید.

البته لازم به یادآوری است که موضوعات و عناوین در نکوهش فقر در روایات بسیار است و چندین جلسه وقت لازم است که مورد بررسی قرار بگیرند.

در پایان خطبه هفته گذشته یکی از عزیزان نمازگزار پرسشی را مطرح فرمودند که می خواهم به آن پاسخ بدهم

پرسش این بود که با توجه به این همه روایات در نکوهش فقر حدیث معروف رسولخدا (ص) را چه کنیم که فرمودند:

اَلْفَقْرُ فَخْرِی وَ بِهِ اَفْتَخِرُ عَلی سائِرِ الْاَنْبِیاءِ (۲)  

فقر فخر من است و با آن به سایر پیامبران افتخار می کنم

چند روایت دیگر را در زمینه ستایش فقر من اضافه می کنم:

۱- از رسولخدا (ص) نقل شده فرمود :

اَللّهُمَّ أَحْیِنی مِسْکیناً وَ اَمِتْنِی مِسْکِیناً وَ احْشُرْنِی فِی زُمْرَهِ الْمَساکِین (۳)

خدایا مرا مسکین زنده بدار و مسکین بمیران و با مسکینان محشور بفرما

 

۲- باز از پیامبر اسلام (ص) نقل شده فرمود :

… وَ النّاسُ کُلُّهُمْ مُشْتاقُونَ اِلَی الْجَنَّهِ وَ الْجَنَّهُ مُشْتاقَهٌ اِلَی الْفُقَراءِ (۴)

همه مردم مشتاق بهشتند و بهشت نیزمشتاق فقرا است

 

۳- باز از آن بزرگوار نقل شده فرمود :

مَنْ ماتَ وَ لَمْ یَتْرُکْ دِرْهَماً وَ لا دِیناراً لَمْ یَدْخُلِ الْجَنَّهَ اَغْنی مِنْه (۵)

کسیکه بمیرد و درهم و دیناری از خود برجای نگذارد توانگرتر از او کسی وارد بهشت نشود.

 

 

اقسام فقر :

قبل از پرداختن به موضوع جمع میان روایات به ظاهر متضاد ابتدا می خواهم ولو بصورت اجمال اقسام فقر را مورد اشاره قرار بدهم :

دانشمندان اسلامی با استفاده از مفادآیات و روایات فقر را به چهار قسم تقسیم فرموده اند :

الف : فقر به معنای نیاز ذاتی :

تمامی انسانها بلکه تمامی موجودات و پدیده های عالم هستی بعنوان ممکن الوجود دارای فقر و نیاز هستند

خداوند می فرماید :

یا اَیُّهَا النّاسُ اَنْتُمُ الْفُقَرآءُ اِلَی اللهِ وَ اللهُ هُوَ الْغَنِیُّ الْحَمیدُ (۶)

ای مردم شما نیازمند خدایید و خدا بی نیاز ستوده است

 

 

ب : فقر به معنای تهی دستی :

خداوند می فرماید :

اِنَّمَا الصَّدَقاتُ لِلْفُقَرآءِ وَ الْمَساکِینِ(۷)

صدقات در حقیقت از آن نیازمندان و مستمندان است .

 

 

ج: فقر به معنای حِرص و سیری ناپذیری ( فقر نفس )

راغب اصفهانی می گوید :

مقصود از فرمایش رسولخدا (ص) کادَ الْفَقْرُ أَنْ یَکُونَ کُفْراً (۸)

همین حرص و آزمندی و سیری ناپذیری است که معمولاً دامن گیر انسانهای پولدار و ثروتمند است نه فقرا و نیازمندان

 

 

د : فقر به معنای نیاز به خداوند :

فرمایش رسول الله (ص) که به محضر خداوند عرض می کند :

اَللّهُمَّ اغْنِنِی بِالْاِفْتِقارِ اِلَیْکَ وَ لا تُفْقِرْنِی بِالْاِسْتِغْناءِ عَنْکَ (۹)

خدایا با نیازمندی به خودت مرا بی نیازگردان و با بی نیازی از خودت مرا نیازمند مگردان

 

خطبه دوم :

این هفته دارای مناسبتهای متعددی است از قبیل :

الف : روز خانواده :

روز چهارشنبه مصادف با چهارم دیماه بنام روز خانواده نامگذاری شده است.

موضوع خانواده بحث های متعددی دارد و مدام یکی از موضوعات مبتلابه جوامع بشری می باشد

و در این رابطه در طول تاریخ کتابها و مقالات متعددی تدوین شده و در کشورهای جهان قوانین زیادی به تصویب رسیده و مجامع مختلفی بدین هدف راه اندازی شده است و ادیان آسمانی از جمله دین مقدس اسلام احکام زیادی را در رابطه با خانواده مطرح ساخته اند و در احادیث و روایات از ابعاد مختلف مورد توجه قرار گرفته است.

با درنظر گرفتن محدودیّت فرصت در خطبه دوم نمازجمعه فقط سه موضوع مبتلابه در جامعه را که نوعاً خانواده ها تذکر می دهند که از تریبون نمازجمعه مطرح گردد در قالب یک روایت از امام صادق (ع) یادآوری می کنم:

امام صادق (ع) فرمود :

اِنَّ الْمَرْءَ یَحْتاجُ فِی مَنْزِلِهِ وَ عِیالِهِ اِلی ثَلاثِ خِلالٍ

مرد برای اداره منزل و خانواده خویش به سه ویژگی نیاز دارد

یَتَکَلَّفُها وَ اِنْ لَمْ یَکُنْ فِی طَبْعِهِ ذلِک

اگر در طبیعت او نباشد باید خود را با تکلّف به آنها وادار سازد  

مُعاشَرَهٍ جَمیلَهٍ

خوش رفتاری کردن

وَسِعَهٍ بِتَقْدیرٍ

و گشاده دستی سنجیده

وَ غَیْرَهٍ بِتَحَصُّنٍ (۱۰)

و غیرت برای حفاظت آنها  

 

 

توضیح :

هر سه ویژگی بدلیل مبتلا به بودن، هم مورد توجه اهل بیت (ع) بوده که در روایات متعددی مطرح فرموده اند و هم در کُتب اخلاقی بصورت گسترده مورد بررسی قرار گرفته اند.

الف : خوش خلقی و خوش رفتاری با خانواده

امام صادق (ع) می فرماید :

مَنْ حَسُنَ بِرُّهُ بِاَهْلِ بَیْتِهِ مُدَّ لَهُ فِی عُمْرِهِ (۱۱)

هرکس به خانواده اش نیکی کند عمرش زیاد شود.

 

 

ب : گشاده دستی

امام زین العابدین (ع) فرمود :

إِنَّ اَرْضاکُمْ عِنْدَ اللهِ اَسْبَغُکُمْ عَلی عِیالِه (۱۲)

خداوند از آن کس خشنودتر است که خانواده خود را بیشتر در رفاه و نعمت قرار دهد.

 

 

ج : غیرت داشتن :

در کُتب لغت برای غیرت معانی متعددی ذکر شده است از جمله :

حمیّت و محافظتِ عصمتِ آبرو و ناموس و نگهداری عزّت و شرف (۱۳)

از رسولخدا (ص) نقل شده فرمود :

اِنّی لَغَیُورٌ وَ اللهُ عَزَّوَجَلَّ اَغْیَرُ مِنّی وَ اِنَّ اللهَ تَعالی یُحِبُّ مِنْ عِبادِهِ الْغَیُورَ (۱۴)  

من غیرت مندم خداوند از من غیرت مند تر است و خدای متعال بندگان غیرت مند خود را دوست می دارد.

در روایات متعدد مسلمانان از بی غیرتی در مورد ناموس خویش نهی شده اند.

۱- امیرالمؤمنین (ع) خطاب به مردم عراق فرمود :

یا اَهْلَ الْعِراقِ نُبِّئْتُ اَنَّ نِسائَکُمْ یُدافِعْنَ الرِّجالَ فِی الطَّریقِ اَما تَسْتَحْیُونَ ؟ (۱۵)

ای مردم عراق به من خبر رسیده زنان شما در مسیر خود با مردان مواجه می شوند آیا حیا نمی کنید ؟

 

۲- باز از آن بزرگوار در حدیث دیگر نقل شده فرمود :

اَما تَسْتَحْیُونَ وَ لا تَغارُونَ نِسائَکُمْ یَخْرُجْنَ اِلَی الْاَسْواقِ وَ یُزاحِمْنَ الْعُلُوجَ (۱۶)

آیا حیا نمی کنید و غیرت ندارید زنانتان بسوی بازار رفته و به مردان مزاحمت ایجاد می کنند؟

 

 

ب : انتفاضه‌کفش .

یا رَمی شیطان با کفش و یا بوسه خداحافظی و تعبیرات دیگری که به این اقدام شجاعانه خبرنگار عراقی آقای الزیدی داده شده است چند مطلب در این زمینه نیاز به توجه عمیق دارد :

۱- با در نظر گرفتن عکس العمل افکار عمومی جهان در برابر این اقدام شجاعانه بویژه مردم مظلوم عراق و مسلمانان خاورمیانه که موجی از شادی را درمیان مردم بوجود آورده است نمایانگر شدت و اوج نفرت مردم جهان از سردمداران حکومت آمریکا می باشد.

۲- این اقدام شجاعانه و عکس العمل جهانی باید درس عبرتی باشد برای رئیس جمهور جدید آمریکا که سیاست شکست خورده بوش را ادامه ندهد و در مورد مسلمانان و سیاست خاورمیانه ای آمریکا تجدید نظر کند.

۳- باید اشغالگران عراق و افغانستان هرچه زودتر به تجاوزگری و اشغالگری خاتمه بدهند در غیر این صورت با قهر شدید و غیر قابل جبران مسلمانان مواجه خواهند شد.

 

 

ج : نشست شورای امنیّت با اعراب .

علی رغم اینکه آژانس بین المللی انرژی اتمی بارها بر صلح آمیز بودن فعالیتهای هسته ای ایران صحّه گذاشته در عین حال آمریکا از شرارت خود دست بردار نیست.

بطوریکه روز سه شنبه پنج عضو دائم شورای امنیّت به علاوه آلمان و با حضور تعدادی از کشورهای عرب خاورمیانه ( بحرین ، مصر ، اردن ، کویت ، عراق ، عربستان و امارت) در نیویورک نشستی برگزار کردند و در ارتباط با اتهامات واهی آمریکا و حامیانش علیه ایران درخصوص برنامه هسته ای به رایزنی پرداختند.

لکن به نظر می رسد آمریکا از گذشته و شکستهای متعدد خود در برابر ایران و سایر مسلمانان عبرت نگرفته است لذا اکنون برای این قبیل جلسات و کشاندن اعراب بر سر میز مذاکره و ترساندن آنان از ایران ، دیر شده است چون:

۱-  در طول سالیان متمادی مسلمانان کشورهای اسلامی حتی سردمداران حکومتهای اسلامی با تجربه دیده اند که ایران حامی آنهاست نه دشمن.

 

۲-    بیداری اسلامی در منطقه دیگر قابل مهار برای آمریکا و متحدانش نمی باشد.

 

۳- عموم مردم خاورمیانه با تجربه دیده اند که برای آمریکا آنچه مهم است منافع نامشروع خویش می باشد و به هیچکدام از حامیان خود وفا نکرده است.

لذا سرنوشت صدام ، طالبان ، یاسرعرفات ، بی نظیر بوتو ، پرویز مشرف و تعدادی دیگر که با توطئه های آمریکا آسیب دیده و از بین رفتند هنوز در حافظه مردم منطقه موجود است.

 

۴- باز همه جهانیان می دانند آمریکا در طول ۳۰ سال بعد از پیروزی در تمامی توطئه های خود علیه ایران از قبیل:

محاصره اقتصادی ، حمله نظامی ، طرحهای متعدد براندازی ، چندین مورد کودتا و تحریک گروههای مخالف علیه نظام جمهوری اسلامی با شکست مواجه شده است.

 

 

پی نوشتها :

(۱)     نهج البلاغه   خ ۱۱۴      

(۲)     بحار   ج ۶۹   ص ۳۰              

(۳)     همان                    

(۴)     بحار الانوار        

(۵)     بحارالانوار   ج ۷   ص ۲۶۷                

(۶)     سوره فاطر   آیه ۱۵    

(۷)     سوره توبه   آیه ۶۰                  

(۸)     المفردات ماده ( فقر)              

(۹)     میزان الحکمه ج ۳ ص ۲۴۳۸

(۱۰)   تحف العقول   ص ۳۲۲          

(۱۱)   اصول کافی   ج ۲   ص ۱۰۵          

(۱۲)   بحار الانوار   ج ۷۸   ص ۱۳۶    

(۱۳)   لغتنامه دهخدا ( ماده غیرت)          

(۱۴)   کنزالعمال ۷۰۷۶        

(۱۵) فروع کافی   ج ۵   ص۸۹۸    

(۱۶)   همان

 

پر بازدیدترین ها

بیشتر