پنج شنبه ۲۹ مهر ۱۴۰۰ - الخميس 15 ربيع أول 1443

(۱۳۸۸/۰۳/۲۸) طرح تکمیلی مهدویت ( جلسه اول) ۱۳۸۸/۰۳/۲۸

مکان : دفتر امام جمعه برگزار کننده : دفتر امام جمعه و حوزه علمیه الزهرا (س) موضوع : مهدویت از دیدگاه اهل سنّت (جلسه اول) شرکت کنندگان : جمعی از دانش آموختگان دوره مهدویت سخنران : امام جمعه و مسئول محترم حوزه های علمیه   مقدمه : باید توجه داشته باشیم که موضوع ظهور مصلح […]

مکان : دفتر امام جمعه

برگزار کننده : دفتر امام جمعه و حوزه علمیه الزهرا (س)

موضوع : مهدویت از دیدگاه اهل سنّت (جلسه اول)

شرکت کنندگان : جمعی از دانش آموختگان دوره مهدویت

سخنران : امام جمعه و مسئول محترم حوزه های علمیه

 

مقدمه :

باید توجه داشته باشیم که موضوع ظهور مصلح جهانی و عدالت گسترگیتی اختصاص به مذهب تشیّع ندارد بلکه در میان پیروان تمام مذاهب اسلامی مطرح می باشدحتّی در کتب آسمانی دیگر (هر چند تحریف شده) مسئله موعود و مصلح جهانی مطرح شده است، لکن تبیین مشخصات منجی و علائم ظهور و کیفیت حکومت جهانی او اختصاص به دین مقدس اسلام دارد.

در عین حال که مسائل مهدویّت هم در منابع اهل سنّت وارد شده و هم در منابع شیعیان و در کلیّات موضوع با هم توافق و همخوانی دارند، لکن در مواردی با هم اختلاف نظر دارند که در ضمن مباحث به هر دو مورد اشاره خواهیم کرد.قبل از وارد شدن به اصل مباحث دیدگاه چند نفر از دانشمندان اهل سنّت را در ارتباط با اصل اعتقاد اهل سنّت به مهدویت مطرح می سازیم:

 

الف: ابن خلدون

در مقدمه تاریخ خود می نویسد :در گذر روزگاران میان تمام پیروان اسلام مشهور شد که ناگزیر در پایان دوران مردی از خاندان نبوی سر برافرازد که به دین اسلام استواری بخشد و دادگری را پایدار سازد و مسلمانان وی را پیروی کنند و بر سرزمینهای اسلامی حکم رانی کند و مهدی نامیده می شود(۱)

 

ب: ابن ابی الحدید مُعتَزلی

می نویسد: اتفاق تمام مسلمین بر این است که دنیا و تکلیف پایان نمی یابد ، جز با وجود مهدی (عج)(۲)

 

ج: ابن حَجَر

در الصواعق المحرقه می نویسد:ابوالحسین ابری می گوید: روایات متواتر به خاطر کثرت راویها از محمد مصطفی (ص) بر قیام او (مهدی «عج» ) رسیده است … و زمین را پر از عدل و داد می کند و عیسی (ع) با او خروج می کند و مهدی (عج) را بر قتل دجال در سرزمین فلسطین یاری میکند و اینکه او ( مهدی «عج» ) امام این امت می شود در حالیکه عیسی (ع) پشت سر او نماز می گذارد(۳)

 

د : زینی دَحلان

می نویسد: روایاتی که درباره ظهور مهدی (عج) آمده فراوان و متواتر هستند در بین آنها روایات صحیح حسن و ضعیف وجود دارد منتهی ضعیفهای آن بیشتر است لکن بخاطر فراوانی این روایات و زیاد بودن راویهای آن برخی با برخی دیگر تقویت می شوند تا آنجاکه انسان قطع پیدا می کند لکن آنچه به آن یقین حاصل می شود این است که او حتماً ظهور می کند و از فرزندان فاطمه (س) است و اینکه زمین را پر از عدل و داد می کند… و اما مشخص کردن ظهور او به سال معین درست نیست چراکه این غیبی است که جز خداوند آن را نمی داند و نصی از شارع برای تحدید این امر نرسیده است(۴)

 

کتابهای حدیثی اهل سنّت :

کتابهای حدیثی اهل سنّت که در آنها مسئله مهدویت مطرح شده در یک تقسیم کلّی به دو دسته عمده تقسیم می شوند:

الف : کتابهای عمومی و جوامع حدیثی اهل سنّت که به موضوع خاصی اختصاص ندارند بلکه در ابواب و مباحث گوناگونی بحث کرده اند و بخشی را به ذکر احادیث مربوط به حضرت مهدی(عج) اختصاص داده و به ترتیب خاصی آنها را ذکرکرده اند

 

ب : کتابهای حدیثی که ویژه امام مهدی(عج) نوشته شده و فقط به بیان احادیثی که مربوط به آن بزرگوار می باشد پرداخته اند(۵)

یادآوری اینکه لازم است که در دوره اخیر گروهی از نویسندگان اهل سنّت به بررسی وضعیت احادیث مهدویت پرداخته و حدیثهای وارد از طریق اهل سنّت در این باب را نقادی و ارزیابی کرده اند که در این میان می توان به نوشته شیخ ناصر الدین البانی به نام الاحادیث الصحیحه والموضوعه و نیز مجموعه ارزشمند المهدی المنتظرفی ضوء الاحادیث و الآثار الصحیحه و الضعیفه نوشته دکتر عبدالحلیم عبدالعظیم بستوی اشاره کرد(۶)

 

مؤلفان در مهدویت :

لازم به ذکر است که تعداد زیادی از محدثان و دانشمندان بنام و برجسته اهل سنّت در ارتباط با موضوع مهدویت یا کتاب مستقلی نوشته اند و یا اینکه در ضمن مباحث خود احادیث مهدویت را مطرح ساخته اند از آنجمله هستند:

۱- صنعانی ( م ۲۱۱٫ق)

۲- ابن ابی شیبه ( م ۲۳۵٫ق)

۳- احمد ابن حنبل ( م ۲۴۱ .ق )

۴- ابن ماجه ( م ۲۷۳٫ق)

۵- ابی داوود ( م ۲۷۵٫ق)

۶- ترمذی (م ۲۹۷٫ق)

۷- مقدسی (م ۳۵۵٫ق)

۸- طبرانی (م ۳۶۰ .ق)

۹- حاکم نیشابوری (م۴۰۵٫ق)

۱۰- ابن اثیر ( م ۶۰۶ .ق)

۱۱- سبط جوزی ( م ۶۵۴٫ق)

۱۲- ابن تیمیه ( م ۷۲۸ .ق)

۱۳- ابن کثیر دمشقی (م ۷۷۴٫ق)

۱۴- جلال الدین سیوطی (م ۹۱۱٫ق)

۱۵- ابن حجر هیتمی ( م ۹۷۴٫ق)

۱۶- متّقی هندی ( م ۹۷۵ .ق) (۷)

 

مشترکات فریقین در مهدویت :

لازم به یادآوری است که در میان دیدگاههای دانشمندان شیعه و اهل سنّت در ارتباط با موضوع مهدویّت مشترکاتی وجود دارد و نوع این اشتراکات به احادیث وارده بر می گردد از آن جمله است

۱- در ارتباط با نسب امام عصر (عج)

۲- در خصوص ویژگی ها و شمایل آن بزرگوار

۳- در زمینه علائم و نشانه های ظهور آن حضرت

۴- در مورد خصوصیات و شرایط حاکم بر جهان هنگام ظهور ایشان

۵- تبیین برخی از حوادث و رویدادهایی که در آن زمان به وقوع خواهد پیوست

 

توضیحات :

۱- در برخی از احادیث فریقین وارد شده است که آن بزرگوار از فرزندان رسولخدا (ص) می باشد:

  • ابن ابی شیبه از رسولخدا (ص) روایت کرده است :

لَوْ لَمْ یَبْقَ مِنَ الْدَّهْرِ إلاّ یَوْمٌ لَبَعْثَ اللهُ رَجُلاً مِنْ اَهْلِ بَیْتی یَمْلأ ها عَدْلاً کَما مُلِئَتْ جَوراً (۸)

اگر از دنیا جز یک روز باقی نماند خداوند متعال یکی از اهل بیت مرا خواهد فرستاد که زمین را پر از عدل کند همانگونه که از ستم پر شده است· ابن ماجه و ترمذی به نقل از رسولخدا(ص) چنین آورده اند :

اَلْمَهْدِیُّ مِنّا اَهْلَ الْبَیْتِ … (۹)

مهدی از ما اهل بیت است· از فقهای شیعه مرحوم شیخ طوسی از رسولخدا(ص) چنین نقل کرده است :

اَلْمَهْدِیُّ مِنْ عِتْرَتی (۱۰)

مهدی از عترت من است

 

۲- همنام بودن حضرت مهدی (عج) با پیامبر (ص) :

در احادیث فراوانی از فریقین تصریح شده است که نام مبارک آن بزرگوار همان نام پیامبر (ص) است و ازجمله شخصیتهایی که در این زمینه احادیث مربوطه را مطرح کرده اند عبارتند از :

ابو داوود در سنن خویش ح ۴۲۷۶

صدوق در کمال الدین ج ۱ ص ۲۸۶

طبرانی در المعجم الکبیر ح ۱۰۰۲۱۵

ابن کثیر در کتاب الانهایه ص ۲۶

ابن اثیر در جامع الاصول ح ۷۸۱۰

سیوطی در الحاوی للفتاوی ج ۲ ص ۷۰

متقی هندی در کنزالعمال ح ۳۸۶۵۵

 

۳- هم کنیه بودن آن بزرگوار با پیامبر (ص) :

در برخی از روایات وارد شده که کنیه امام مهدی (عج) همانند کنیه رسولخدا (ص) و نام آن حضرت مانند نام پیامبر (ص) است.مقدسی شافعی در کتاب عقد الدُّرر چنین آورده است :پیامبر خدا (ص) می فرماید :

یَخْرُجُ رَجُلٌ مِنْ وُلْدِی اِسْمُهُ کَاسْمِی وَ کُنْیَتُهُ کَکُنْیَتِی (۱۱)

یکی از فرزندان من در آخر الزمان ظهور خواهد کرد که همنام و هم کنیه من است.مرحوم شیخ مفید در نکه الاعتقادیه آورده است که رسولخدا(ص) می فرماید :

لَوْ لَمْ یَبْقَ مِنَ الدُّنْیا اِلاّ ساعَهٌ واحِدَهٌ لَطَوَّلَ اللهُ تِلْکَ السّاعَهَ حَتّی یَخْرُجَ رَجُلٌ مِنْ ذُرِّ یَّتِی اِسْمُهُ کَاسْمِی وَکُنْیَتُهُ کَکُنْیَتِی یَمْلَأُ الْاَرْضَ قِسْطاً وَ عَدْلاً کَما مُلِئَتْ ظُلْماً وَ جَوْراً (۱۲)

اگر از عمر دنیا جز یک ساعت باقی نمانده باشد خداوند آن را به اندازه ای طولانی کند که تا یکی از فرزندان من که همنام و هم کنیه من است ظهور کند و زمین را پر از عدل و داد کند بعد از آنکه پر از ظلم و ستم شده باشد

 

پی نوشت :

(۱) مقدمه / ابن خلدون ص ۲۴۵

(۲) شرح نهج البلاغه / ابن ابی الحدید ج ۲ ص ۵۳۵

(۳) الصواعق المحرقه / ابن حجر ص ۹۹

(۴) الفتوحات الاسلامیه / زینی دحلان ج ۲ ص ۲۱۱

(۵) ماهنامه مبلغان / شماره ۷۵ ص ۹۱

(۶) بررسی تطبیقی مهدویت / دکتر مهدی اکبرنژاد ص ۳۵

(۷) همان ص ۳۳

(۸) الکتاب المصنف / ابن ابی شیبه ح ۳۷۶۳۷

(۹) السنن / ابن ماجه ح ۴۰۸۵ السنن / ترمذی ح ۲۲۳۰

(۱۰) کتاب الغیبه / شیخ طوسی ص ۱۸۶

(۱۱) عقد الدرر / مقدسی شافعی باب ۲ ص ۵۶

(۱۲) نکه الاعتقادیه / شیخ مفید ص ۴۴

 

پر بازدیدترین ها

بیشتر