چهارشنبه ۲۹ دی ۱۴۰۰ - الأربعاء 16 جماد ثاني 1443

(۱۳۸۸/۰۶/۲۸) مصاحبه مطبوعاتی امام جمعه خوی با محوریت حقیقت انتظار و مهدویت

مصاحبه مطبوعاتی امام جمعه و مسئول محترم حوزه های علمیه خوی حضرت حجت الاسلام و المسلمین سید رضی موسوی شکوری   با محوریت حقیقت انتظار و مهدویت   سوال اول : در صورت امکان در خصوص تفاوت میان شناخت امام (ع) و علم به وجود امام (ع) توضیح بفرمائید؟   عَنِ الصّادِق (ع) : … […]

مصاحبه مطبوعاتی امام جمعه و مسئول محترم حوزه های علمیه خوی

حضرت حجت الاسلام و المسلمین سید رضی موسوی شکوری

 

با محوریت حقیقت انتظار و مهدویت

 

سوال اول : در صورت امکان در خصوص تفاوت میان شناخت امام (ع) و علم به وجود امام (ع) توضیح بفرمائید؟

 

عَنِ الصّادِق (ع) : … فَاِنَّکَ اِذا عَرَفْتَ اِمامَکَ لَمْ یَضُرَّ کَ تَقَدَّمَ هذَا الْاَمْرُ اَوْ تَأَخَّرَ (۱)

چون امامت را شناختی به تو زیان ندارد که این امر ( ظهور) پیش افتد یا پس افتد

یکی از مباحث مهم موضوع مهدویت بویژه در شرایط حساس فعلی جوامع بشری بحث وظایف منتظران آن حضرت است و در میان تمامی وظایف مورد اشاره در کتب روائی و کلامی شناخت امام (ع) مهمترین آنها معرفی شده است چون نوع سایر وظایف مرتبط بر شناخت امام (ع) هستند.

البته لازم به یادآوری است که وجوب شناخت امام (ع) اختصاص به عصر غیبت ندارد بلکه شامل تمامی اعصار و همه ائمه (ع) می باشد.

قبل از پرداختن به روایات مربوط ، ضرورت دارد دو مطلب را بعنوان مقدمه مطرح کنیم چون در فهم و درک اصل بحث نقش اساسی دارند

 

الف : فرق معرفت ( شناخت ) با علم :

واژه شناخت ترجمه فارسی کلمه معرفت است که همانند تدبّر، حکمت ، تذکر ، علم ، رؤیت و خبیر از کلمات قرآنی است.

راغب اصفهانی لغت شناس معروف در کتاب المفردات فرق میان علم و معرفت را چنین بیان می دارد:

اَلْمَعْرِفَهُ وَ الْعِرْفانُ : اِدْراکُ الشَّیْئِ بِتَفَکُّرٍ وَ تَدَبُّرٍ لِاَثَرِه وَ هُوَ اَخَصُّ مِنَ الْعِلْمِ وَ یُضادُّهُ اَلْاِنْکارُ(۲)

معرفت و عرفان ، درک کردن و دریافتن چیزی است از روی اثر آن با اندیشه و تدبّر و اخص از علم است( چون علم تنها آگاهی است اما معرفت آگاهی به چیزی با آثار و خصوصیّات آن است) واژه مقابل معرفت انکار است ( بطوریکه واژه مقابل علم جهل است )

البته دانشمندان در رابطه با معرفت و علم دیدگاههای متعددی دارند که جای بررسی آن نیست

 

 

سوال دوم : حقیقت انتظار چیست و به چه کسی منتظر می گویند ؟

 

ب : حقیقت انتظار چیست ؟ و به چه کسی منتظر می گویند ؟

با توجه به اینکه می خواهیم از مهمترین وظیفه منتظران بحث کنیم لذا لازم است ابتدا حقیقت انتظار و ویژگی و خصوصیّات انسان منتظر مورد توجه قرار بگیرد

حقیقت انتظار :

دانشمندان علم کلام در تعریف انتظار می گویند:

چشم به راه بودن برای ظهور آخرین ذخیره الهی و آماده شدن برای یاری او در برپایی حکومت عدل و قسط در سراسر جهان(۳)

در این تعریف چند نکته و قید اساسی مورد توجه قرار گرفته است:

۱- چشم به راه امام (ع) بودن

۲- آماده شدن برای یاری کردن امام (ع)

۳- یاری رسانی امام (ع) در تشکیل حکومت جهانی

لذا انسان منتظر باید در تمامی وجود خود این ویژگیها و خصوصیات را دارا باشد تا بتوان به او عنوان منتظر را اطلاق کرد

با این توضیح روشن می شود منتظر امام (ع) بودن چقدر سخت و سنگین است و اگر بخواهیم آثار این نوع انتظار را در وجود منتظران واقعی مشاهده بکنیم روایتی را که سُدَیْر بن حکیم سیرفی کوفی نقل کرده می آوریم:

سُدَیْر می گوید:

به همراه مفضّل ، ابوبصیر و ابان خدمت امام صادق (ع) رسیدیم و دیدیم آن حضرت بر روی خاکها نشسته … و همانند مادر فرزند مرده در حال گریه و زاری است سراسر وجود او را غم و اندوه فرا گرفته بود سیل اشک از دل پرخون و قلب پر التهاب او برخاسته بود و برگونه هایش می ریخت و در این حال این گونه زمزمه می کرد:

سَیِّدی غَیْبَتُکَ نَفَتْ رِقادِی وَ ضَیَّقَتْ عَلَیَّ مِهادِی وَ ابْتَزَّتْ مِنّی راحَهَ فُؤادِی(۴)

ای سید من غیبت تو خواب را از دیدگانم ربوده عرصه را بر من تنگ نمونه آسایش و آرامش را از قلبم گرفته است

 

 

سوال سوم : در زمینه اهمیت و نقش اساسی شناخت امام (ع) توضیح بفرمائید ؟

 

پس از بیان این دو مطلب ، بر می گردیم به توضیح چند روایت در زمینه اهمیت و نقش اساسی شناخت امام (ع) :

۱- فضیل بن یسار ( از اصحاب امام باقر(ع) و امام صادق(ع) و از اصحاب اجماع می باشد ) می گوید :

از امام صادق (ع) از تفسیر این آیه شریفه پرسیدم :

یَوْمَ نَدْعُوا کُلَّ اُناسٍ بِاِمامِهِمْ (۵)

روزیکه هر مردمی را با امامشان می خوانیم

امام (ع) در پاسخ فرمود :

یا فُضَیْلُ اِعْرِفْ اِمامَکَ فَاِنَّکَ اِذا عَرَفْتَ اِمامَکَ لَمْ یَضُرَّ کَ تَقَدَّمَ هذَا الْاَمْرُ اَوْ تَأَخَّرَ وَ مَنْ عَرَفَ اِمامَهُ ثُمَّ ماتَ قَبْلَ أَنْ یَقُومَ صاحِبُ هذَا الْاَمْرِ کانَ بِمَنْزِلَهِ مَنْ کانَ قاعِداً فِی عَسْکَرِهِ لا بَلْ بِمَنْزِلَهِ مَنْ قَعَدَ تَحْتَ لِوائِهِ(۶)

ای فضیل تو امامت را بشناس زیرا چون امامت را شناختی به تو زیان ندارد که این امر ( ظهور ) پیش افتد یا پس افتد هرکه امامش را بشناسد و پیش از قیام صاحب الامر بمیرد چون کسی باشد که در لشکر اوست نه چون کسیکه زیر پرچم او قرار دارد

۲- اسماعیل بن محمد خزاعی می گوید: ابو بصیر از امام صادق (ع) سئوالی کرد و من هم می شنیدم گفت:

تَرانِی اُدْرِکُ الْقائِمَ (ع)؟

فَقالَ : یا اَبابَصیرُ اَلَسْتَ تَعْرِفُ اِمامَکَ ؟

فَقالَ : اِیْ وَاللهِ وَ اَنْتَ هُوَ وَ تَناوَلَ یَدَهُ

فَقالَ : وَ اللهِ ما تُبالِی یا اَبابَصیرٍ اَلاّ تَکُونَ مُحْتَبِیاً

بِسَیْفِکَ فِی ظِلِّ رُواقِ الْقائِمِ (ع)(۷)

به نظر شما من امام قائم (عج) را به چشم خود می بینم ؟

فرمود : ای ابو بصیر تو نیستی که امام خود را می شناسی ؟

گفت : چرا به خدا او تو هستی و دست آن حضرت را گرفت

امام (ع) فرمود : به خدا باکت نیست ای ابوبصیر که در سایه آستانه امام قائم (عج) تکیه به شمشیر خود نکرده ای

۳- امیرالمؤمنین (ع) می فرماید :

وَ اِنَّمَا الْاَئِمَّهُ قُوّامُ اللهِ عَلی خَلْقِهِ وَ عُرَفاؤُهُ عَلی عِبادِهِ وَ لا یَدْخُلُ الْجَنَّهَ اِلاّ مَنْ عَرَفَهُمْ وَ عَرَفُوهُ وَ لا یَدْخُلُ النّارَ اِلاّ مَنْ اَنْکَرَهُمْ وَ اَنْکَرُوهُ(۸)

همانا امامان دین ، از طرف خدا ، تدبیر کنندگان امور مردم و کارگزاران آگاه بندگانند کسی به بهشت نمی رود جز آنکه آنان را شناخته و آنان او را بشناسند و کسی در جهنم سرنگون نگردد جز آنکه منکر آنان باشد و امامان هم وی را نپذیرند

۴- زراره می گوید : به امام صادق (ع) عرض کردم:

اگر من به این زمان (زمان غیبت امام عصر) برسم چه دستوری به من می دهی؟

امام (ع) فرمود : به درگاه خدا این دعا را بخوان

اَلّلهُمَّ عَرِّفْنِی نَفْسَّکَ فَإنَّکَ إنْ لَمْ تُعَرِّفْنِی نَفْسَکَ لَمْ أَعْرِفْکَ

اَلّلهُمَّ عَرِّفْنِی نَبِیَکَ فَإنَکَ إنْ لَمْ تُعَرِّفْنِی نَبِیَکَ لَمْ أعْرِفْهُ قَطُّ

اَلّلهُمَّ عَرِّفْنِی حُجَّتَکَ فَإنَکَ إنْ لَمْ تُعَرِّفْنِی حُجَّتَکَ ضَلَلْتُ عَنْ دینی(۹)

خدایا خودت را به من بشناسان زیرا اگر تو خودت را به من نشناسانی من تو را نخواهم شناخت

بار خدایا پیامبرت را به من بشناسان زیرا اگر تو پیامبرت را به من نشناسانی من هرگز او را نشناسم

بارخدایا حجّت خود را به من بشناسان زیرا اگر تو حجّتت را به من نشناسانی من از دینم گمراه می شوم

از این ۴ روایت سه مطلب اساسی زیر بدست می آید:

۱- صرف شناختن امام (ع) بدلیل آثار و برکاتی که در بردارد همانند قرار گرفتن در لشکر و زیر پرچم امام (ع) می باشد

۲- امام (ع) مدیر جامعه و رهبر بندگان خداست ورود انسان بر بهشت در قیامت در گرو شناخت امام (ع) است

۳- عدم شناخت امام (ع) مساوی با گمراهی و ضلالت انسان است

عَنْ عَلِیِّ بْنِ الحُسَین (ع) :

مَنْ ثَبَتَ عَلی وِلایَتِنا فِی غَیبَهِ قائِمِنا اَعطاهُ اللهُ اَجرَ اَلفَ شَهیدٍ مِثلَ شُهَداءِ بَدْرٍ و اُحُدٍ(۱۰)

 

سوال چهارم : در رابطه با ضرورت پرداختن به بحث مهدویت با توجه به هجمه های شدید بیگانگان توضیح بفرمائید؟

 

ضرورتهای بحث مهدویت

یکی از مباحث ضروری که به نحوی مقدمه بر سایر مباحث محسوب می شودضرورتهای پرداختن به مباحث و موضوعات مربوط به مهدویت است.

تا جائیکه اینجانب بررسی کردم :

به این موضوع کمتر پرداخته شده است درحالیکه یک بحث محوری وکلیدی است. با توجه به محدودیت وقت و فرصت فهرست برخی از موضوعات را مطرح می سازیم.

الف : اعتقاد به حجّت و امام :

یکی از مبانی اعتقادی شیعه که او را از سایر مذاهب اسلامی جدا می سازد اعتقاد به امامت است ؛ بطوریکه سرنوشت شیعه با این موضوع گره خورده است و هزینه ای که شیعه در طول تاریخ برای موضوع امامت پرداخته ، برای هیچکدام از موضوعات دیگر نپرداخته است.

موضوع امامت دارای مباحث ریز متعدد و بی شماری است که در جای خود باید بررسی شود.

ب : امامت ، امانت پیامبر (ص) است :

حدیث ثقلین متواتر میان تمامی فِرق و مذاهب اسلامی است که رسولخدا (ص) فرمود :

اِنّی تارِکٌ فیکُمْ اَلثَّقَلَین کِتابَ اللهِ وَ عِترَتی اَهلِ بَیتی

بویژه با توجه به دو عبارت ذیل حدیث یکی :

لَنْ تَضِلُّوا ما تَمَسَّکْتُم بِهِما

دیگری :

وَ اِنَّهُما لَنْ یَفْتَرِقا حَتّی یَرِدا عَلَیَّ الحَوْضَ

لازم به یادآوری است که در کُتب کلامی بررسی و اثبات شده است که مقصود از عترتی ائمه علیهم السلام می باشد.

ج : توصیه به انتظار فرج :

بر اساس مفاد روایات متعدد از اهل بیت (ع) شیعیان بر انتظار فرج سفارش شده اند.

۱- امام صادق (ع) فرمود :

مِنْ دین ِالاَئِمَّهِ اَلْوَرَعُ وَ العِفَّهُ … وَ انْتِظارُ الفَرَجِ بِالصَّبْرِ(۱۱)

پارسایی ، پاکدامنی و صبورانه در انتظار فرج بودن جزء دین امامان است.

۲- باز آن بزرگوار فرمود :

اَلمُنْتَظِرُ لِلثّانِی عَشَرَ کَالشّاهِرِ سَیْفَهُ بَیْنَ یَدَیْ رَسُولُ الله یَذُبُّ عَنْهُ (۱۲)

د : وجوب شناخت امام (عج) :

در روایات متعددی ضرورت و وجوب شناخت امام هر زمان مطرح شده است از قبیل:

۱- رسولخدا (ص) فرمود :

مَنْ ماتَ وَ هُوَ لا یَعْرِفُ اِمامَهُ ماتَ مَیْتَهً جاهِلیَّهً (۱۳)

۲- امام صادق (ع) فرمود :

اَلْاِمامُ عَلَمٌ بَیْنَ اللهِ عَزَّوَجَلَّ وَ بَین خَلْقِه فَمَنْ عَرَفَهُ کانَ مُؤْمِناً وَ مَنْ اَنْکَرَهُ کانَ کافِراً (۱۴)

هـ : مشروعیت نظام با نائب امام است :

در اصل پنجم قانون اساسی جمهوری اسلامی می نویسد :

در زمان غیبت حضرت ولی عصر (عج) در جمهوری اسلامی ایران ولایت امر و امامت اُمّت بر عهده فقیه عادل و با تقوی ، آگاه به زمان ، شجاع ، مدیر و مدبّر است.

و مبنای این ولایت روایات متعددی هستند که در بحث ولایت فقیه مورد بررسی قرار گرفته اند از آنجمله است:

توقیع حضرت ولی عصر (عج)

وَ اَمَّا الحَوادِثُ الواقِعَهُ فَارْجِعُوا فِیها اِلی رُواهِ حَدیثِنا فَاِنَّهُم حُجَّتی عَلَیْکُم وَ اَنَا حُجَّهُ اللهِ عَلَیهِم (۱۵)

و : ضرورت پاسخگوئی به شبهات :

با توجه به توسعه و گسترش روز افزون فرهنگ اهل بیت (ع) به برکت انقلاب اسلامی ایران دشمنان اسلام و مسلمانان تلاش می کنند تا از طریق ایجاد شُبهه در موضوعات مربوط به مهدویت خللی در اراده جامعه بوجود بیاورند مانند:

? زیر سؤال بردن اصل وجود امام (عج)

? بعید شمردن طول عمر امام (عج) و

ز : ضرورت خرافات زدایی :

با در نظر گرفتن رواج فرهنگ مهدویت در جامعه بویژه در میان قشر جوان استعمار و عوامل داخلی آن تلاش می کنند از طریق گسترش خرافات اصل موضوع را زیر سؤال ببرند. از قبیل:

v تعیین وقت برای ظهور آن حضرت

v تفسیر های انحرافی از انتظار فرج

v مطرح ساختن امکان ملاقات با آن حضرت برای عموم

v و راه اندازی جریانها و گروههای سیاسی در قالب جریان مهدویت و …

ح : ضرورت آماده سازی جوامع :

بر اساس مفاد بسیاری از روایات ، پیروان اهل بیت (ع) ، مبلّغان دینی و منتظران واقعی آن حضرت وظیفه دارند جوامع بشری را از طریق رُشد و توسعه فرهنگ مهدویّت برای ظهور و حکومت جهانی آن بزرگوار آماده سازند.

ط : فراهم شدن نسبی شرایط :

لازم به یادآوری است که :

با توجه به بالا رفتن سطح دانش بشر و شرایط سیاسی حاکم بر جهان در اثر رشد علم و فن آوری

و مطرح شدن موضوع جهانی شدن شرایط نسبت به مطرح ساختن حکومت جهانی امام عصر (عج) فراهم شده است ؛ لذا بر پیروان واقعی آن بزرگوار ضرورت دارد از این قبیل فرصتها برای تبیین ابعاد مختلف مهدویّت استفاده بهینه داشته باشند.

 

سوال پنجم : با توجه به اینکه انقلاب اسلامی ایران با شعار زمینه سازی برای ظهور امام زمان (عج) به پیروزی رسید بعد از گذشت ۳۰ سال آیا این رویکرد در مسئولین و نهادهای اجرائی آنگونه که شایسته و بایسته است وجود دارد یا خیر ؟

 

برای اینکه پاسخ این پرسش تا حدودی روشن تر شود لازم می دانم مطالبی را بعنوان مقدمه مطرح سازم:

بطوریکه نسل اول انقلاب کاملاً شاهد بودند قبل از پیروزی انقلاب در بخش مهمی از کشورهای جهان که تفکرات کمونیستی و اومانیستی حاکم شده بود و دین و دینداری بعنوان یک خرافه و افیون جامعه معرفی می شد و در کشورهای جهان سوم بویژه کشورهای اسلامی جریانهایی راه افتاده بود تحت عنوان روشنفکری که بزرگترین سبقه آنان مبارزه با آموزه های دینی بود و سرنخ این جریان نیز همان کشورهای استکباری بودند و از سویی دیگر مسلمانان و رهبران اسلامی در اثر فشارهای استبداد و استکبار توان مبارزه با این جریانهای خانمان سوز و دین برانداز را نداشتند

و در نهایت ارزشهای اساسی دینی از قبیل اصول دین و بخش مهمی از فروعات دینی در جوامع اسلامی به تحلیل رفته بود

در یک چنین جوّی با عنایت ویژه خداوند احدیّت و توجهات حضرت ولیعصر (عج) انقلاب اسلامی ایران به پیروزی رسید و به عموم مسلمانان و پیروان سایر ادیان جان تازه ای بخشید و در طول ۳۰ سال پس از پیروزی انقلاب اسلامی توانسته است در بسیاری از موضوعات بین المللی توان و توطئه های استکبار و معادلات استعماری آنان را به هم بریزد و از آن جمله است مطرح شدن مجدد دین در جوامع بشری و همچنین بحث مهدویت که مستحضر هستید امروز در میان دانشمندان جهان موضوع جهانی شدن بصورت جدی مطرح است در واقع این یک قدم مهمی است که دنیا در راستای نزدیک شدن به تفکر حکومت جهانی حضرت ولیعصر (عج) برداشته است و این به برکت انقلاب اسلامی ایران است ولی در عین حال در پاسخ سوال شما باید بگویم با توجه به موضوعات متعددی که در ارتباط با مهدویت مطرح بوده و با درنظر گرفتن شبهاتی که از ناحیه استکبار در این زمینه مطرح می شود و باز با توجه به جریانهای انحرافی که از ناحیه دشمنان دین به نام مهدویت راه اندازی می شود باید بگویم مسئولان نظام جمهوری اسلامی بویژه مسئولان فرهنگی و تبلیغی در رسیدن به اهداف حقیقی و واقعی در این زمینه که از جمله آرمانهای انقلاب اسلامی می باشد راه طولانی را باید طی بکنند و توجه به این موضوع بیشتر از اینها بوده باشد و انتظار حقیقی را که همان چشم به راه بودن و آماده شدن برای یاری آن بزرگوار در راه اندازی حکومت جهانی در تمامی وجود خودشان زنده بکنند.

 

پی نوشت :

(۱) اصول کافی / کلینی ج ۱ ص ۳۳۷

(۲) المفردات/ راغب اصفهانی ماده ( عرف)

(۳) درسنامه مهدویت ج ۲ ص ۲۰۲

(۴) کتاب الغیبه / شیخ طوسی ص ۱۶۷

(۵) سوره اسراء آیه ۷۱

(۶) اصول کافی / کلینی ج ۱ ص ۳۷۱

(۷) همان ص ۳۷۱

(۸) نهج البلاغه / محمد عبده خ ۱۵۱ ص ۲۸۰

(۹) اصول کافی / کلینی ج ۱ ص ۳۴۲ ح ۲۹

(۱۰) بحار الانوار / مجلسی ج ۵۲ ص ۱۲۵

(۱۱) همان ص ۱۲۲

(۱۲) همان ص ۱۲۹

(۱۳) همان ص ۷۶

(۱۴) همان ص ۸۸

(۱۵) وسائل الشیعه / حرعاملی ج ۱۸ ص ۱۰۱