جمعه ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۱ - الجمعة 19 شوال 1443

(۱۳۸۸/۰۷/۱۰) خطبه های نماز جمعه خوی – ۱۰ مهر ۱۳۸۸

خطبه اول: الف: تقوی از دیدگاه امیرالمؤمنین(ع) در نهج البلاغه (۴۷) امیر مؤمنان (ع) در بخش سوم توصیه های خود در خطبه ۱۶۱ می فرماید: فَاحْذَرُوها حَذَرَ الشَّفیقِ النّاصِحِ وَ الْمُجِدِّ الْکادِحِ و چونان دوست مهربانی که نصیحت گر و کوشا برای نجات رفیقش تلاش می کند خویشتن را از دنیا دور نگهدارید وَ اعْتَبِرُوا […]

خطبه اول:

الف: تقوی از دیدگاه امیرالمؤمنین(ع) در نهج البلاغه (۴۷)

امیر مؤمنان (ع) در بخش سوم توصیه های خود در خطبه ۱۶۱ می فرماید:

فَاحْذَرُوها حَذَرَ الشَّفیقِ النّاصِحِ وَ الْمُجِدِّ الْکادِحِ

و چونان دوست مهربانی که نصیحت گر و کوشا برای نجات رفیقش تلاش می کند خویشتن را از دنیا دور نگهدارید

وَ اعْتَبِرُوا بِما قَدْ رَأَیْتُمْ مِنْ مَصارِعِ الْقُرُونِ قَبْلَکُمْ

و از آنچه در میدانهای نابودی قرنهای پیشین در گذشتگان شما رفت عبرت گیرید

قَدْ تَزایَلَتْ أَوْصالُهُمْ وَ زالَتْ أَبْصارُهُمْ وَ أَسْماعُهُمْ

و چگونه اعضای بدنشان از هم گسست چشم و گوششان نابود شد

وَ ذَهَبَ شَرَفُهُمْ وَ عِزُّهُمْ وَ انْقَطَعَ سُرُورُهُمْ وَ نَعیمُهُم(۱)

شرف و شکوه شان از خاطره ها محو گردید و همه خوشی ها و نعمتهایشان پایان گرفت

 

 

توضیح:

مرحوم محدث قمی در سفینه البحار نقل می کند:

هنگامی که امیر مؤمنان (ع) بر شهر مدائن گذشت و آثار کسری (انوشیروان و پادشاهان ساسانی) را مشاهده کرد که نزدیک به فروریختن است.یکی ازنزدیکان امام (ع) این شعر را خواند:

جَرَتِ الرِّیاحُ عَلی رُسُومِ دِیارِهِمْ

فَکَأَنَّهُمْ کانُوا عَلی مِیعادِ

یعنی بادها بر آثار باقی مانده سرزمینشان وزیدن گرفت (یعنی چیزی جز صدای بادها در میان قصر آنان به گوش نمی رسید) گویی آنها همگی وعده گاهی داشتند و بسوی وعده گاهشان شتافتند

امیرمؤمنان (ع) خطاب به وی فرمود:

چرا این آیه را نخواندی؟(۲)  

کَمْ تَرَکُوا مِنْ جَنّاتٍ وَ عُیُونٍ وَ زُرُوعٍ وَ مَقامٍ کَریمٍ وَ نِعْمَهٍ کانُوا فِیها فاکِهینَ کَذلِکَ وَ اَوْرَثْناها قَوْماً آخَرینَ فَما بَکَتْ عَلَیْهِمُ السَّماءُ وَ الْاَرْضُ وَ ما کانوا مُنْظَرینَ(۳)  

و چه بسیار باغها و چشمه ها که از خود به جای گذاشتند و زراعتها و قصرهای زیبا و گران قیمت و نعمتهای فراوان دیگر که در آن ( غرق ) بودند. این چنین بود (ماجرای آنان) و ما (اموال و حکومت) اینها را میراث برای اقوام دیگری قرار دادیم نه آسمان بر آنان گریست و نه زمین و نه به آنها مهلتی داده شد.

 

 

یادآوری:

اینکه در آیه شریفه می فرماید :

فَما بَکَتْ عَلَیْهِمُ السَّماءُ وَ الْاَرْضُ

کنایه از حقارت آنها و عدم وجود یار و یاور دلسوز برای آنان می باشد زیرا در میان عرب معمول است هنگامی که می خواهند مقام کسی را که مورد مصیبتی واقع شده بیان کنند ، می گویند: آسمان و زمین برای او گریه کردند

بعضی نیز گفته اند: گریه آسمان و زمین گریه حقیقی است که بصورت نوعی دگرگونی و سرخی مخصوص خود نمایی می کند.(۴)

چنانکه در روایتی می خوانیم:

لَمّا قُتِلَ الْحُسَیْنُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ اَبِی طالِبٍ (ع) بَکَتِ السَّماءُ عَلَیْهِ وَ بُکائُها حُمْرَهُ اَطْرافِها (۵)

هنگامی که حسین بن علی (ع) شهید شد آسمان بر او گریه کرد و گریه او سرخی مخصوصی بود که در اطراف آسمان نمایان شد

 

 

ب: آسیبهای خانواده (۳):

۳- انگیزه های غیر ارزشی در ازدواج:

درکتب روایی بحثی وجود دارد تحت عنوان آداب تشکیل خانواده و ازدواج و از جمله آدابی که مطرح شده داشتن انگیزه درست و ارزشی ( النِیَّهُ الصّالِحَه ) است و مواردی بعنوان انگیزه های درست مطرح شده است از قبیل :

۱- ازدواج برای جلب رضایت و خشنودی خداوند

مَنْ نَکَحَ لِلّه … اِسْتَحَقَّ وِلایَهَ اللهِ(۶)

هرکس برای خدا ازدواج بکند مستحق قرار گرفتن در ولایت خداوند است

 

۲- ازدواج برای حفظ عفّت و پاکدامنی

ثَلاثَهٌ حَقٌّ عَلَی اللهِ عَوْنُهُمْ … وَ النّاکِحُ الَّذِی یُریدُ الْعِفافَ (۷)

سه نفر است که خدا آنان را یاری می کند از جمله ازدواج کننده ای که به قصد حفظ عفّت اقدام به ازدواج کرده

 

۳- ازدواج برای فرو پوشاندن چشم از نامحرم

مَنْ تَزَوَّجَ إِمْرَأَهً … لِیَغُضَّ بَصَرَهُ بارَ کَ اللهُ لَهُ فِیها (۸)

هرکس باز زنی ازدواج بکند با هدف پوشاندن چشم از نامحرم خداوند این ازدواج را برمبارک می کند

در مقابل در بعضی از روایات برخی از اهداف و انگیزه های غیر ارزشی مورد نکوهش قرار گرفته است همانهایی که بخش مهمی از آسیبهای خانواده در عصر حاضر از همین انگیزه های غیر ارزشی ناشی می شود از آن جمله است:

الف: ازدواج با انگیزه زیبایی و ثروت

هشام ابن حکم از امام صادق (ع) نقل می کند فرمود:

اِذا تَزَوَّجَ الرَّجُلُ الْمَرْئَهَ لِجَمالِها اَوْ مالِها وُکِلَ اِلی ذلِکَ (۹)

هرگاه مردی با زنی به خاطر زیبایی یا دارایی اش ازدواج کند به همان زیبایی و دارایی واگذار می شود

 

 

توضیح :

در ارتباط این روایت دو نکته لازم به یادآوری است:

الف: در فروع کافی کلمه وُکِلَ بدون تشدید حرف کاف ذکر شده لکن در کتاب الوافی مرحوم فیض کاشانی وُکِّلَ با تشدید حرف کاف نقل شده و در توضیح جمله وُکِلَ اِلی ذلِکَ نوشته: اَی لَمْ یُوَفِّقْهِ لِنَیْلِ حُسْنِها وَ التَّمَتُّعِ مِنْ مالِها (۱۰)

ب: احتمالاً در ذهن بعضی از شما نمازگزاران عزیز این سوال مطرح بشود که از مفاد برخی از روایات استفاده می شود که زیبایی زن بعنوان یک ارزش مطرح شده است مانند این حدیث که رسولخدا (ص) فرمود:

اَفْضَلُ نِساءِ اُمَّتِی اَصْبَحُهُنَّ وَجْهاً (۱۱)

برترین زنان امت من خوب رو ترین آنان است

در مقابل در روایت مذکور امام صادق (ع) و در برخی از روایات دیگر از ازدواج با زن بخاطر جمال و زیبایی او نهی شده است و مانند این حدیث که مرحوم شیخ طوسی در تهذیب الاحکام نقل کرده که رسولخدا (ص) فرمود:

مَنْ تَزَوَّجَ إِمْرَئَهً لا یَتَزَوَّجُها اِلاّ لِجَمالِها لَمْ یَرَ فِیها ما یُحِبُّ (۱۲)

هرکس با زنی تنها بخاطر زیبایی اش ازدواج کند دلخواه خود را در او نمی بیند.

در پاسخ باید گفت:

خود زیبایی ارزش است ؛ لکن تنها هدف دانستن آن ضد ارزش می باشد همانند نعمتها و مادیات دنیا که اگر بعنوان ابزار مورد استفاده قرار بگیرند بدون ایراد است لکن اگر کسی دنیا و مادیات و زخارف او را هدف خویش قرار بدهد تبدیل به ضد ارزش می شود.

 


 خطبه دوم

هفته جاری دارای مناسبتهای متعدد و مهمی است که تعدادی از آنها را مورد اشاره و بررسی قرار می دهیم:

الف: اصلاح الگوی مصرف (۲۲)

انواع اسراف (۷)

۵- اسراف در مسکن (۱)

یکی از مهمترین و ضروری ترین نیازهای موجودات زنده بویژه انسان ، داشتن مسکن و سرپناه است.

بدلیل اهمیت و نقش اساسی مسکن در زندگی روزمرّه بشر ، دین مقدس اسلام احکام ویژه و بعضاً منحصر به فردی را برای مسکن قائل شده است از قبیل:

الف: اگر صاحب خانه ورشکست شود ، اسلام خانه او را از مستثنیات دُیون دانسته و طلب کاران حق مطالبه و مصادره آن را ندارند.

در روایتی حلبی از امام صادق (ع) نقل می کند فرمود:

لا تُباعُ الدّارُ وَ لاَ الْجارِیَهُ فِی الدَّیْنِ وَ ذلِکَ اَنَّهُ لابُدَّ لِلرَّجُلِ مِنْ ظِلٍّ یَسْکُنُهُ وَ خادِمٍ یَخْدُمُهُ (۱۳)

خانه و خدمتکار در ارتباط با بدهی فروخته نمی شوند و این بدان جهت است که انسان به سایه ای که در آن سُکنی گزیند و خدمتکاری که به او خدمت کند احتیاج دارد  

مرحوم صاحب جواهر می نویسد :

لا یُجْبَرُ الْمُفْلِسُ عَلی بَیْعِ دارِهِ الَّتِی یَسْکُنُها اِجْماعاً (۱۴)

به اجماع فقهاء انسان مفلس و ورشکست شده به فروختن خانه مسکونی اش اجبار نمی شود.

 

ب : از ویژگیهای خانه مطلوب از دیدگاه اسلام وسعت آن است که برخوردار از فضای باز و مناسب باشد و در روایات متعدد به این موضوع تأکید شده است.

۱- رسولخدا (ص) فرمود : مِنْ سَعادَهِ الْمَرْءِ الْمُسْلِمِ اَلْمَسْکَنُ الْواسِعُ (۱۵)

از نشانه های سعادت مرد مسلمان برخورداری او از مسکن وسیع است. ( ادامه دارد)

 

 

ب : شهادت حضرت حمزه (ع):

روز یکشنبه مصادف با ۱۵ شوال سالگرد شهادت حضرت حمزه (ع)، عموی رسولخدا (ص) در جنگ اُحُد ( سال ۳٫ق) می باشد.

در این فرصت کوتاه چند مطلب اساسی را در مورد این بزرگوار مورد اشاره قرار می دهیم.

امید است با سوادان در ارتباط با نقش اساسی حضرت حمزه در پیشرفت اسلام و حمایت از پیامبر (ص) در مقابل کفّار و مشرکان به بررسی و تحقیق بپردازند.

۱- در کتب حدیثی و تاریخی حضرت حمزه با ویژگیهای شجاعت ، شهامت ، دلیری و غیرت معرفی شده است بطوریکه اَسَدُ اللهِ و اَسَدُ رَسُولِ اللهِ لقب گرفته بود و داستانهای مبارزه ایشان با کفّار و مشرکان در حمایت از رسولخدا (ص) در تاریخ معروف است.(۱۶)

علی بن ابراهیم قمی در تفسیر خود در ارتباط با شجاعت حضرت حمزه در جنگ اُحد می نویسد:

کانَ حَمْزَهُ بْنِ عَبْدِالْمُطَّلِبْ یَحْمِلُ عَلَی الْقَوْمِ فَاِذا رَأَوْهُ اِنْهَزَمُوا وَ لَمْ یَثْبُتْ لَهُ واحِدٌ مِنْهُمْ (۱۷)

۲- حضرت حمزه (ع) در خاندان وحی از جایگاه ویژه برخوردار بوده

پیامبر(ص) وقتی در جنگ اُحد کنار جنازه مُثله شده حضرت حمزه قرار گرفت بقدری ناراحت شد که بنا بر بعضی نقلها از حال رفت و به درگاه خداوند چنین عرض کرد:

اَللّهُمَّ لَکَ الْحَمْدُ وَ اِلَیْکَ الْمُشْتَکی وَ اَنْتَ الْمُسْتَعانُ عَلی ما أَری(۱۸)

 

خدایا ستایش از آن توست شکایت به تو می آورم و تو در برابر آنچه ببینم یار و مددکار مایی  

امیرمؤمنان (ع) پس از رحلت رسولخدا (ص) در آن ایّام و حوادث تلخ و شکننده از حضرت حمزه زیاد یاد می کرد حضرت زهرا (س) مکرّر به زیارت قبرحضرت حمزه (ع) می رفت و در آنجا نوحه و گریه می کرد.(۱۹)

 

حضرت اباعبدالله الحسین (ع) در روز عاشورا بنام حضرت حمزه با مردم کوفه احتجاج می فرمود.

اَوَ لَیْسَ حَمْزَهُ سَیِّدُ الشُّهَداءِ عَمُّ اَبِی؟(۲۰)

حضرت امام زین العابدین (ع) در مسجد اُمَوی دَمِشْق به انتصابش به حمزه افتخار می کرد.

وَ مِنّا اَسَدُ اللهِ وَ اَسَدُ رَسُولِه (۲۱)

مرحوم آیه الله خویی پس از آوردن دو روایت در عظمت مقام حضرت حمزه (ع) از کلینی و صدوق در سند هر دو مناقشه می کنند و در پایان می نویسند:

غَیْرَ اَنَّ ظُهُورَ جَلالَهِ حَمْزَه وَ عَظَمَتِهِ بِمَرْتَبَهٍ لاحاجَهَ مَعَها اِلَی الْاِسْتِشْهادِ بِالرِّوایَهِ (۲۲)

 

 

ج : رحلت حضرت عبدالعظیم (ع):

مناسبت دوم روز یکشنبه ۱۵ شوال سالگرد رحلت حضرت عبدالعظیم حسنی (ع) است.

مرحوم صدوق نقل می کند : راوی (محمد بن یحیی عطار) می گوید:

مردی از اهل ری خدمت امام هادی (ع) رسیده بود . برای من نقل کرد گفت:

محضر امام (ع) وارد شدم به من فرمود: کجا بودی؟ عرض کردم امام حسین (ع) را زیارت کردم

امام (ع) فرمود :

اَما اِنَّکَ لَوْ زُرْتَ قَبْرَ عَبْدِالْعَظیمِ عِنْدَکُمْ لَکُنْتَ کَمَنْ زارَ الْحُسَیْنَ بْنَ عَلی (ع)

اگر قبر عبدالعظیم را که در پیش شماست زیارت می کردی همانا ثواب کسی را داشتی که حسین بن علی را زیارت کرده باشد.

 

 

د : مانور موشکی سپاه پاسداران:

در طول هفته جاری دو خبر از ایران اسلامی انعکاس قوی بین المللی داشت.

یکی مانور موشکی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بمناسبت هفته دفاع مقدس که نوع خبرگزاریهای مهم جهان اخبار آن را منعکس کردند.از جمله : خبرگزاریهای بی بی سی ، فرانسه ، رویترز ، آسوشیتدپرس ، شبکه الجزیره و …

نوع خبرگزاریها تحلیل هایی در زمینه اهداف این رزمایش مطرح کرده بودند از قبیل اینکه:

هدف رزمایش افزایش توان باز دارندگی نیروهای ایرانی است.

می توان گفت : پیام مهم ایران در این رزمایش موشکی جدید به غرب و اسرائیل درآستانه آغاز مذاکرات ایران با کشورهای ۱+۵ این است که:

ما آماده مذاکره درباره برنامه هسته ای خود هستیم ولی همواره برای دفاع از این برنامه نیز با تمام قوا آمادگی داریم.(۲۳)

دیگری خبر تأسیس کارخانه جدید غنی سازی ( فُردو) که نوع کشورهای غربی و اروپائی را بویژه آمریکا ، انگلیس و فرانسه را برآشفته ساخت. لذا رؤسای جمهوری این کشورها بدون اینکه ابعاد موضوع را مورد بررسی قرار بدهند موضع گیری کردند و درنهایت موجب وهن جایگاه دیپلوماسی خود گردیدند.

با توجه به اینکه مذاکرات ۱+۵ با ایران همچنان ادامه دارد ؛ لذا تحلیل در این زمینه را به فرصتهای بعدی موکول میکنیم.

 

 

هـ : توهین رژیم صهیونیستی به مسجد الاقصی :

ورود نیروهای رژیم صهیونیستی به مسجد الاقصی و ضرب و شتم و مجروح ساختن مسلمانان و تلاش برای تخریب این مکان مقدس و تبدیل آن به یک معبد موهومی که مدعی آن هستند روی آنتن های خبری جهان قرار گرفته است.

در این رابطه دو نکته مهم و قابل تأمل وجود دارد:

الف : تخریب مسجد الاقصی اولین قبله گاه مسلمانان از جمله آرزوهای دیرینه صهیونیستها بوده ؛ بطوریکه در طول تاریخ پس از اشغال، بارها این مسجد را مورد هجوم قرار داده یا به آتش کشیده اند و یا بمباران کرده اند یا زیر مسجد تونلهای متقاطع حفرکرده اند.

و در تمامی اینها استعمارگران با سکوت و با حمایت تلویحی خود این جنایات را مورد تأیید قرار داده اند و یا بعضاً با چراغ سبز و تحریک آنان این جنایات صورت گرفته است تا بتوانند با ایجاد فشار روحی از مسلمانان انتقام بگیرند.

ب : عکس العمل مسلمانان در برابر این جنایات نقش اساسی و سرنوشت ساز دارد:

لذا حمایت از مسجد الاقصی بعنوان محل عبادت خداوند وظیفه تمامی مسلمانان ، بلکه همه پیروان ادیان آسمانی است.

بسی جای تأسف است که اگر مسلمانان در جنایات گذشته ، عکس العمل جدّی و مناسب داشتند امروز دژخیمان اسرائیل جرئت نمی کردند وارد مسجد الاقصی بشوند.

بر اساس برخی از گزارشها ، گُلدامایر نخست وزیر وقت رژیم صهیونیستی پس از به آتش کشیدن مسجد الاقصی در سال ۱۳۴۸٫ش گفته بود :

بدترین و شوم ترین روز عمرم ، روزی بود که مسجد الاقصی را به آتش کشیدم و بهترین روز عمرم فردای روزی بود که مسجد را به آتش کشیدم.

و در توضیح آن می گوید :

روزی که مسجد الاقصی را به آتش کشیدم از وحشت و ترس اینکه مسلمانان دنیا همه ما را قلع و قمع کنند و همه ما را به دریا بریزند به خود می لرزیدیم و بهترین روز عمرم فردای آن روز بود که دیدیم حتّی نفسی ازکشورهای مسلمان برای اعتراض به ما درنیامد. (۲۴)

 

پی نوشت :

(۱)     نهج البلاغه / ترجمه دشتی خ ۱۶۱

(۲)     سفینه البحار / محدث قمی ج ۸ ص ۴۴

(۳)     سوره دخان آیات ۲۵- ۲۹

(۴)     تفسیر نمونه / جمعی از نویسندگان   ج ۲۱   ص ۱۹۱

(۵)     تفسیر التبیان / شیخ طوسی   ج ۹ ص ۲۳۳          

(۶)     احیاء علوم الدین / ابن عربی ج ۲   ص ۳۷  

(۷)     السنن / ابن ماجه ج ۲ ص ۸۴۱        

(۸)     حلیه الاولیاء / ابو نعیم اصفهانی ج ۵   ص ۲۴۵        

(۹)     فروع الکافی / کلینی   ج ۵ ص ۳۳۳        

(۱۰)   پاورقی همان  

(۱۱)   فروع الکافی / کلینی ج ۵ ص ۳۲۴              

(۱۲)   تهذیب الاحکام / شیخ طوسی ج ۷ ص ۳۹۹

(۱۳)   الاستبصار / شیخ طوسی ج ۳ ص۶   و   فروع کافی/ کلینی ج ۵ ص ۹۵

(۱۴)   جواهر الکلام / شیخ محمد حسن نجفی ج ۲۵ ص ۳۳۴

(۱۵)   وسائل الشیعه / حر عاملی ج ۵ ص ۳۰۰              

(۱۶)   الاعلام / زِرِکْلِی ج ۲ ص ۲۷۸            

(۱۷)   تفسیر القمی / علی ابن ابراهیم ج ۱ ص ۱۱۶

(۱۸)   تفسیر العیاشی ج ۲ ص ۲۷۴                    

(۱۹)   دایره المعارف جامع اسلامی / دشتی ج ۴ ص ۶۶۴                

(۲۰)   حیاه الامام الحسین (ع) / باقر شریف القرشی ج ۳ ص ۱۸۴

(۲۱)  نفس المهموم / محدث قمی ص ۴۵۱      

(۲۲)   معجم رجال الحدیث / آیه الله خویی ج ۷ ص ۲۸۶

(۲۳)   سایت خبری تحلیلی تابناک

(۲۴)   سایت شورای سیاست گذاری ائمه جمعه کشور