پنج شنبه ۱۱ آذر ۱۴۰۰ - الخميس 27 ربيع ثاني 1443

(۱۳۸۸/۰۸/۱۰) مشترکات فریقین در بحث مهدویت

مکان : دفتر امام جمعه برگزار کننده : دفتر امام جمعه و حوزه علمیه الزهرا (س) موضوع : مهدویت از دیدگاه اهل سنت شرکت کنندگان : جمعی از دانش آموختگان دوره تکمیلی مهدویت مناسبت : سخنرانی در جلسه دوره تکمیلی مهدویت سخنران : امام جمعه و مسئول محترم حوزه های علمیه خوی   مشترکات فریقین […]

مکان : دفتر امام جمعه

برگزار کننده : دفتر امام جمعه و حوزه علمیه الزهرا (س)

موضوع : مهدویت از دیدگاه اهل سنت

شرکت کنندگان : جمعی از دانش آموختگان دوره تکمیلی مهدویت

مناسبت : سخنرانی در جلسه دوره تکمیلی مهدویت

سخنران : امام جمعه و مسئول محترم حوزه های علمیه خوی

 

مشترکات فریقین در مهدویت :

لازم به یادآوری است که در میان دیدگاههای دانشمندان شیعه و اهل سنت در ارتباط با موضوع مهدویت مشترکاتی وجود دارد و نوع این اشتراکات به احادیث وارده بر میگردد از آن جمله است:

 

۱- در ارتباط با نسب امام عصر (عج)

۲- در خصوص ویژگی ها و شمایل آن بزرگوار

۳- در زمینه علائم و نشانه های ظهور آن حضرت

۴- در مورد خصوصیات و شرایط حاکم بر جهان هنگام ظهور ایشان

۵- تبیین برخی از حوادث و رویدادهایی که در آن زمان به وقوع خواهد پیوست

 

توضیحات :

۱-    در برخی از احادیث فریقین وارد شده است که آن بزرگوار از فرزندان رسولخدا (ص) می باشد

  • ابن ابی شیبه از رسولخدا (ص) روایت کرده است :

لَوْ لَمْ یَبْقَ مِنَ الْدَّهْرِ إلا یَوْمٌ لَبَعْثَ اللهُ رَجُلاً مِنْ اَهْلِ بَیْتی یَمْلَأُ ها عَدْلاً کَما مُلِئَتْ جَوراً (۱)

اگر از دنیا جز یک روز باقی نماند خداوند متعال یکی از اهل بیت مرا خواهد فرستاد که زمین را پر از عدل کند همانگونه که از ستم پر شده است

 

  • ابن ماجه و ترمذی به نقل از رسولخدا (ص) چنین آورده اند :

اَلْمَهْدِیُّ مِنّا اَهْلَ الْبَیْتِ … ؛(۲)

مهدی (عج) از ما اهل بیت است

  •   از فقهای شیعه مرحوم شیخ طوسی از رسولخدا (ص) چنین نقل کرده است :

اَلْمَهْدِیُّ مِنْ عِتْرَتی(۳)

مهدی (عج) از عترت من است

 

۲- همنام بودن حضرت مهدی (عج) با پیامبر (ص) :

در احادیث فراوانی از فریقین تصریح شده است که نام مبارک آن بزرگوار همان نام پیامبر (ص) است و ازجمله شخصیتهایی که در این زمینه احادیث مربوطه را مطرح کرده اند عبارتند از :

 

ابو داوود در سنن خویش ح ۴۲۷۶

صدوق در کمال الدین ج ۱ ص ۲۸۶

طبرانی در المعجم الکبیر ح ۱۰۰۲۱۵

ابن کثیر در کتاب الانهایه ص ۲۶

ابن اثیر در جامع الاصول ح ۷۸۱۰

سیوطی در الحاوی للفتاوی ج ۲ ص ۷۰

متقی هندی در کنزالعمال ح ۳۸۶۵۵

 

۳- هم کنیه بودن آن بزرگوار با پیامبر (ص) :

در برخی از روایات وارد شده که کنیه امام مهدی (عج) همانند کنیه رسولخدا (ص) و نام آن حضرت مانند نام پیامبر (ص) است.

 

الف: مقدسی شافعی در کتاب عقد الدُّرر چنین آورده است :

پیامبر خدا (ص) می فرماید :

یَخْرُجُ رَجُلٌ مِنْ وُلْدِی اِسْمُهُ کَاسْمِی وَ کُنْیَتُهُ کَکُنْیَتِی(۴)

یکی از فرزندان من در آخر الزمان ظهور خواهد کرد که همنام و هم کنیه من است.

ب: مرحوم شیخ مفید در نکت الاعتقادیه آورده است که رسولخدا(ص)می فرماید :

لَوْ لَمْ یَبْقَ مِنَ الدُّنْیا اِلاّ ساعَهٌ واحِدَهٌ لَطَوَّلَ اللهُ تِلْکَ السّاعَهَ حَتّی یَخْرُجَ رَجُلٌ مِنْ ذُرِّ یَّتِی اِسْمُهُ کَاسْمِی وَکُنْیَتُهُ کَکُنْیَتِی یَمْلَأُ الْاَرْضَ قِسْطاً وَ عَدْلاً کَما مُلِئَتْ ظُلْماً وَ جَوْراً (۵)

اگر از عمر دنیا جز یک ساعت باقی نمانده باشد خداوند آن را به اندازه ای طولانی کند که تا یکی از فرزندان من که همنام و هم کنیه من است ظهور کند و زمین را پر از عدل و داد کند بعد از آنکه پر از ظلم و ستم شده باشد

 

۴- مهدی (عج) فرزند امام علی (ع) :

از جمله مواردی که در روایات فریقین اتفاق نظر وجود دارد این است که آن حضرت از نسل امیر المؤمنین (ع) و از فرزندان آن بزرگوار است

 

الف: سیوطی از طبرانی نقل کرده

که وی با اسنادش از عبدالله بن عمر و او از رسولخدا (ص) نقل کرده که آن حضرت دست علی (ع) را گرفته فرمود:

سَیَخْرُجُ مِنْ صُلْبِ هذا فَتًی یَمْلَأُ الْاَرْضَ قِسْطاً وَ عَدْلاً (۶)

ب: مرحوم شیخ طوسی از رسولخدا (ص) چنین روایت کرده است:

فَعِنْدَ ذلِکَ خُروجُ الْمَهْدیُّ وَ هُوَ رَجُلٌ مِنْ وُلْدِ هذا وَ أَشارَ بِیَدِهِ إلی عَلِیِّ بْنِ اَبی طالِبٍ (۷)

در این هنگام ، خروج مهدی صورت می گیرد و او مردی است از فرزندان این و با دستش اشاره کرد به علی بن ابی طالب (ع)

 

۵- امام مهدی(عج) از نسل فاطمه (س) است

 

از جمله عناوین وارد شده در روایات هر دو مذهب این است که آن بزرگوار از فرزندان حضرت فاطمه(س) می باشد

الف: ابن ماجه از ام سلمه نقل کرده :

که وی از رسولخدا (ص) چنین شنیده است :

اَلْمَهْدِیُّ مِنْ عِتْرَتی مِنْ وُلْدِ فاطِمَهُ (۸)

ب: مرحوم شیخ طوسی از امام باقر (ع) چنین آورده است :

اَلْمَهْدِیُّ رَجُلٌ مِنْ وُلْدِ فاطِمَه (۹)

مهدی (عج) مردی از فرزندان فاطمه (س) است

 

۶- شباهت آن بزرگوار به پیامبر :

 

تعدادی از روایات فریقین دلالت دارند که نام آن بزرگوار مانند نام رسولخدا (ص) شمایل و خلق و خوی آن حضرت نیز مانند پیامبر است

الف : ابن حبان از رسولخدا (ص) نقل میکند :

یَخْرُجُ رَجُلٌ مِنْ أهْلِ بَیْتی یُواطِئُ إسْمِهُ إسْمی وَ خُلْقُهُ خُلْقی(۱۰)

از اهل بیت من مردی ظهور خواهد کرد که هم نام من و خلق و خویَش همانند من است

ب: مرحوم صدوق از رسولخدا(ص) نقل کرده است فرمود :

… اَلْمَهْدِیُّ مِنْ وُلْدی … اَشْبَهٌ النّاسِ بِی خَلْقاً وَ خُلْقاً (۱۱)

 

۷- ظهور در چهل سالگی :

 

از تعداد زیادی روایات فریقین بدست می آید که آن بزرگوار در سنی ظهور خواهد کرد که از نظر رشد جسمی به سرحد کمال انسانی رسیده و تعدادی از این روایات گویای آنند که سن ایشان در حدود چهل و شکل مردی چهل ساله می باشد

الف: جوینی از رسولخدا (ص) چنین نقل کرده است :

…اَلْمَهْدِیُّ مِنْ وُلْدِی اِبْنُ أرْبَعینَ سَنَهً (۱۲)

مهدی از فرزندان من است در سن چهل سالگی

ب: هروی از امام رضا (ع) سئوال می کند علامت حضرت مهدی (عج) موقع قیام چیست؟

امام (ع) در پاسخ می فرماید:

عَلامَتُهُ أنْ یَکُونَ شَیْخَ الْسِنِّ شابَّ الْمَنْظَرْحَتّی أنَ النّاظِرَ إلَیْهِ لَیَحْسَبُهُ إبْنَ أرْبَعینَ سَنَهً أوْ ما دونَها(۱۳)

نشانه قائم ما هنگام خروج این است که از لحاظ سن، کهن سال ، ولی از نظر چهره ، جوان می باشد که تماشاگر وی گمان می برد که او چهل سال یا نزدیک به آن است…

 

ویژگی ها و شرایط ظهور امام (عج) :

 

در برخی از روایات فریقین مطالبی در ارتباط با ویژگی ها و شرایط ظهور آن بزرگوار وارد شده است که از آن جمله است:

الف : حتمی بودن ظهور

۱- ترمزی از رسولخدا (ص) چنین نقل می کند:

لا تَذْهَبُ الدُّنیا حَتّی یَمْلِکَ الْعَرَبَ رَجُلٌ مِنْ أهْلِ بَیْتِی یُواطِئُ إسْمُهُ إسْمِی(۱۴)

یعنی دنیا به پایان نخواهد آمد تا آن که مردی از اهل بیت من که هم نام من نیز هست بر عرب حاکم شود

۲- مرحوم کلینی نقل می کند :

ابان می گوید :

سَمِعْتُ أَبا عَبْدِاللهِ (ع) یَقُولُ :

لا تَذْهَبُ الدُّنیا حَتّی یَخْرُجَ رَجُلٌ مِنِّی یَحْکُمُ بِحُکُومَهِ آلِ داوُدَ وَ لا یَسْأَلُ بَیِنَتًا ، یُعْطِی کُلَّ نَفْسٍ حَقَها(۱۵)

از امام صادق شنیدم می فرمود :

دینا به پایان نمی رسد تا از نژاد من مردی برآید که به روش حکومت آل داوود قضاوت دهد و گواه نخواهد ، به هر کس حق واقعی او را بدهد

 

ب: مشخص بودن محل ظهور :

 

در ارتباط با آغاز ظهور آن حضرت و پیوستن یاران به او و همچنین بیعت کردن مردم با آن حضرت روایات زیادی نقل شده است که نکته اشتراک همه آنها آغاز ظهور ایشان از مکه می باشد

۱- نعیم بن حماد از رسولخدا (ص) نقل کرده فرمود:

فَیَأْتیهِ عِصابُ الْعِراقِ وَ أبْدالُ الشّامِ فَیُبایِعُونَهُ بَیْنَ الرُّکْنِ وَ الْمَقامَ (۱۶)

دسته هایی از عراق و بزرگانی از شام بسوی او ( مهدی«عج» ) می آیند و با او در میان رکن و مقام بیعت می کنند

۲- علی بن ابراهیم قمی از امام باقر(ع) چنین روایت کرده:

وَاللهُ لَکَأَنِی أَنْظُرُ إلَی الْقائِمِ (عج) وَ قِدْ أسْنَدَ ظَهْرَهُ ثُمَ یُنْشِدُ اللهَ حَقَّهُ (۱۷)

گویا من به قائم می نگرم که تکیه به حجرالاسود زده و حق را بیان میدارد

 

ج: ناامیدی مردم :

 

۱- ابن ابی شیبه از پیامبر اکرم نقل می کند :

یَخْرُجُ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ بَیْتِی عِنْدَ انْقِطاعٍ مِنَ الزَّمانِ(۱۸)

مردی از خاندان من ظهور خواهد کرد آن هنگام که مردم گسسته از زمان باشند …

۲- نعمانی از امام باقر (ع) نقل می کند :

إِنَّ هذَا الْأَمْرَ آیِسٌ ما یَکُونُ مِنْهُیُنادِی مُنادِ مِنَ السَّماءِ بِاسْمِ الْقائِمِ(۱۹)

هنگامی که ناامیدی از فرج ما بیش از هر زمانی شد منادی از آسمان به اسم قائم صدا خواهد داد

۳- منصور صیقل می گوید :

خدمت امام باقر (ع) رسیدم و جمعی نیز نزد ایشان بودند به ما رو کرد و فرمود:

و لا یکون الذی تمدّون إلیه أعناقکم إلا بعد إیاس(۲۰)

آن چیزی که شما انتظار آنرا می کشید واقع نخواهد شد مگر بعد از ناامیدی

 

پی نوشت :

 

(۱) الکتاب المصنف / ابن ابی شیبه ح ۳۷۶۳۷

(۲) السنن / ابن ماجه ح ۴۰۸۵ السنن / ترمذی ح ۲۲۳۰

(۳) کتاب الغیبه / شیخ طوسی ص ۱۸۶

(۴) عقد الدرر / مقدسی شافعی باب ۲ ص ۵۶

(۵) کتاب الغیبه / شیخ طوسی ص ۱۸۶

(۶) العرف الوردی فی اخبار المهدی / سیوطی ص۲۱۹

(۷) کتاب الغیبه / شیخ طوسی ص ۱۸۵

(۸) السنن / ابن ماجه ح ۴۲۷۸

(۹) کتاب الغیبه / شیخ طوسی ص ۱۸۷

(۱۰) الصحیح / ابن حبان ج۱۵ ص۲۳۷

(۱۱) کمال الدین / صدوق ج ۱ ص۲۸۶

(۱۲) فرائد السمطین / جوینی ج۲ ص ۵۶۵

(۱۳) بحار الانوار / علامه مجلسی ج ۵۲ ص ۲۸۵

(۱۴) الجامع الصحیح / ترمزی ح ۲۲۳۰

(۱۵) اصول کافی / کلینی ج ۱ ص ۳۹۸

(۱۶) الفتن / ابن حماد ص ۲۴۲

(۱۷) تفسیرالقمی / علی بن ابراهیم ج ۲ ص ۲۰۴

(۱۸) الکتاب المنصف / ابن ابی شیبه ج ۷ ص ۱۴۱۶ ح ۵۱۲

(۱۹) کتاب الغیبه / نعمانی ص۱۸۶ ح ۱۳

(۲۰) همان ص۲۰۸ ح ۱۶