یکشنبه ۲ آبان ۱۴۰۰ - الأحد 18 ربيع أول 1443

(۱۳۸۸/۱۱/۱۶) خطبه های نماز جمعه خوی – ۱۶ بهمن ۱۳۸۸

خطبه اول : الف : تقوی از دیدگاه امیر المومنین (ع) در نهج البلاغه (۶۴) محور بحث خطبه ۱۶ نهج البلاغه است. قبل از پرداختن به اصل خطبه لازم است چند مطلب مقدماتی مورد اشاره قرار بگیرد. الف : نوع شارحان نهج البلاغه و خود مرحوم سیّد رضی مطرح کرده اند که این اولین و […]

خطبه اول :

الف : تقوی از دیدگاه امیر المومنین (ع) در نهج البلاغه (۶۴)

محور بحث خطبه ۱۶ نهج البلاغه است. قبل از پرداختن به اصل خطبه لازم است چند مطلب مقدماتی مورد اشاره قرار بگیرد.

الف : نوع شارحان نهج البلاغه و خود مرحوم سیّد رضی مطرح کرده اند که این اولین و یا جزء اولین خطبه هایی است که امیرمؤمنان (ع) پس از بیعت مردم و رسیدن به خلافت ظاهری خطاب به مردم مدینه ایراد فرموده است. (۱)

 

ب : محتوای خطبه را می توان در محورهای زیر خلاصه و تقسیم بندی کرد :

۱- هشدار به مردم در مورد آزمون های فرا روی جامعه و توصیه به عبرت آموزی از گذشته تاریخ اسلام و ملل گذشته

۲- توصیه به رعایت کردن تقوی با مقایسه زیبا میان تقوی و آلودگی به گناهان

۳- تبیین موضوع حق و باطل و توصیه به انتخاب مسیر حق و اجتناب از باطل

۴- یادآوری چند موضوع مهم اخلاقی از قبیل :

الف : اجتناب از افراط و تفریط

ب : پافشاری بر شناخت قرآن و سنّت

ج : توصیه به معرفت جایگاه خویش در جامعه

د : توصیه به حفظ وحدت و انسجام جامعه

هـ : توصیه به توبه کردن از گناهان (۲)

ج : تعداد زیادی از دانشمندان شیعه و اهل سنّت این خطبه را در کتب خود آورده اند از قبیل : شیخ طوسی ، کلینی ، مجلسی ، شیخ مفید ، صدوق ، جاحظ ، مسعودی ، یعقوبی و متقی هندی (البته لازم به ذکر است که این نقلها از نظر عبارات با هم فرقهایی دارند)

 

 

متن خطبه :

ذِمَّتِی بِما اَقُولُ رَهینَهٌ وَ اَنَا بِهِ زَعیمٌ (۳)        

تعهدم در گرو سخنانی است که می گویم و من صدق آن را تضمین می کنم

لازم به یادآوری است که خطبه ، مقدماتی دارد که مرحوم سیدرضی آنها را حذف کرده است.

ابن ابی الحدید با تمجید از خطبه در بیان علّت این حذف می نویسد:

وَ هَذِهِ الْخُطْبَهُ مِنْ جَلائِلِ خُطَبِهِ (ع) وَ مِنْ مَشْهُوراتِها ، قَدْ رَواها اَلنّاسُ کُلُّهُمْ وَ فِیها زِیاداتٌ حَذَفَهَا الرَّضِیُّ إِمّا اِخْتِصاراً اَوْ خَوْفاً مِنْ اِیحاشِ السّامِعینَ وَ قَدْ ذَکَرَها شِیْخُنا اَبُوعُثْمانَ اَلْجاحِظُ فِی کِتابِ الْبَیانِ وَ التَّبْیینِ (۴)  

هدف امیرمؤمنان (ع) از تعبیرات مذکور ، جلب توجه از شنوندگان و اهمیّت دادن به محتوای این سخنان و جدّی گرفتن این هشدارهاست. (۵)

 

 

ب : بصیرت دینی (۹)

عوامل رشد و توسعه بصیرت (۱)

یکی از موضوعاتی که در ارتباط با مسئله بصیرت دینی نیاز به دقت و توجه دارد ، عوامل رشد و توسعه بصیرت می باشد که موجب می شود انسان و جامعه از سطح بالایی از بصیرت برخوردار شوند.

انشاء ا… طی جلساتی مواردی از عوامل رشد بصیرت مطرح خواهیم کرد. از آن جمله است :

۱- تفکّر و اندیشه :

نوعی سیر و مرور بر معلومات حاضر در نزد انسان جهت دستیابی به مجهول است.

(۶)

در قرآن آیات متعددی در زمینه تفکر وارد شده است و از ابعاد مختلف این موضوع

مورد بررسی قرار گرفته است.

از قبیل : اهمیّت تفکّر ، زمینه های تفکّر ، تفکّر در پدیده های جهان هستی ، تفکّر

در آخرت و آثار و نتایج تفکّر

در روایات متعدد از تفکّر و اندیشه بعنوان یکی از عوامل رشد و توسعه بصیرت یاد شده است.

الف : مرحوم کلینی با سند خویش از رسولخدا (ص) نقل کرده فرمود :

… فَإِنَّ التَّفَکُّرَ حَیَاهُ قَلْبِ الْبَصِیرِ کَمَا یَمْشِی الْمُسْتَنِیرُ فِی الظُّلُمَاتِ بِالنُّورِ فَعَلَیْکُمْ بِحُسْنِ التَّخَلُّصِ وَ قِلَّهِ التَّرَ بُّص‏ (۷)

اندیشیدن ، حیات بخش دل شخص با بصیرت است همان گونه که شخص چراغ به دست در تاریکها در پرتو نور چراغ راه می رود پس بر شما باد نیک رهیدن و کمتر درنگ کردن

سه نکته اساسی در این حدیث مورد توجه قرار گرفته است :

۱- وابستگی زنده ماندن دل انسانِ با بصیرت ، به تفکّر و اندیشه لذا کسانیکه فاقد تفکّر هستند نوعاً دارای بصیرت پویا نمی باشند و معمولاً با حوادث و پدیده های سیاسی ، اجتماعی پیرامونی با افراط و تفریط برخورد می کنند.

۲- تشبیه نقش تفکّر سازنده ، به چراغی که در یک شب ظلمانی و تاریک مسیر را روشن ساخته و موجب هدایت و راهنمایی انسان می گردد.

۳- توصیه به استفاده بهتر از تفکّر و اندیشه و دوری جستن از عدم تحرّک و عدم پویایی در برخورد با حوادث و رخدادهای زندگی

ب : در روایت دیگری امیرمؤمنان (ع) می فرماید:

مَنْ طَالَتْ فِکْرَ تُهُ حَسُنَتْ بَصیرَتُه  (8)

کسیکه بسیار اندیشه کند بصیرت نیکویی می یابد

ج : باز آن بزرگوار می فرماید :

مَنْ فَکَّرَ اَبْصَرَ الْعَواقِبَ (۹)  

هرکه بیندیشد فرجام کارها را می بیند.  


 

خطبه دوم :

در خطبه دوم چند مناسبت مهم هفته را مورد اشاره و بررسی قرار می دهیم:

۱- امروز مصادف با ۲۰ صفر روز اربعین اباعبدالله الحسین (ع) و شهداء حماسه ی کربلا و روز زیارت آن بزرگواران با زیارت اربعین است که از علائم مؤمن شمرده شده است.  (10)

من این مناسبت را به عموم نمازگزاران جمعه به ویژه محضر حضرت ولیعصر (عج) تسلیت عرض می کنم

 

۲- روز شنبه مصادف با ۱۷ بهمن آغاز هفته وقف است ؛ همه می دانیم که وقف یکی از موضوعات مسلم در میان همه مذاهب اسلامی است و از صدر اسلام تاکنون جاری بوده و بخش مهمی از تمدّن و توسعه اسلامی مدیون موقوفات مسلمانان است و سنّتی است که شروع آن از خود رسولخدا (ص) و ائمه هدی (ع) می باشد.

مرحوم صدوق در من لا یحضره الفقیه با سند خود از امام صادق (ع) نقل می کند فرمود:

تَصَدَّقَ اَمیرُ الْمُؤْمِنینَ عَلِیُّ بْنُ اَبِی طالِبٍ(ع) بِدارِهِ الَّتِی فِی الْمَدینَهِ فِی بَنِی زُرَیْق فَکَتَبَ :

بِسمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ هَذا ما تَصَدَّقَ بِهِ عَلِیُّ بْنَ اَبِی طالِبٍ وَ هُوَ حَیٌّ سَوِیٌّ تَصَدَّقَ بِدارِهِ الَّتِی فِی بَنِی زُرَیْقٍ صَدَقَهً لا تُباعُ وَ لا تُوهَبُ حَتّی یَرِثَهَا اللهُ الَّذِی یَرِثُ السَّماواتِ وَ الْاَرْضَ (۱۱)  

امیر مؤمنان (ع) خانه ای را که در مدینه ، در محله بنی زریق داشت وقف کرد و چنین نوشت:

بنام خداوند بخشنده مهربان ؛ این صورت مالی است که علی بن ابی طالب در زمان حیات خود در کمال سلامت آنرا صدقه (وقف) قرار داده است خانه ی خود در بنی زریق را وقف کرده وقفی که نه قابل فروختن است و نه هبه کردن تا آن زمان که خداوند صاحب زمین و آسمانها آنرا به ارث برد.

۳- روز یکشنبه ۱۹ بهمن روز نیروی هوایی و اعلام همبستگی همافران با انقلاب اسلامی و دیدار تاریخی آنان با رهبر کبیر انقلاب اسلامی این مناسبت را به همه ملّت ایران و نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی تبریک می گویم.

 

 

الف : کنفرانس لندن :

هفته گذشته با صحنه گردانی آمریکا و انگلستان و با حضور نمایندگان کشورهای همسو با غرب کنفرانسی در لندن به ظاهر برای بررسی موضوعات مربوط به عراق و یمن برگزارگردید.

لازم به یادآوری است که مقدمات این کنفرانس ماهها قبل فراهم شده بود و کشورهای آمریکا ، انگلستان ، عربستان سعودی ، پاکستان، نیروهای پیمان ناتو و حامد کرزای نقش اصلی را در این زمینه ایفا کردند.

و هدف اصلی از این کنفرانس:

فراهم سازی مقدمات بازگشت طالبان بر سر قدرت در کشور افغانستان

و سر پوش گذاشتن بر شکستهای مفتضحانه آمریکا و ناتو در افغانستان

که در طول ۸ سال نتوانستند کاری انجام بدهند

و زمینه سازی برای ضربه زدن به کشورهای منطقه و مردم مظلوم

افغانستان با استفاده از روشها و راهکارهای جدید (۱۲)        

با توجه به اینکه شبیه این توطئه را در عراق شاهد هستیم که آمریکا برای روی کار آوردن حزب بعث تلاش می کند لازم است مسلمانان با هوشیاری تمام توطئه های استکبار را رصد کرده و خنثی نمایند.

 

 

ب : حماسه ۲۲ بهمن سال ۸۸ :

روز ۲۲ بهمن سالروز پیروزی انقلاب اسلامی ایران به رهبری رهبر کبیر انقلاب اسلامی حضرت آیت الله العظمی امام خمینی قدس سره و استمرار آن با رهبری حضرت آیت الله خامنه ای مدظله العالی می باشد.

درآن روز مردم انقلابی ایران همانند سالهای گذشته در یک راهپیمایی حماسی شرکت خواهند کرد و این حضور دارای چند پیام اساسی است:

اعلان وفاداری به آرمانها و اهداف مقدس انقلاب اسلامی و پایبندی به میثاقی که با رهبر کبیر انقلاب و شهداء بسته اند

اعلان برائت و انزجار از استکبار جهانی و عوامل منطقه ای و داخلی آن و محکوم ساختن توطئه هایی که علیه اسلام و مسلمانان طراحی و اجرا می کنند.

اعلان وحدت و انسجام خویش به جهانیان و تجدید حماسه ۹ دیماه جهت مأیوس و ناامید ساختن مجدد دشمنان اسلام و مسلمین و حمایت از رهبری انقلاب و ارکان نظام جمهوری اسلامی (۱۳)

 

                

ج : معرفی فرماندار محترم جدید:

روز شنبه هفته گذشته جناب آقای جلال زاده استاندار محترم با حضور در شهرستان خوی جناب آقای عماری را بعنوان فرماندار جدید معرفی کردند

اینجانب با تشکر از زحمات و تلاشهای فرماندار قبلی جناب آقای محمدلو و همکاران ایشان و با سپاس از حُسن انتخاب جناب آقای استاندار به معاون استاندار و فرماندار جدید شهرستان جناب آقای عماری خیرمقدم گفته و آرزوی توفیق و موفقیت دارم که انشاء ا… با همکاری و همیاری سایر مسئولان و مردم بتوانند مسئولیتهای محوله را با احسن وجه انجام بدهند.انشاء ا…

 

 

د : اربعین اباعبدالله الحسین (ع):

از کتب تاریخی و مقاتل بویژه لهوف بن طاووس استفاده می شود که در روز ۲۰ صفر چهار گروه به زیارت اباعبدالله (ع) و شهدای کربلا نائل شده اند

الف: جابر بن عبدالله انصاری :

او از اصحاب پیامبر (ص) بود و در ۱۸ غزوه شرکت کرده بود و در جنگ صفین از یاران امیرمؤمنان (ع) بوده و در آخر عمر نابینا گردید و در سن ۹۴ سالگی در مدینه رحلت کرد. (۱۴)  

عطیه عوفی یا کوفی از اصحاب امیرمؤمنان (ع) و مفسر قرآن ، جابر را در این سفر همراهی می کرد و ناقل جریان زیارت نیز ایشان می باشد.

 

ب: گروهی از بنی هاشم و از خاندان رسولخدا (ص)

وَ جَماعَهً مِنْ بِنَی هاشِم وَ رِجالاً مِنْ آلِ الرَّسُولِ (ص) (۱۵)  

ج: اسیران اهل بیت ابا عبدالله الحسین (ع) (۱۶)      

د: جمعی از زنان آبادیهای مجاور کربلا

سید بن طاووس می نویسد :

وَاجْتَمَعَتْ اِلَیْهِمْ نِساءُ ذلِکَ السَّواد (۱۷)    

گزارشی از جریان زیارت اربعین:

دو نقل در کتب معتبر مطرح شده است

اول ، نقل عطیه است که می گوید : وقتی به کربلا رسیدیم جابر در شطّ فرات غسل کرد و ردائی بر تن کرد و خود را معطر ساخت هر قدمی بر می داشت ، ذکر خدا می گفت تا نزدیک قبر رسیدیم گفت: دست مرا روی قبر بگذار چون چنین کردم از هوش رفت آب بر وی پاشیدم . وقتی به هوش آمد سه بار گفت : یا حسین علیه السّلام.

بعد گفت: حَبیبٌ لا یُجیبُ حَبیبَهُ ؟  

بعد اضافه کرد : چه تمنایی جواب داری ؟

حسین در خون خود آغشته و بین بدن و سر او فاصله افتاده است. (۱۸)  

 

دوم ، نقل سید بن طاووس در لهوف است می نویسد:

وَ لَمَّا رَجَعَتْ نِسَاءُ الْحُسَیْنِ (ع) وَ عِیَالُهُ مِنَ الشَّامِ وَ بَلَغُوا إِلَى الْعِرَاقِ قَالُوا لِلدَّلِیلِ مُرَّ بِنَا عَلَى طَرِیقِ کَرْبَلَاءَ فَوَصَلُوا إِلَى مَوْضِعِ الْمَصْرَعِ

حالا آل الله چه حالی پیدا کردند نمی دانم اجمالاً معلوم است جابری که نه روز عاشورا را دیده بود نه شب شام غریبان را مشاهده کرده بود و نه عبور از قتلگاه را دیده بود و نه مصائب کوفه و شام را تحمل کرده بود ؛ وقتی دستش به مزار اباعبدالله رسید بی هوش افتاد.

حالا زینب کبری (س) ، امّ کلثوم ، سایر زنان و کودکان و امام زین العابدین (ع) چه حالی پیدا کردند خدا میداند ؛ فقط سید بن طاووس این مقدار اشاره کرده اند

وَ تَلَاقَوْا بِالْبُکَاءِ وَ الْحُزْنِ وَ اللَّطْمِ وَ أَقَامُوا الْمَآتِمَ الْمُقْرِحَهَ لِلْأَکْبَاد (۱۹)

 

 

 

پی نوشت :

(۱)   روضه کافی / کلینی ص ۶۷   و   منهاج البراعه / هاشمی خویی ج ۳ ص ۱۹۴              

(۲)   پیام امام امیرالمؤمنین (ع) / مکارم شیرازی   ج ۱   ص ۵۳۶

(۳)    نهج البلاغه خ ۱۶                  

(۴)    شرح نهج البلاغه / ابن ابی الحدید ج ۱ ص ۳۴۳                        

(۵)    پیام امام (ع) / مکارم شیرازی ج ۱ ص ۵۳۸

(۶)    تفسیر المیزان / علامه طباطبایی ج ۲ ص ۲۴۸                                  

(۷)   اصول کافی / کلینی   ج ۲   ص ۵۹۹

(۸) غررالحکم     ح ۸۳۱۹                                                  

(۹)  عیون الحکم و المواعظ   ص ۴۵۹

(۱۰)   مصباح المتهجد / شیخ طوسی ص ۷۸۷                                              

(۱۱)   من لا یحضره الفقیه / صدوق   ج۴ ص ۲۴۸

(۱۲)   برداشتی از سایت تابناک مورخه ۱۱/۱۱/۸۸

(۱۳)   برداشتی از سایت شورای سیاستگذاری ائمه جمعه

(۱۴)   الاستیعاب / ابن عبد البر   ج ۱ ص ۲۱۹                      

(۱۵)   الملهوف علی قتلی الطفوف / سید بن طاووس ص ۲۲۵                

(۱۶) همان        

(۱۷) همان

(۱۸)   قصه کربلا / نظری منفرد   ص ۵۲۴                                    

(۱۹)   الملهوف علی قتلی الطفوف / سید بن طاووس ص ۲۲۵

 

 

پر بازدیدترین ها

بیشتر