دوشنبه ۲۷ دی ۱۴۰۰ - الإثنين 14 جماد ثاني 1443

(۱۳۸۹/۰۳/۲۸) خطبه های نماز جمعه خوی – ۲۸ خرداد ۱۳۸۹

خطبه اول : الف : تقوی از دیدگاه روایات (۹) هنگامی که جنایتکاران بنی امیه و بنی مروان با چراغ سبز خلیفه سوم بیت المال را به غارت می بردند ابوذر آن مرد شجاع و صریح اللهجه را که اسوه آمران به معروف و ناهیان از منکر بود مزاحم خطرناکی برای منافع خود دیدند و […]

خطبه اول :

الف : تقوی از دیدگاه روایات (۹)

هنگامی که جنایتکاران بنی امیه و بنی مروان با چراغ سبز خلیفه سوم بیت المال را به غارت می بردند ابوذر آن مرد شجاع و صریح اللهجه را که اسوه آمران به معروف و ناهیان از منکر بود مزاحم خطرناکی برای منافع خود دیدند و خلیفه را وادار کردند که حکم تبعید او را به یکی از بد آب و هوا ترین مناطق یعنی ربذه صادر کند(۱)

در هنگام بدرقه امیر مؤمنان (ع) خطاب به ابوذر چنین فرمود:

یا أَباذَرٍ اِنَّکَ غَضِبْتَ لِلّهِ                    

ای ابوذر تو به خاطر خدا (به آنها ) غضب کردی

فَارْجُ مَنْ غَضِبْتَ لَهُ                

پس به آنکس که برای او غضب کردی امیدوار باش

إِنَّ الْقَوْمَ خافُوکَ عَلَی دُنْیاهُمْ                      

آن گروه از تو بر دنیایشان ترسیدند

وَ خِفْتَهُمْ عَلَی دِینِکَ                      

و تو از آنها بر دینت ترسیدی

وَ لَوْ اَنَّ السَّماواتِ وَ الْأَرَضِینَ                      

اگر درهای آسمان ها و زمین ها

کانَتْا عَلی عَبْدٍ رَتَقاً                        

بر روی بنده ای بسته شده باشند

ثُمَّ اِتَّقَی اللهَ                                  

و او تقوی الهی را پیشه کند

لَجَعَلَ اللهُ لَهُ مِنْهُما مَخْرَجاً                    

خداوند راهی در زمین و آسمان برایش خواهد گشود

لا یُؤْنِسَنَّکَ اِلاَ الْحَقُ                      

چیزی جز حق مایه آرامش تو نشود

وُ لا یِوحِشَنَّکَ اِلاَ الْباطِلُ (۲)                    

و چیزی غیر از باطل تو را به وحشت نیفکند

 

 

ب : آثار و نتایج بصیرت (۴)

۵- زهد در دنیا :

از دیدگاه اهل بیت (ع) از جمله آثار داشتن بصیرت دینی ، زندگی زاهدانه در دنیا است با توجه به اینکه در طول تاریخ برداشتهای غلطی از زهد شده است حتی در صدر اسلام به دلیل نفوذ تفکرات انحرافی مسیحیت عده ای ازتازه مسلمان زهد اسلامی را با رهبانیت مسیحیت اشتباه می گرفتند لذا این قبیل برداشتها مورد نکوهش رسولخدا (ص) و بعداً ائمه هدی قرار گرفت

بدین جهت ابتدا لازم است مفهوم زهد را از نظر لغوی و اصطلاحی مورد یادآوری قرار بدهیم سپس به اصل موضوع بپردازیم

  •        مفهوم زهد

ابن منظور در لسان العرب می نویسد:

اَلزُّهْدُ : ضِدُ الْرَغْبَهِ وَ الْحِرْصُ عَلَی الدُّ نْیا(۳)    

زهد بمعنای ضد رغبت و حرص بر دنیا است

 

زهد در اصطلاح

جامع ترین بیان در این زمینه روایتی است که از امیرمؤمنان (ع) نقل شده است فرمود:

اَلْزُهْدُ کُلُّهُ بَیْنَ کَلِمَتَیْنِ فِی الْقُرْآنِ      

تمام زهد در میان دو جمله از قرآن است

قالَ اللهُ سُبْحانَهْ:

لِکَیْلا تَأْسُوا عَلَی مَا فاتَکُمْ

خداوند سبحان می فرماید : به خاطر آنچه از دست داده‌اید غمگین نشوید

وَلا تَفْرَحُوا بِما آتاکُمْ (۴)                

و به آنچه خدا به شما داده دلبسته و مغرور نباشید

وَ مَنْ لَمْ یَأسَ عَلَی الْماضِی                    

بنابراین هر کس بر گذشته تأسف نخورد

وَ لَمْ یَفْرَحْ بِالْآتِی                      

و به آنچه در دست دارد دلبسته نباشد

فَقَدْ أَخَذَ الْزُهْدَ بِطَرَفَیْهِ(۵)                            

زهد را از هر دو طرف در اختیار گرفته است

 

 

توضیح:

مرحوم ابوالفتوح رازی در تفسیر خود از قُتَیْبَهِ بن سعید ( یکی از محدثان) نقل می کند که وارد یکی از قبایل عرب شدم صحرایی دیدم پر از شترانی که همه مرده بودند که به شماره نمی آمد در آنجا پیرزنی بود پرسیدم این شتران از آن که بوده است؟

گفت: مال پیرمردی است که بالای آن تل نشسته و پشم می تابد به سراغ او آمدم گفتم اینها همه از آن تو بوده ؟

گفت : بنام من بوده است، گفتم چه شده که به این روز افتاده اند؟

در جواب گفت: آن کس که داده بود گرفت(۶)  

 

  

انسان بصیر حتی به حکومت دنیا نیز بی رغبت است

مرحوم علامه مجلسی در بحار الانوار جریان مفصلی را از حضرت عیسی مسیح (ع) نقل میکند که خلاصه آن این است که یک جوان با راهنمایی و عنایت حضرت عیسی(ع) از فقر و ناداری رهایی پیدا کرد و به دامادی و جانشینی پادشاه رسید و درنهایت حکومت را در دست گرفت سپس به حضور حضرت مسیح (ع) رسید و پرسید :

اِنَّکَ اِذا قَدَرْتَ عَلَی أَنْ تَنْقُلَنِی مِنْ تِلْکَ الْحالَهِ الْخَسِیسَهِ اِلَی الْدَرَجَهِ الْرَفیعَهِ فِی یَوْمَیْنِ فَلِمَ لا تَفْعَلُ هذا بِنَفْسِکَ وَ اَراکَ فِی تِلْکَ الْثِّیابِ وَ فِی هذهِ الْحالَهِ ؟

فَلَما أَحْفی فِی السُئوالِ قالَ لَهُ عِیسی (ع):

اِنَّ الْعالِمَ بِاللهِ وَ بِدارِ کَرامَتِهِ وَ ثَوابِهِ وَالْبَصیرَ بِفَناءِ الدُّنیا وَ خِسَّتِها وَ دِناءَتِها لا یَرْغَبُ اِلَی هذا الْمُلْکِ الْزائِلِ وَ هذهِ الْاُمُورِ الْفانِیَهِ وَ اِنَّ لَنا فِی قُرْبِهِ تَعالی َو مَعْرِفَتِهِ وَ مَحَبَّتِهِ لَذّاتٌ رُوحانِیَهٌ لا نَعُدُّ تِلْکَ اللَذّاتِ الْفانِیَهِ عِنْدَها شِیْئاً (۷)

تو که قدرت داشتی در عرض دو روز مرا از حالت ناداری و فقر به درجه بالا برسانی چرا اینکار را برای خودت انجام نمی دهی و تو را با این لباس ( مندرس وکهنه ) می بینم ؟

وقتی که در سئوال اسرار کرد حضرت عیسی (ع) در پاسخ فرمود:

کسی که بر خداوند و بهشت و پاداش او و بر فانی و ناچیز بودن دنیا بصیرت دارد بر چنین پادشاهی فنا و زوال پذیر دنیا دل نمی بندد و برای ما در قرب به خداوند و شناخت به او لذت های معنوی وجود دارد که در کنار آن ، لذت های فانی دنیا را چیزی به حساب نمی آوریم .


 

خطبه دوم :

الف : مناسبتهای هفته:

هفته جاری دارای مناسبتهای متعددی است از جمله :

  •        روز شنبه مصادف با ششم رجب سالروز شهادت امام موسی کاظم (ع) است البته به قول مرحوم شیخ مفید(۸) و مرحوم کلینی(۹)

لکن مرحوم محدث قمی می نویسد :

اشهر در تاریخ شهادت آن حضرت آن است که در ۲۵ رجب سال ۱۸۳ اتفاق افتاده است(۱۰)

مرحوم صدوق نیز این قول را مطرح فرموده است. (۱۱)

بعنوان تبرک روایتی از آن بزرگوار ترجمه می کنیم

اُوصِیکُمْ بِالْخَشِیَهِ مِنَ اللهِ فِی السِّرِ وَ الْعَلانِیَهِ وَ الْعَدْلِ فِی الرِّضا وَ الْغَضَبِ وَ الْاِکْتِسابِ فِی الْفَقْرِ وَ الْغِنی(۱۲)

سفارش می کنم شما را که در نهان و آشکار از خدا بترسید و در خشم و خشنودی عدالت را در پیش گیرید و به هنگام نیازمندی و بی نیازی در راه کسب و کار بکوشید

  •        روز دوشنبه ۳۱ خرداد سالگرد شهادت سردار رشید انقلاب اسلامی شهید دکتر مصطفی چمران در سال ۱۳۶۰ . ش می باشد

و مناسبت دیگر این روز صدور رأی مجلس شورای اسلامی به عدم کفایت بنی صدر در سال ۱۳۶۰ . ش می باشد

  •        روز سه شنبه اول تیر ماه مصادف با روز تبلیغ و اطلاع رسانی دینی و سال تأسیس سازمان

تبلیغات اسلامی و روز اصناف و روز عزل بنی صدر از ریاست جمهوری و آغاز هفته قوه قضاییه می باشد

 

 

ب: همّت مضاعف و کار مضاعف (۷)

اسلام و توصیه به کار (۳)

دو جلسه گذشته در زمینه اسلام و توصیه به کار روایاتی مطرح گردید بدلیل اهمیت موضوع این جلسه نیز همان بحث را ادامه می دهیم:

۱- از رسولخدا (ص) نقل شده فرمود:

مَنْ اَکَلَ مِنْ کَدِّ یَدِهِ کانَ یَوْمَ الْقِیامَهِ فِی عِدادِ الْاَنْبِیاءِ وَ یَأْخُذُ ثَوابَ الْاَنْبِیاءِ (۱۳)

هر کس از دست رنج خود بخورد روز قیامت در شمار انبیاء خواهد بود و پاداش انبیاء بهره او خواهد شد

۲- از امام رضا (ع) نقل شده فرمود :

إِنَ الَّذِی یَطْلُبُ مِنْ فَضْلٍ یَکُفُّ بِهِ عِیالَهُ أَعْظَمُ اَجْراً مِنَ الْمُجاهِدِ فِی سَبِیلِ اللهِ(۱۴)

آن کس که کار بیشتری می کند تا درآمدش برای خود و کسانش بسنده باشد در نزد خدا پاداشی بزرگتر از پاداش مجاهد فی سبیل الله دارد

 

 

ج : تبلیغ و اطلاع رسانی دینی

اهمیّت و نقش سرنوشت ساز تبلیغ بویژه در عصر ما که روز به روز ابزار و وسایل تبلیغات در حال گسترش و توسعه می باشد بر کسی پوشیده نیست

با توجه به مناسبت روز تبلیغ و اطلاع رسانی دینی لازم می دانم در این فرصت کوتاه دو مطلب اساسی را مورد اشاره قرار بدهم که هر دو موضوع از جمله رموزات موفقیت در امر تبلیغ هستند:

۱- مراحل تبلیغ :

از آیات قرآن ، احادیث و سیره اهل بیت (ع) استفاده می شود که ضرورت دارد مبلغ دینی تبلیغات خود را در چهار مرحله انجام بدهد:

مرحله اول :

پرداختن به خود سازی :

وَ مَنْ اَحْسَنُ قَوْلاً مِمَّنْ دَعا اِلَی اللهِ وَ عَمِلَ عَمَلاً صالِحاً

چه کسی خوش گفتارتر از آن کس که دعوت بسوی خدا می کند و عمل صالح انجام می دهد

 

مرحله دوم :

استفاده از روش دفع کردن بدی ها بوسیله خوبی ها و نیکی ها

اِدْفَعْ بِالَّتِی هِیَ اَحْسَنُ

بدی ها را با نیکی دفع کن

 

مرحله سوم :

فراهم سازی مبادی اخلاقی برای پیاده کردن روش مذکور

وَ مَا یُلَقّاها اِلاّ الذِینَ صَبَرُوا وَ مَا یُلَقّاها اِلا ذُوحَظٍّ عَظیمٍ

اما جز کسانی که دارای صبر و استقامتند و کسانی که بهره عظیم ( از ایمان و تقوا) دارند به آن نائل نمی شوند

 

مرحله چهارم :

برداشتن موانع از سر راه و مبارزه با وسوسه های شیطانی

وَ اِمّا یَنْزَغَنَّکَ مِنَ الشَّیْطانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللهِ(۱۵)

اگر وسوسه هایی از شیطان متوجه تو گردد از خدا پناه بخواه

 

۲- ابزار تبلیغ :

از جمله موضوعاتی که باید مبلغان دینی مورد توجه جدی قرار بدهند بهره برداری از ابزار تبلیغ جدید و امروزی است بسی جای تأسف است که در جهان کنونی نوع کشورهای قدرتمند و استکباری بوسیله استفاده از این ابزار ، ارزشهای انسانی جوامع را مورد تهاجم ناجوانمردانه قرار می دهند

لذا باید مبلغان دینی این ابزار را از دست آنان خارج ساخته و به نفع ارزشهای دینی و انسانی مورد استفاده قرار بدهند از قبیل:

۱- کامپیوتر (رایانه) :

یعنی حسابگر الکترونیکی

 

۲- اینترنت :

یعنی شبکه رایانه ای گسترده ای که برای ارتباط دادن شبکه های جهان تأسیس شده است

 

۳- ویدئو :

که آسانتر و راحت تر از نوع ابزار دیگر می باشد

 

۴- ماهواره :

یعنی قمرهای مصنوعی که در مداری گرد زمین به حرکت درمی آیند و مجهز به فرستنده های رادیویی و تلویزیونی هستند(۱۶)  

 

۵- تلویزیون ، رادیو ، سینما و مطبوعات

 

۶- تصاویر : اعم از فیلم ، نقاشی ، اسلاید ، گرافیک و کاریکاتور

 

۷- استفاده از شعر ، معماری ، خطاطی ، نام خوب ، لباس و (۱۷)

 

 

د : غزه و بیداری وجدانهای عمومی

به دنبال حمله وحشیانه رژیم صهیونیستى به کاروان آزادى که حامل کمک‏هاى غذایى، دارویى و مصالح ساختمانى براى مردم در محاصره غزه بود که منجر به قتل نزدیک به ۲۰ نفر و زخمى شدن ۵۰ نفر گردید

این تهاجم ددمنشانه در روز ۱۰ خرداد ماه، قبل از رسیدن کاروان فعالان صلح به آبهاى اقلیمى فلسطین اشغالى، در آبهاى بین‏المللى دریاى مدیترانه به ‏وقوع پیوست و طى آن ۷۵۰ نفر از فعالان صلح‏طلب کاروان آزادى از ملیت‏هاى مختلف مورد وحشیانه‏ترین حملات قرار گرفتند.(۱۸)  

مقام معظم رهبری حضرت آیت الله خامنه‏اى مدظله العالی در پیامى، حمله جنایتکارانه و قساوت‏آمیز رژیم صهیونیستى به کاروان دریایى امدادى و بشردوستانه را، حمله به افکار عمومى و وجدانهاى بشرى از سراسر جهان خواندند و تأکید کردند: کار نمادین و درخشان اعزام کاروان دریایى به غزه، باید در دهها شکل و شیوه دیگر بارها و بارها تکرار شود حکومت سفاک صهیونیست و حامیان آن بویژه آمریکا و انگلیس باید قدرتِ شکست‏ناپذیر عزم و بیدارى وجدان عمومى جهان را در برابر خود ببینند و حسّ کنند.(۱۹)

 

توضیح :

مقام معظم رهبری مدظله در پیام خود چند موضوع حساس و اساسی را مورد اشاره قرار دادند:

۱-    حمله به کاروان امدادی را حمله به افکار عمومی و وجدانهای بشری معرفی فرمودند

۲-    اعزام کاروان دریایی به غزه را در شکل ها و شیوه های دیگر لازم و ضروری برشمردند

۳- با مخاطب قرار دادن حکومت سفاک صهیونیست و حامیان او بویژه آمریکا و انگلیس درخواست کردند که آنان باید قدرت شکست ناپذیر اراده و بیداری وجدانهای عمومی جهان را ببینند و حس کنند

خدا را شاکریم که امروز شاهد اعزام کاروانهای متعدد از کشورهای مختلف جهان به غزه هستیم و عملاً احساس می کنیم که مظلومیت مردم غزه و خون پاک کودکان و زنان بی گناه که در حمله ددمنشانه اسرائیل در جنگ ۲۲ روزه بر زمین ریخته شد کار خودش را کرد و اکنون اسرائیل، آمریکا ، انگلستان و فرانسه و حامیان منطقه ای آنان در برابر افکار عمومی جهان سرافکنده شده اند و از روی ذلت و زبونی همدیگر را سرزنش و محکوم می کنند و این است عاقبت ظلم و بیدادگری

 

پی نوشت :

(۱)   پیام امام امیر المومنان (ع) / جمعی از نویسندگان   ج ۵ ص ۳۹۱  

(۲)   نهج البلاغه خطبه ۱۲۹

(۳)     لسان العرب / ابن منظور ماده ( زهد )

(۴)   سوره حدید آیه ۲۳                                      

(۵)   نهج البلاغه ، کلمات قصار کلمه ۴۳۹                      

(۶)   تفسیر ابوالفتوح رازی ج ۱۱ ص ۵۳

(۷)   بحار الانوار / علامه مجلسی ج ۱۴ ص ۲۸۲

(۸)   مسارالشیعه / شیخ مفید ص ۳۶          

(۹)   اصول کافی / کلینی ج ۱ ص ۴۷۶              

(۱۰)   منتهی الآمال / محدث قمی ج ۳ ص ۱۵۲۶            

(۱۱)   عیون الاخبار الرضا (ع) / صدوق ج ۱                                              

(۱۲) تحف العقول / ابن شعبه حرانی ص ۳۹۰ ص ۱۰۴

(۱۳)   مستدرک الوسایل / محدث نوری ج ۲ ص ۴۱۷              

(۱۴) تحف العقول / حرانی   ص ۳۲۸

(۱۵)   سوره فصلت آیات ۳۳ – ۳۶

(۱۶)   فرهنگ دانستنی ها ص ۴۷۲                              

(۱۷)   تبلیغ از منظر دین / پژوهشکده تحقیقات اسلامی ص ۱۸۸ الی ۲۱۳

(۱۸)  سایت شورای سیاستگذاری ائمه جمعه کشور                  

(۱۹) پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری مدظله