جمعه ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۱ - الجمعة 19 شوال 1443

(۱۳۸۹/۰۹/۲۶) خطبه های نماز جمعه خوی – ۲۶ آذر ۱۳۸۹

خطبه اول : الف : تقوی از دیدگاه روایات (۲۸) ابن عساکر از مورخین اهل سنّت از طریق خود از مردی همدانی نقل می کند، که گفت: در صبح عاشورا یعنی همان روزی که اباعبدالله الحسین (ع) به شهادت رسید ما را مورد خطاب قرار داد. پس از حمد و ثنای الهی چنین فرمود: عِبادَ […]

خطبه اول :

الف : تقوی از دیدگاه روایات (۲۸)

ابن عساکر از مورخین اهل سنّت از طریق خود از مردی همدانی نقل می کند، که گفت:

در صبح عاشورا یعنی همان روزی که اباعبدالله الحسین (ع) به شهادت رسید ما را مورد خطاب قرار داد. پس از حمد و ثنای الهی چنین فرمود:

عِبادَ اللهِ اِتَّقُوا اللهَ

ای بندگان خدا تقوای خدا پیشه سازید

وَ کُونُوا مِنَ الدُّ نْیا عَلی حَذَرٍ

و از دنیا برحذر باشید

فَاِنَّ الدُّ نْیا لَوْ بَقِیَتْ لِأَحَدٍ

و اگر دنیا برای کسی می ماند

اَوْ بَقِیَ عَلَیْها أَحَدٌ

و یا کسی در دنیا می ماند

کانَتِ الْاَنْبِیاءُ اَحَقَّ بِالْبَقاءِ

پیامبران شایسته تر بودند که بمانند

وَ اَوْلی بِالرِّضی

و آنان بیش از همه سزاوار خوشنودی

وَ اَرْضی بِالْقَضاءِ

و بیش از همه به قضای خدا خرسندند

غَیْرَ اَنَّ اللهَ تَعالی خَلَقَ الدُّ نْیا لِلْبَلاءِ

جز اینکه خدا دنیا را برای آزمون

وَ خَلَقَ أَهْلَها لِلْفَناءِ

و اهل آن را برای فنا آفریده است

فَجَدیدُها بالٍ وَ نَعیمُها مُضْمَحِلٌ

پس تازه دنیا کهنه و نعمتهایش نابود شونده

وَ سُرُورها مُکْفَهِرٌّ

و شادی هایش اندوهگین شونده

وَ الْمَنْزِلُ بُلْغَهٌ وَ الدّارُّ قُلْعَهٌ

سرای آخرت فرا می رسد و خانه دنیا از بین می رود

فَتَزَوَّدُوا فَاِنَّ خَیْرَ الزّادِ التَّقْوی

پس توشه برگیرید و بهترین توشه تقوا است

فَاتَّقُوا اللهَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ (۱)

و تقوای خداوند پیشه سازید امید است رستگار شوید

 

 

ب : شرح زیارت جامعه (۶)

وَ مُخْتَلَفَ الْمَلائِکَهِ   یعنی درود بر شما که جایگاه رفت و آمد فرشتگان

وَ مَهْبِطَ الْوَحْیِ   و محل فرود وحی الهی

وَ مَعْدِنَ الرَّحْمَهِ   و معدن رحمت هستید

 

 

توضیح :

۱- مُخْتَلَفَ الْمَلائِکَهِ

ملائکه بر ائمه (ع) نازل می شوند.

از امام محمد باقر (ع) نقل شده فرمود :

اِنَّ الْمَلائِکَهَ وَ اللهِ لَتَنَزَّلُ عَلَیْنا وَ تَطَأُ فُرُشَنا اَما تَقْرَءُ کِتابَ اللهِ (۲)  

اِنَّ الَّذینَ قالُو رَبُّنَا اللهِ ثُمَّ اسْتَقامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَیْهِمُ الْمَلائِکَهُ اَلاّ تَخافُوا وَ لا تَحْزَنُوا وَ اَبْشِرُوا بِالْجَنَّهِ الَّتِی کُنْتُمْ تُوعَدُونَ (۳)

به خدا سوگند فرشتگان بر ما نازل می شوند و بر فرشهای ما قدم می گذارند آیا این آیه از کتاب خداوند را نخوانده ای که « همانا کسانیکه گفتند پروردگار ما خدای یکتاست آنگاه بر آن پایداری نمودند فرشتگان بر آنان فرود می آیند و گویند که مترسید و اندوه مدارید و شما را مژده باد به آن بهشتی که نوید داده می شدید.»

 

۲- وَ مَحْبِطَ الْوَحْی

واژه وحی دارای معانی متعددی است از آنجمله است:

وحی ، به معنی الهام کردن حقایق به انسان

شخصی بنام حارث بن مُغَیرِه درباره دانش ائمه (ع) از امام صادق (ع) می پرسد که چگونه به قلب و یا گوش امام (ع) القاء می شود؟

امام (ع) در پاسخ فرمودند :

وَحْیٌ کَوَحْیِ اُمِّ مُوسی (۴)  

مقصود از وحی مادر موسی دستور خداوند برای نگهداری فرزند و نیز بشارت درباره آینده موسی بود که در زمره پیامبران خواهد بود که در آیه شریفه « وَ اَوْحَینا اِلی اُمِّ مُوسی الخ » بیان فرموده اند. (۵)

 

۳- مَعْدِنَ الرَّحْمَه

خداوند در حق رسولخدا (ص) می فرماید:

وَ ما اَرْسَلْناکَ اِلاّ رَحْمَهً لِلْعالَمین (۶)    

ائمه (ع) نیز رحمت را از جدّشان رسولخدا (ص) ارث برده بودند چون جانشینان او بودند.

امیرمؤمنان (ع) در نامه ای به مالک اشتر می نویسد :

وَ أَشْعِرْ قَلْبَلَکَ الرَّحْمَهَ لِلْرَّعِیَّهِ وَ الْمَحَبَّهَ لَهُمْ … فَاِنَّهُمْ صِنْفانِ : اِمّا اَخٌ لَکَ فِی الدِّینِ اَوْ نَظیرٌ لَکَ فِی الْخَلْقِ (۷)  

دل خود را آکنده از مهر و محبت نسبت به مردم گردان زیرا مردم دو دسته اند : یا برادران دینی تو اند و یا در آفرینش همانند تو هستند.


    خطبه دوم :

الف : مناسبتهای هفته :

هفته جاری دارای چند مناسبت مهم است

۱- جنایت روز تاسوعای عوامل استکبار در به خاک و خون کشیدن عزاداران حسینی در چابهار که ۳۲ نفر شهید و ۸۲ نفر مجروح برجای گذاشت.

۲- امروز جمعه مصادف با ۱۱ محرم الحرام روز تجلیل از اسراء و مفقودان است.

۳- شنبه ۱۲ محرم    

  •       روز به خاک سپاری بدن مطهر و بی سر شهدای کربلا
  •      ورود کاروان اسیران اهل بیت (ع) به کوفه
  •      سالگرد شهادت امام زین العابدین (ع) ۹۵٫ق
  •        سالروز شهادت شهید مفتح و دو پاسدار ایشان
  •      روز وحدت حوزه و دانشگاه (۸)

 

 

توضیح :

با توجه به مناسبتهای مذکور چند وجه مشترک را در میان آنها مشاهده می کنیم:

۱- نوع مناسبت ها تلخ و مصیبت بار و ضایعاتی برای جامعه اسلامی می باشند.

۲- همه مصائب را دشمنان دین توسط عوامل خویش علیه مسلمانان بوجود آورده اند.

۳- اتفاق هر کدام از مناسبت های مذکور آثار تلخی را علیه جهان اسلام بر جای گذاشته است.

۴- تنها راه رهایی از استمرار و گسترش این قبیل مصائب در جامعه اسلامی، حفظ وحدت و انسجام مسمانان با تکیه بر مشترکات است که وحدت حوزه و دانشگاه از آن جمله می باشد.

  •        راوی بنام حَفْصُ بْنُ الْبَحْتَری می گوید :

کُنْتُ عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (ع) وَ دَخَلَ عَلَیْهِ رَجُلٌ فَقَالَ لِی اَتُحِبُّهُ ؟

نزد امام صادق (ع) بودم که مردی وارد شد. حضرت به من فرمود او را دوست داری؟

فَقُلْتُ نَعَمْ . فَقَالَ لِی وَ لِمَ لَا تُحِبُّهُ

عرض کردم : آری. فرمود : چرا دوست نداشته باشی؟

وَ هُوَ أَخُوکَ وَ شَرِیکُکَ فِی دِینِکَ

با اینکه وی برادر توست و در دینت شریک با تو است

وَ عَوْنُکَ عَلَى عَدُوِّ کَ

و کمک کار تو علیه دشمن است

وَ رِزْ قُهُ عَلَى غَیْرِک‏ (۹)

و در عین حال روزی اش بر غیر تو است

  •        امیرمؤمنان (ع) در مقام بیان ویژگیهای رسولخدا (ص) چنین می فرماید:

دَفَنَ اللَّهُ بِهِ الضَّغَائِنَ

خداوند بوسیله رسولش کینه های دیرینه را مدفون ساخت

وَ أَطْفَأَ بِهِ الثَّوَائِرَ

و آتش خشم های مردم را خاموش فرمود

أَلَّفَ بِهِ إِخْوَاناً (۱۰)

و بین مردم برادری و الفت برقرار نمود.

  •        و در ضمن خطبه ای مسلمانان را مخاطب قرار داده می فرماید:

إِیَّاکُمْ وَ الْفُرْقَهَ فَإِنَّ الشَّاذَّ مِنَ النَّاسِ لِلشَّیْطَانِ کَمَا أَنَّ الشَّاذَّ مِنَ الْغَنَمِ لِلذِّ ئْب‏ (۱۱)

از تفرقه و پراکندگی بپرهیزید که آدم تک رو شکار شیطان است چنانکه گوسفندی که از گله جدا گردد طعمه گرگ است.

امروز حوزه های علمیه و دانشگاهها رسالتهای مهم مشترک دارند. از قبیل:

۱- نشر فرهنگ ناب اسلام محمدی (ص) در سطح جهان

۲- مبارزه با فرهنگ های وارداتی و تهاجم فرهنگی دشمنان

۳- پشتیبانی عملی از نظام مقدس جمهوری اسلامی

۴- تبیین و تشریح اهداف و آرمانهای رهبری نظام جمهوری اسلامی

 

 

ب: نقش زنان اهل بیت (ع) در حماسه عاشورا:

نقش زنان و اسیران اهل بیت (ع) را در دو محور می توان بررسی کرد:

۱- قبل از اسارت:

  •        تشویق مردان و فرزندان خود به جهاد در روز عاشورا
  •        تقویت روحی رزمندگان در میدان جنگ
  •        پرستاری از بیماران و مجروحان و کودکان

·       شرکت تعدادی از آنان در جنگ مانند: مادر عمرو بن جُناده، مادر وهب و زن عبدالله بن عُمِیر

 

۲- بعد از اسارت :

  •        ایراد خطبه در طول مسیر اسارت و بیان مظالم بنی امیه و کوفیان
  •        تبیین فضایل شهدای کربلا و مظلومیت اهل بیت رسولخدا (ص)
  •        جلوگیری از تحریف قیام عاشورا توسط بنی امیه
  •        برپایی مراسم عزا برای شهدای کربلا
  •        تحقیر ابن زیاد و یزید و پاسخ کوبنده به زخم زبانهای آنان

 

 

فرازی از سخنان حضرت زینب (س) در مجلس یزید:

عَنِ النَّبِی (ص):

مِنْ أَفْضَلِ الْجِهَادِ کَلِمَهُ عَدْلٍ عِنْدَ سُلْطانٍ جَائِر (۱۲)

سخنان حضرت زینب (س) خطاب به یزید مصداق بارز این فرمایش رسولخدا (ص) می باشد که بخشی از آن را ترجمه میکنم:

اَمِنَ الْعَدْلِ یَابْنَ الطُّلَقاءِ تَخْدیرُکَ حَرائِرَ کَ وَ إِمائَکَ

ای پسر آزادشدگان آیا از عدل است که تو زنان و کنیزان خود را در پرده بنشانی

وَ سَوْ قُکَ بَناتِ رَسُولِ اللَّهِ (ص) سَبایا

و دختران رسولخدا (ص) را اسیر کرده ای

تَحْدُو بِهِنَّ الْأَعْدَاءُ مِنْ بَلَدٍ إِلى بَلَدٍ

و آنان را شهر به شهر گرداندی

وَ کَیْفَ یُرْتَجى مُراقَبَهُ مَنْ لَفِظَ فُوهُ أَکْبادَ الاَزْکِیاءِ ؟

چگونه می توان امید بست به دلسوزی و غمگساری کسیکه مادرش جگر پاکان را جویده؟

وَ نَبَتَ لَحْمُهُ مِنْ دِمَاءِ الشُّهَداءِ

و گوشتش از خون شهداء روییده

… وَ لَئِنْ جَرَّتْ عَلَیَّ الدَّواهِی مُخاطَبَتَکْ

اگر مصائب روزگار با من چنین کرد که با تو سخن گویم

إِنِّی لَأَسْتَصْغِرُ قَدْرَ کْ

اما من ارزش تو را ناچیز

وَ أَسْتَعْظِمُ تَقْریعَکْ

و سرزنش تو را بزرگ می دانم

وَ أَسْتَکْثِرُ تَوْبیخَکْ (۱۳)

و تو را بسیار نکوهش می کنم‏

 

 

کوچ دادن اسیران کربلا:

ابن مخنف می نویسد:    

عُمر سَعد تا ظهر روز ۱۱ محرم در کربلا ماند ، سپس دستور داد تا ۷۲ سر مبارک شهداء را شمر با تعدادی دیگر بسوی کوفه ببرند.

بعداً به فردی به نام حمید بن بکیر احمدی دستور داد تا ندای کوچ بسوی کوفه را بدهد

وَ حَمَلَ سَعْدٌ بناتِ الْحُسَیْنِ وَ اَخَواتِهِ وَ مَنْ کانَ مِنَ الصِّبْیانِ وَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْن مَریضٌ (۱۴)

 

سیّد در لهوف :

ابن طاووس در لهوف بر جزئیات بیشتر اشاره می کند

وَ حَمَلَ نِسائَهُ صَلَواتُ الله عَلَیه

زنان او را

عَلی اَحْلاسِ اَقْتابِ الْجِمالِ  

بر روی شتران سوارکردند

بِغَیْرِ وِطاءٍ وَ لا غِطاءٍ

برهنه و بدون پوشش

مُکَشَّفاتِ الْوُجُوهِ بَیْنَ الْاَعْداءِ  

با صورت های باز در میان دشمنان

وَ هُنَّ وَدائِعُ خَیْرُ الْاَنْبِیاءِ

درحالیکه آنان امانتهای بهترین انبیاء الهی بودند

وَ ساقُوهُنَّ فِی اَشَدِّ الْمَصائِبِ وَ الْهُمُومِ (۱۵)

با بدترین و سخت ترین غم و انده  

 

 

عبور از قتلگاه:

۱- سیّد در لهوف می نویسد:

هنگام حرکت اُسراء بانوان به عمرسعد قسم دادند آنان را از قتلگاه عبور دهند تا با شهداء وداع نمایند.

۲- در بعضی از مقاتل گفته شده بنی امیه از روی عناد و عمد این کار را انجام دادند.

۳- وقتی اسراء چشمشان بر بدنهای آغشته به خون و بدون سر ولگدکوب شده افتاد بی اختیار از روی شتران پایین آمدند و هرکس دنبال جنازه شهیدی می رفت.

ارباب مقاتل توجه شان به حرکات حضرت زینب (س) بوده، وقتی بدن مبارک اباعبدالله (ع)را پیدا کرد چند عمل را به ترتیب انجام داد:

الف: دست خود را زیر پیکر قطعه قطعه شده اباعبدالله (ع) برد و مقداری بلند کرد و گفت:

اِلهی تَقَبَّلْ مِنّا هَذَا الْقُرْبان (۱۶)  

ب : بعداً رسولخدا (ص) را مورد خطاب قرار داده و چنین گفت:

یا مُحَمَّداه صَلّی عَلَیْکَ مَلائِکَهُ السَّماء

ای رسولخدا (ص) که ملائکه آسمان برتو درود می فرستند

هَذَا الْحُسَیْنُ (ع) بِالْعَراءِ مُرَمَّلٌ بِالدِّماءِ

این حسین توست که در صحرا به خون خود آغشته است

مُقَطَّعُ الْاَعْظاءِ وَ بَناتُکَ سَبایا

و اعضای بدن او قطعه قطعه شده و دختران تو اسیر شده اند

وَ ذُرِیَّتُکَ مُقَتَّلَهٌ

و فرزندان تو را کشته اند

تَسْفِی عَلَیْهَا الصَّبا (۱۷)

و باد صبا بر آنان می وزد

 

ج : بعداً خطاب به نعش مبارک اباعبدالله (ع) چنین گفت:

بِاَبِی مَنْ اَضْحی عَسْکَرُهُ فِی یَوْمِ الْاِثْنِیْنِ نَهْبا

به فدای آن کس که سپاهش روز دوشنبه غارت شد

بِاَبِی مَنْ فِسْطاطُهُ مُقَطَّعُ الْعُری

به فدای آن کس که ریسمان خیمه اش راقطع کردند

بِاَبِی الْمَهْمُومُ حَتّی قَضی

به فدای آن کس که اندوهناک شهید شد

بِاَبِی الْعَطْشانُ حَتّی مَضی

به فدای آن کس که با لبی عطشان شهید شد

بِاَبِی مَنْ شَیْبَتُهُ تَقْطِرُ بِالدِّماء

به فدای آن کس که از محاسنش خون می چکید

بِاَبِی مَنْ جَدِّهُ رَسُولُ اِلَه السَّماء (۱۸)

به فدای آن کس که جد او رسولخدا (ص) است

 

 

انقلاب روحی حضرت زینب (س) در کوفه:

در مقاتل نقل شده وقتی که اسراء در کوفه وارد شدند سر مبارک شهداء را بالای نیزه ها بردند

راوی می گوید:

صدای شیون بلند از اسراء شنیده شد، در این هنگام زینب کبری (س) وقتی چشمش به سر مبارک اباعبدالله (ع) افتاد پیشانی خود را چنان به محمل زد که خون از زیر مقنعه جاری شد.

و این اشعار را خواند:

یا هِلالاَ لَمَّا اسْتَتَمَّ کَمالاً

ای هلال من که به کمال خود رسیدی      

غالَهُ خَسْفُهُ فَاَبْدا غُرُوباً

ولی خسوف تو را فرا گرفت و غروب کردی

ما تَوَهَّمْتُ یا شَقیقَ فُؤادِی

من هرگز گمان نمی کردم ای پاره دلم

کانَ هَذا مُقَدَّراً مَکتُوباً (۱۹)

که چنین روزی در سرنوشت ما رقم خورده باشد    

پی نوشت :

(۱)   ترجمه الامام الحسین (ع) / ابن عساکر ص ۲۱۵

(۲) بحار الانوار / علامه مجلسی   ج ۲۶   ص ۳۵۲  

(۳)   سوره فصلت آیه ۳۰

(۴)     بصائر الدرجات   ص ۳۱۷    

(۵)   سوره قصص آیه ۷  

(۶)   سوره انبیاء   آیه ۱۰۷

(۷)     نهج البلاغه نامه ۵۳

(۸)   سایت شورای سیاستگذاری ائمه جمعه کشور

(۹)   اصول کافی / کلینی ج ۲ ص ۱۶۶

(۱۰)   نهج البلاغه خ ۹۶  

(۱۱)   همان خ ۱۲۷

(۱۲)   إرشاد القلوب / دیلمی   ج‏۱   ص ۹۸  

(۱۳)   بحار الانوار / علامه مجلسی   ج ۴۵   ص ۱۳۴

(۱۴)   وقعه الطف / لابی مخنف   ص ۲۵۹

(۱۵)   لهوف / سید بن طاووس   ص ۱۸۹

(۱۶) مقتل مقرم   ص ۳۰۷

(۱۷)   المناقب / ابن شهرآشوب ج ۴   ص ۱۱۳                          

(۱۸)   تاریخ طبری   ج ۳   ص ۳۳۵  

(۱۹)   قصه کربلا / نظری منفرد ص ۴۲۱