شنبه ۱ آبان ۱۴۰۰ - السبت 17 ربيع أول 1443

(۱۳۸۹/۱۱/۱۵) خطبه های نماز جمعه شهرستان خوی – ۱۵ بهمن ۱۳۸۹

خطبه اول : الف : تقوی از دیدگاه روایات (۳۵) موانع تقوی از دیدگاه امیرمؤمنان (ع): امیرمؤمنان (ع) موانع بوجود آمدن تقوی را در ضمن کلمات قصار خویش چنین بیان می فرمایند: ۱- شیفتگی به دنیا : حَرَامٌ عَلَى کُلِّ قَلْبٍ مُتَوَ لِّهٍ بِالدُّ نْیَا أَنْ یَسْکُنَهُ التَّقْوَى (۱) جای گرفتن تقوی در دلی که […]

خطبه اول :

الف : تقوی از دیدگاه روایات (۳۵)

موانع تقوی از دیدگاه امیرمؤمنان (ع):

امیرمؤمنان (ع) موانع بوجود آمدن تقوی را در ضمن کلمات قصار خویش چنین بیان می فرمایند:

۱- شیفتگی به دنیا :

حَرَامٌ عَلَى کُلِّ قَلْبٍ مُتَوَ لِّهٍ بِالدُّ نْیَا أَنْ یَسْکُنَهُ التَّقْوَى (۱)

جای گرفتن تقوی در دلی که شیفته دنیا باشد حرام است

 

۲- کنترل نکردن زبان :

وَ اللَّهِ مَا أَرَى عَبْداً یَتَّقِی تَقْوَى تَنْفَعُهُ حَتَّى یَخْزُنَ لِسَانَه (۲)

به خدا قسم هیچ بنده ای را ندیده ام که تقوایش سودمند باشد مگر اینکه زبانش را نگه داشته باشد

 

۳- ستیزه جویی :

لا یَسْتَطِیعُ أَنْ یَتَّقِیَ اللَّهَ مَنْ خَاصَم (۳)

کسیکه ستیز می کند نمی تواند از خدا تقوا داشته باشد

 

 

ب : شرح زیارت جامعه (۱۳)

وَ قادَهَ الْاُمَمِ   و (سلام بر شما) ای پیشوایان امّت ها

معنی قادَه :

کلمه « قادَه » جمع « قائِد » اسم فاعل است از « قادَ یَقُودُ » از ریشه « قَوَد»

خلیل بن احمد می نویسد :

اَلْقَوْدُ نَقیضُ السُّوُقِ یَقُودُ الدابَّهَ مِنْ أَمامِها وَ یَسُوُ قُها مِنْ خَلْفِها (۴)

قود نقیض سوق است، قیادت آن است که انسان از جلو برود و مرکب را پشت سر خود بِکشد ؛ اما سوق آن است که انسان مرکب را جلو بیندازد وآن را از پشت براند

الاُمَم : جمع « اُمّت » است از ریشه « اَمَّ »

راغب اصفهانی می نویسد :

الأُمَّهُ کُلُّ جَماعَهٍ یَجْمَعُهُمْ اَمْرٌ مّا اِمّا دِینٌ واحِدٌ اَوْ زَمانٌ واحِدٌ اَوْ مَکانٌ واحِدٌ سِواءٌ کانَ ذلِکَ الْاَمْرُ الْجامِعُ تَسْخیراً اَوْ اِخْتِیاراً وَ جَمْعُها اُمَمٌ (۵)  

امّت به تمام گروه ها و جماعاتی که به خاطر کار و هدفی مجتمع می شوند اطلاق می گردد خواه آن کار دین واحد یا زمان و مکان واحد باشد، اجباری باشد یا اختیاری و جمع آن اُمَم می باشد.

لازم به یادآوری است که واژه اُمّت در قرآن و روایات اهل بیت (ع) به یک نفر نیز اطلاق شده است.

 

  •       خداوند در سوره نحل می فرماید:

اِنَّ اِبْراهیمَ کانَ اُمَّهً قانِتاً لِلّهِ (۶)

ابراهیم به تنهایی یک امّت فروتن در برابر خداوند بود

  •       امام صادق (ع) درباره حضرت عبدالمُطّلب می فرماید:

یُحْشَرُ عَبْدُالْمُطَّلِبِ یَوْمَ الْقِیامَهِ اُمَّهً واحِدَهً عَلَیْهِ سیماءُ الْاَنْبِیاءِ وَ هَیْبَهُ الْمُلُوکِ (۷)

عبدالمطّلب در روز قیامت به صورت یک امّت محشور می شود که سیما و عدالت انبیاء و هیبت پادشاهان از چهره او نمایان است.

 

 

اهل بیت (ع) رهبر امتّ ها در دنیا و آخرت

در کُتب روایی برای رهبری و زعامت اهل بیت(ع) بر امتّها دو نوع تفسیر شده است.

الف : رهبری در دنیا

یعنی رهبران حقیقی تمام جوامع بشری در این عالم ائمه(ع) هستند

مرحوم علاّمه مجلسی دعایی را نقل می کند تحت عنوان « اِستیذانٌ عَلَی السَّردابِ الْمُقَدَّسِ وَ الْاَئِمَّه »

در بخشی از آن چنین می فرماید:

اَلَّذینَ إِصْطَفَیْتَهُمْ مُلُوکاً لِحِفْظِ النِّظامِ وَ اخْتَرْ تَهُمْ رُؤَساءَ لِجَمیعِ الْأَنامِ (۸)  

  •       امام صادق (ع) در روایتی می فرماید:

اِنَّ الْاَرْضَ لا تَخْلُوا مِنْ امامٍ (۹)  

  •       از امام باقر (ع) نقل شده فرمود :

جَعَلَهُمُ اللهِ اَرْکانَ الْاَرْضِ أَنْ تَمیدَ بِأَهْلِها …

در ادامه می فرماید:

وَ الْحُجَّهُ الْبالِغَهُ عَلی مَنْ فِی الْاَرْضِ (۱۰)  

 

 

ب : رهبری در آخرت:

یعنی رهبری تمام امتّها در روز قیامت و بررسی اعمال آنان و هدایت آنان بسوی بهشت الهی و شفاعت در حق آنان در اختیار ائمه (ع) می باشد.

  •       از امیرمؤمنان (ع) نقل شده فرمود :

اَنَا قَسیمُ اللهِ بَیْنَ الْجَنَّهِ وَ النّارِ لا یَدْخُلُها داخِلٌ اِلاّ عَلی حَدِّ قَسْمِی(۱۱) 

  •       از امام صادق (ع) نقل شده فرمود:

ما مِنْ نَبِیٍّ وُلِدَ مِنْ آدَمَ اِلی مُحَمَّدٍ صَلواتُ اللهِ عَلَیْهِمْ اِلاّ وَ هُمْ تَحْتَ لِواءِ مُحَمَّدٍ صَلواتُ اللهِ عَلَیْه … (۱۲)  


خطبه دوم :                    

هفته جاری دارای مناسبتهای مختلف تاریخی، سیاسی و اجتماعی می باشد چند مورد مهم را بررسی می کنیم:

الف : شهادت امام رضا (ع):

امروز جمعه مصادف با ۳۰ صفر سالروز شهادت امام رضا (ع) است.

مرحوم حسن بن موسی نوبختی در فرق الشیعه می نویسد :

وَ تَوَفّی (عَلِّیُ بْنُ مُوسی) عَلَیْهِ السَّلامِ بِطُوسَ فِی آخِرِ صَفَرٍ سَنَهَ ثَلاثٍ وَ مَأَتَیْنِ وَ هُوَ اِبْنُ خَمْسٍ وَ خَمسینَ سَنَهَ (۱۳)

او پس از شهادت پدر بزرگوارش در زندان بغداد ( در سال ۱۸۳٫ق ) در سن ۳۵ سالگی عهده دار مقام امامت و رهبری امّت گردید

مدت امامت آن حضرت ۲۰ سال بود ، ده سال آن با هارون الرشید عباسی سپری شد ، پنج سال معاصر با محمد امین عباسی و پنج سال آخر نیز معاصر با مأمون عباسی بود. (۱۴)

لازم به یادآوری است که بنی عباس از نژاد عباس بن عبدالمطلب عموی رسولخدا (ص) بودند. خلفای عبّاسی پس از بنی امیّه از سال ۱۳۲٫ق تا ۶۵۶ .ق خلافت کردند تعداد خلفای عبّاسی ۳۷ نفر بود که از عبدالله بن محمّد شروع و با مُستَعصِمُ بِالله خاتمه پیدا کرد و انقراض آنان توسط هلاکوخان بوده و محل خلافت آنان به ترتیب شهرهای انبار، کوفه و بغداد بود.(۱۵)    

 

 

مقایسه بنی عبّاس و بنی امیّه :

مرحوم محمد جواد مغنیه در کتاب الشیعه و الحاکمون می نویسد :

حکومت ها برای استحکام ارکان سلطنت خود دست به کشتار می زنند یا به عقیده خود جهت حفظ امنیت نا امنی ایجاد می کنند ولی آنچه که از حالات بنی امیه و بنی عباس نقل شده کشتار آنان نه برای استحکام سلطنت و نه برای حفظ امنیت بوده بلکه هدف آنان فقط خیانت وخونریزی بود. (۱۶)  

احمد بن علی مِقریزی از مورّخین مشهور عرب شافعی مذهب در قرن هشتم کتابی دارد بنام التنازع و التخاصم فیما بین بنی امیه و بنی هاشم در آنجا می نویسد:

ابراهیم امام ، برادر سفّاح، ابومسلم خراسانی را به سوی خراسان اعزام کرد و به او دستور داد کسانیکه درباره آنان شک کردی بکُش و هر پسری که طول او به ۵ وجب رسید متهم نموده و او بکش و ابومسلم به دستور او عمل کرد.

آیا چه فرقی وجود دارد میان این عمل با عمل معاویه که به فرمانداران خود نوشت:

هرکس متهم به شیعه بودن شد شکنجه کرده و خانه اورا خراب کنید.(۱۷)

مرحوم دعبل خزاعی در قصیده « رائیّه » خود با اشاره به جنایات بنی امیه و بنی عباس در حقّ اهل بیت (ع) می گوید :        

         أَرَى أُمَیَّهَ مَعْذُورِینَ إِنْ قَتَلُوا              

       وَ لَا أَرَى لِبَنِی الْعَبَّاسِ مِنْ عُذُرٍی (۱۸)

برای بنی امیه در کشتن فرزندان پیامبر (ص) بهانه ای می بینم ولی برای بنی عبّاس عُذری نمی یابم  

 

 

نمونه ای از برخوردهای بنی عباس با امام رضا (ع):

در کُتب روایی و تاریخی نقل شده است وقتی محمد بن جعفر بن محمد در حجاز علیه حکومت بنی عباس خروج کرد هارون، عیسی بن یزید جَلُودی را در رأس سپاهی به حجاز فرستاد و به وی دستور داد اگر به محمد دست یابد او را به قتل برساند و نیز دستور داد:

أَنْ یُغَیِّرَ عَلَى دُورِ آلِ أَبِی طَالِبٍ وَ أَنْ یَسْلُبَ نِسَاءَهُمْ وَ لَا یَدَعَ عَلَى وَاحِدَهٍ مِنْهُنَّ إِلَّا ثَوْباً وَاحِداً فَفَعَلَ الْجَلُودِیُّ ذَلِکَ فَصَارَ الْجَلُودِیُّ إِلَى بَابِ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا (ع) فَانْهَجَمَ عَلَى دَارِهِ مَعَ خَیْلِهِ فَلَمَّا نَظَرَ إِلَیْهِ الرِّضَا (ع) جَعَلَ النِّسَاءَ کُلَّهُنَ‏ فِی بَیْتٍ وَ وَقَفَ عَلَى بَابِ الْبَیْتِ فَقَالَ الْجَلُودِیُّ لِأَبِی الْحَسَنِ (ع) لابُدَّ مِنْ أَنْ أَدْخُلَ الْبَیْتَ فَأَسْلُبَهُنَّ کَمَا أَمَرَ نِی أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ فَقَالَ الرِّضَا (ع) أَنَا أَسْلُبُهُنَّ لَکَ وَ أَحْلِفُ أَنِّی لا أَدَعُ عَلَیْهِنَّ شَیْئاً إِلَّا أَخَذْتُه‏ ُ فَلَمْ یَزَلْ یَطْلُبُ إِلَیْهِ وَ یَحْلِفُ لَهُ حَتَّى سَکَنَ فَدَخَلَ أبُو الْحَسَنِ (ع) فَلَمْ یَدَعْ عَلَیْهِنَّ شَیْئاً حَتَّى أَقْرَاطَهُنَّ وَ خَلاخیلَهُنَّ وَ إِزَارَهُنَّ إِلاّ أَخَذَهُ مِنْهُنَّ وَ جَمِیعَ مَا کَانَ فِی الدَّارِ مِنْ قَلِیلٍ وَ کَثِیر (۱۹)

 

 

تکمیل شعر دعبل از سوی امام (ع):

وقتیکه دعبل خزاعی قصیده معروف تاعیه خود را در محضر امام (ع) خواند مورد تشویق آن بزرگوار قرار گرفت و قصیده او را تکمیل فرمود.

من ابتدا چند شعر از قصیده دعبل را می خوانم سپس ابیاتی که امام (ع) اضافه فرمودند می خوانم و بعد توضیحات امام (ع) را بعنوان هدیه تقدیم نمازگزاران می کنم:

مَدَارِسُ آیَاتٍ خَلَتْ مِنْ تِلاوَهٍ          

                                     وَ مَنْزِلُ وَحْیٍ مُقْفِرُ الْعَرَصَاتِ‏

لِآلِ رَسُولِ اللَّهِ بِالْخَیْفِ مِنْ مِنًى          

                                   وَ بِالْبَیْتِ وَ التَّعْرِیفِ وَ الْجَمَرَاتِ‏

دِیارُ عَلِیٍّ وَ الْحُسَیْنِ وَ جَعْفَرٍ              

                                   وَ حَمْزَهَ وَالسَّجَّادِ ذِی الثَّفِنَاتِ‏

مَنَازِلُ کَانَتْ لِلصَّلاهِ وَ لِلتُّقَى            

                                   وَ لِلصَّوْمِ وَ التَّطْهِیرِ وَ الْحَسَنَاتِ‏

مَنَازِلُ جَبْرَئِیلُ الْأَمِینُ یَحُلُّهَا            

                                   مِنَ اللَّهِ بِالتَّسْلِیمِ وَ الزَّکَوَاتِ‏

دِیَارُ رَسُولِ اللَّهِ أَصْبَحْنَ بَلْقَعَا          

                                   وَ دَارُ زِیَادٍ أَصْبَحَتْ عُمُرَاتٍ‏

وَ آلُ رَسُولِ اللَّهِ هُلْبٌ رِقَابُهُمْ        

                                   وَ آلُ زِیَادٍ غُلَّظُ الْقَصَرَاتِ‏

وَآلُ رَسُولِ اللَّهِ تَدْمَى نُحُورُهُمْ        

                                   وَ آلُ زِیَادٍ زَ یَّنُوا الْحَجَلَاتِ‏

وَ آلُ رَسُولِ اللَّهِ یُسْبَى حَرِیمُهُمْ      

                                   وَ آلُ زِیَادٍ آمَنُوا السُّرْ بَاتِ‏

وَ آلُ زِیَادٍ فِی الْقُصُورِ مَصُونَهٌ        

                                   وَ آلُ رَسُولِ اللَّهِ فِی الْفَلَوَاتِ‏

أَ فَاطِمُ لَوْ خِلْتِ الْحُسَیْنَ مُجَدَّ لاً      

                                   وَ قَدْ مَاتَ عَطْشَاناً بِشَطِّ فُرَاتٍ‏

إِذاً لَلَطَمْتِ الْخَدَّ فَاطِمُ عِنْدَهُ          

                                   وَ أَجْرَیْتِ دَمْعَ الْعَیْنِ فِی الْوَجَنَاتِ‏

أَفَاطِمُ قُومِی یَا ابْنَهَ الْخَیْرِ وَانْدُبِی      

                                    نُجُومَ سَمَاوَاتٍ بأَرْضِ فَلاهٍ

قُبُورٌ بِکُوفَانَ وَ أُخْرَى بِطَیْبَهَ            

                                   وَ أُخْرَى بِفَخٍّ نَالَهَا صَلَوَاتِی‏

وَأُخْرَى بِأَرْضِ الْجُوزْجَانِ مَحَلُّهَا      

                                    وَ قَبْرٌ بِبَاخَمْرَى لَدَى الْغُرُبَاتِ‏

وَ قَبْرٌ بِبَغْدَادَ لِنَفْسٍ زَکِیَّهٍ              

                                   تَضَمَّنَهَا الرَّحْمَنُ فِی الْغُرُفَاتِ‏ (۲۰)

وقتی شعر دعبل به اینجا رسید امام رضا (ع) فرمود: می خواهی شعر تو را تکمیل بکنم؟

دعبل عرض کرد : آری یابن رسول الله (ص) ؛ امام رضا (ع) چنین ادامه داد:

وَ قَبْرٌ بِطُوسَ یَا لَهَا مِنْ مُصِیبَهٍ      

                                     أَلَحَّتْ عَلَى الْأَحْشَاءِ بِالزَّفَرَاتِ‏

إِلَى الْحَشْرِ حَتَّى یَبْعَثَ اللَّهُ قَائِماً      

                                     یُفَرِّجُ عَنَّا الْغَمَّ وَ الْکُرُبَاتِ‏

دعبل عرض کرد : یابن رسول الله (ص) این قبری که در طوس است قبر کیست ؟

امام (ع) در جواب فرمود: هُوَ قَبْرِی وَ لا تَنْقَضِی الْاَیّامُ وَ اللَّیالِی حَتّی یَصیرَ طُوسُ مُخْتَلَفَ شِیعَتِی وَ زُوّارِی ، اَلا فَمَنْ زارَنِی فِی غُرْبَتِی بِطُوس کانَ مَعِی فِی دَرَجَتِی یَوْمَ الْقِیامَهِ مَغْفُوراً لَهُ (۲۱)

 

 

ب : دهه مبارکه فجر :

امروز جمعه مصادف با   15 بهمن ماه به نام روز « انقلاب اسلامی، قرآن، عترت و انتظار فرج » نامگذاری شده است.

بهترین و معتبرترین منبع برای تبیین عظمت و جایگاه رفیع قرآن و عترت و مناسبترین بیان برای موضوع بحث، حدیث ثقلین است که متواتر میان فریقین می باشد.

و حضرت امام (ره) در ابتدای وصیت نامه الهی، سیاسی خویش به آن تمسّک جسته اند.

قالَ رَسُول الله (ص) : إِنِّی تَارِکٌ فِیکُمُ الثَّقَلَیْنِ کِتَابَ اللَّهِ وَ عِتْرَتِی أَهْلَ بَیْتِی فَإِنَّهُمَا لَن یَفْتَرِقَا حَتَّى یَرِدَا عَلَیَّ الْحَوْضَ (۲۲)

  •       در مورد عظمت قرآن از امام صادق(ع) نقل شده فرمود :

مَنْ لَمْ یَعْرِفِ الْحَقَّ مِنَ الْقُرْآنِ لَمْ یَتَنَکَّبِ الْفِتَن(۲۳)

کسیکه حقیقت را از طریق قرآن نشناسد از گزند فتنه ها مصون نخواهد ماند‏

  •       و در ارتباط با نقش ولایت از امام باقر (ع) نقل شده فرمود:

لَوْ أَنَّ رَجُلًا قَامَ لَیْلَهُ وَ صَامَ نَهَارَهُ وَ تَصَدَّقَ بِجَمِیعِ مَالِهِ وَ حَجَّ جَمِیعَ دَهْرِهِ وَ لَمْ یَعْرِفْ وِلَایَهَ وَلِیِّ اللَّهِ فَیُوَالِیَهُ وَ یَکُونَ جَمِیعُ أَعْمَالِهِ بِدَلالَهٍ مِنْهُ إِلَیْهِ مَا کَانَ لَهُ عَلَى اللَّهِ حَقٌّ فِی ثَوَابِهِ وَ لَا کَانَ مِنْ أَهْلِ الْإِیمَان (۲۴)

اگر کسی شب را در نماز و روز را روزه دار باشد و همه اموال خود را انفاق کند و همه ساله حجّ بجاآورد ولی ولایت ولی الله را نشناسد تا از او پیروی کند و تمامی اعمالش را با راهنمایی او انجام دهد او را در پیشگاه خدا ثوابی نیست و در شمار مؤمنان نخواهد بود.

 

 

اما در مورد انتظار فرج :

در ارتباط با موضوع انتظار فرج روایات متعددی وارد شده است و بخش مهمی از آنها با سوابق و عملکرد ملت ولایتمدار ایران مطابقت دارد

  •       از رسولخدا (ص) نقل شده فرمود:

یَخْرُجُ أُنَاسٌ مِنَ الْمَشْرِقِ فَیُوَطِّئُونَ لِلْمَهْدِیِّ (عج) سُلْطَانَه(۲۵)

مردمی از مشرق قیام می کنند و زمینه حاکمیّت مهدی (عج) را فراهم می آورند

  •       از امام صادق (ع) در مورد علّت نامگذاری شهر قم چنین وارد شده است :

إِنَّمَا سُمِّیَ قُمَّ لِأَنَّ أَهْلَهُ یَجْتَمِعُونَ مَعَ قَائِمِ آلِ مُحَمَّدٍ (ص) وَ یَقُومُونَ مَعَهُ وَ یَسْتَقِیمُونَ عَلَیْهِ وَ یَنْصُرُونَه (۲۶)

 

پی نوشت :

(۱) غررالحکم / آمدی ۴۹۴۰

(۲) نهج البلاغه خ۱۷۶

(۳)   نهج البلاغه حکمت ۲۹۸

(۴) کتاب العین / خلیل ماده (قَوَد)

(۵)   المفردات / راغب اصفهانی ماده (اُمَم)

(۶) سوره نحل آیه ۱۲۰

(۷) اصول کافی / کلینی ج ۱ ص ۴۴۷  

(۸) بحارالانوار / علامه مجلسی   ج ۹۹ ص ۱۱۵

(۹) اصول کافی / کلینی ج ۱ ص ۱۷۸

(۱۰) کتاب الوافی / فیض کاشانی ج ۳ ص ۵۱۵

(۱۱) بصائر الدرجات / صفار قمی ص ۱۹۹ ح ۱

(۱۲) بحار الانوار / مجلسی ج ۸ ص ۴۵

(۱۳) فرق الشیعه / حسن بن موسی نوبختی   ص ۹۶

(۱۴) سیره پیشوایان / مهدی پیشوایی ص ۴۶۷  

(۱۵)   لغت نامه دهخدا ج ۱ ماده (آل عباس)

(۱۶) الشیعه والحاکمون/مغنیه ص۲۵۹  

(۱۷) التنازع و التخاصم / مقریزی ص ۹۵  

(۱۸)   شعر دعبل بن علی الخزائی ص ۱۱۲

(۱۹) بحار الانوار / علامه مجلسی ج ۴۹ ص ۱۶۷  

(۲۰)   شعر دعبل بن علی الخزاعی ص ۲۲۶

(۲۱) سفینه البحار / محدث قمی ج ۷ ص ۳۶۲    

(۲۲)   کتاب الاحتجاج / طبرسی ج ۲ ص ۴۵۰  

(۲۳)   المحاسن / برقی ج ۱ ص ۳۴۱ و   بحار الانوار / مجلسی ج ۲ ص ۲۴۲  

(۲۴)   وسائل الشیعه / حر عاملی ج ۱ ص ۹۱ و بحار الانوار / علامه مجلسی ج ۲۳ ص ۲۹۴            

(۲۵) کنزالعمال / متقی هندی ج ۱۴ ص ۱۱۸ و بحار الانوار / مجلسی ج ۵۱ ص ۸۷

(۲۶)   سفینه البحار / محدث قمی ج ۷ ص ۳۵۷   و بحار الانوار / مجلسی ج ۵۷ ص ۲۱۶

 

 

پر بازدیدترین ها

بیشتر