پنج شنبه ۲۹ مهر ۱۴۰۰ - الخميس 15 ربيع أول 1443

(۱۳۸۹/۱۱/۲۲) خطبه های نماز جمعه شهرستان خوی – ۲۲ بهمن ۱۳۸۹

خطبه اول  : الف : تقوی از دیدگاه روایات (۳۶) رُوِیَ عَنْ رَسُولِ اللهِ (ص) اَنَّهُ قال: از رسولخدا (ص) روایت شده فرمود: خَصْلَهٌ مَنْ لَزِمَها أَطاعَتْهُ الدُّ نیا وَ الْآخِرَهُ یک خصلت است که هرکس پایبند آن باشد دنیا وآخرت به فرمانش درآیند وَ رَبِحَ الْفَوْزَ بِالْجَنَّهِ و به بهشت دست پیدا می کند […]

خطبه اول  :

الف : تقوی از دیدگاه روایات (۳۶)

رُوِیَ عَنْ رَسُولِ اللهِ (ص) اَنَّهُ قال:

از رسولخدا (ص) روایت شده فرمود:

خَصْلَهٌ مَنْ لَزِمَها أَطاعَتْهُ الدُّ نیا وَ الْآخِرَهُ

یک خصلت است که هرکس پایبند آن باشد دنیا وآخرت به فرمانش درآیند

وَ رَبِحَ الْفَوْزَ بِالْجَنَّهِ

و به بهشت دست پیدا می کند

قِیلَ وَ ما هِیَ یا رَسُولَ اللهِ (ص) ؟

عرض شد آن چیست ای رسولخدا (ص)؟

قالَ : التَّقْوی، مَنْ اَرادَ أَنْ یَکُونَ أَعَزَّ النّاسِ

فرمود : تقوی هرکه می خواهد با عزّت ترین مردم باشد

فَلْیَتَّقِ اللهَ عَزَّوَجَلَّ

باید از خداوند پروا داشته باشد

ثُمَّ تَلا : وَ مَنْ یَتَّقِ اللهَ یَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً وَ یَرْزُقْهُ مِنْ حَیْثُ لا یَحْتَسِبُ (۱) (۲)

هرکه از خدا پروا کند خداوند برای او برون رفتی قرار دهد و از جایی که گمان نمی برد روزیش رساند

 

 

ب : شرح زیارت جامعه (۱۴)

وَ أَوْلِیاءَ النِّعَمِ       و (سلام بر شما) ای صاحبان نعمت ها

۱- معنی وَلِیّ :

ابن فارس در مقاییس اللغه می نویسد :

کُلُّ مَنْ وَلِیَ أَمْرَ آخَرَ فَهُوَ وَلِیُّهُ (۳)  

احمد بن محمد فیومی در المصباح المنیر می نویسد :

أَلْوَلِیُّ فَعیلٌ بِمَعْنی فاعِلٍ مِنْ وَلِیَهُ اِذا قامَ بِهِ وَ مِنْهُ اَللهُ وَلِیُّ الَّذینَ آمَنُوا (۴) (۵)  

 

۲- معنی اَلنِّعَمْ :

ابن منظور در لسان العرب می نویسد :

اَلنِّعْمَهُ : اَلْخَفْضُ وَ الدَّعَهُ وَ الْمالُ (۶)  

مرحوم فخر الدین طریحی می نویسد :

وَ جَمعُ النِّعْمَهُ اَلنِّعَمْ وَ فُلانٌ واسِعٌ النِّعْمَهِ اَیْ واسِعُ الْمالِ (۷)  

 

 

ائمه (ع) صاحبان نعمت ها هستند

الف و لام در کلمه النِّعَم برای جنس و استغراق است یعنی در برگیرنده تمامی نعمت های مادی، معنوی، ظاهری و باطنی کوچک و بزرگ می باشد؛ لذا ائمه (ع) اولیای تمامی نعمت ها هستند.

با توجه به گستردگی ابعاد موضوع نعمت لازم می دانم چند مورد را بصورت فهرست مورد اشاره قرار بدهم:

۱- نعمت های خدا قابل شمارش نمی باشند:

  •        خداوند می فرماید:

وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَهَ اللهِ لا تُحْصُوها (۸)

و اگر نعمت های خداوند را بشمارید هرگز نمی توانید آنها را حصا کنید

  •        امیرمؤمنان (ع) در نهج البلاغه می فرماید :

وَ لا یُحْصِی نَعْمائَهُ الْعادُّونَ (۹)

و شمارندگان شمردن نعمت هایش را ندانند

 

۲- خود انبیاء و ائمه (ع) نعمت های خداوند هستند:

ازآیات قرآن و روایات استفاده می شود خود وجود پیامبران الهی و ائمه (ع) نعمتهای خداوند برای بشریّت هستند

  •        در قرآن می فرماید :

لَقَدْ مَنَّ اللهُ عَلَی الْمُؤْمِنینَ اِذْ بَعَثَ فِیهِمْ رَسُولاً مِنْ اَنْفُسِهِمْ (۱۰)

به راستی خداوند برمؤمنان انعام داد آنگاه که در میان آنها پیامبری از خودشان برانگیخت

  •        از امام صادق (ع) روایت شده فرمود :

نَحْنُ وَ اللهِ نِعْمَهُ اللهِ الَّتِی أَنْعَمَ بِها عَلی عِبادِهِ وَ بِنا فازَ مَنْ فازَ (۱۱)

 

۳- ائمه (ع) محور آفرینش بشر هستند

نامه ۲۸ نهج البلاغه امیرمؤمنان (ع) که در پاسخ نامه معاویه مرقوم فرموده اند

مرحوم سید رضی در ابتدای نامه می نویسد :

وَ هُوَ مِنْ مَحاسِنِ الْکُتُبْ  

یعنی یکی از زیباترین نامه های امام (ع) است

امام (ع) پس از بیان مطالب مهمی می رسد به این جمله:

فَاِنّا صَنائِعُ رَبِّنا وَ النّاسُ بَعْدُ صَنائِعٌ لَنا (۱۲)    

ما ساخته دست پروردگار خود هستیم و مردم برای ما ساخته و پرورده شده اند

 

 

توضیح ابن ابی الحدید

در شرح جمله امیرمؤمنان (ع) می نویسد :

هَذا کَلامٌ عَظیمٌ عالٍ عَلَی الْکَلامِ وَ مَعْناهُ عالٍ عَلَی الْمَعانِی …

یَقُولُ (ع) : لَیْسَ لِاَحَدٍ مِنَ الْبَشَرِ عَلَیْنا نِعْمَهٌ بَلِ اللهُ تَعالِی هُوَ الَّذِی أَنْعَمَ عَلَیْنا فَلَیْسَ بَیْنَنَا وَ بَیْنَهُ واسِطَهٌ وَ النّاسُ بِاَسْرِهِمْ صَنائِعُنا فَنَحْنُ الْواسِطَهُ بَیْنَهُمْ وَ بَیْنَ اللهِ تَعالِی وَ هَذا مَقامٌ جَلیلٌ ظاهِرُهُ ما سَمِعْتَهُ

بعد از این مطالب، ابن ابی الحدید این جمله را اضافه می کند

وَ باطِنُهُ أَنَّهُمْ عَبیدُ اللهِ وَ أَنَّ النّاسَ عَبیدُهُمْ (۱۳)    

باطن کلام این است که آنان بندگان خداهستند و مردم دست پرورده آنان هستند  

که آیه الله جوادی آملی می نویسد:

اگر عالمی شیعه این جمله را می گفت متّهم به غلو می شد. (۱۴)


خطبه دوم :                    

هفته جاری دارای چند مناسبت مهم تاریخی و سیاسی می باشد که به صورت اجمال مورد اشاره و بررسی قرار می دهیم:

الف : شهادت امام عسکری (ع) و آغاز امامت حضرت ولی عصر (عج):

در ارتباط سال و روز شهادت امام عسکری (ع) تقریباً همه مورّخین و محدّ ثین وحدت نظر دارند که در سال ۲۶۰٫ق و ۸ ربیع الاول بوده

۱- مرحوم کلینی می نویسد :

قُبِضَ (ع) یَوْمَ الْجُمُعَهِ لِثَمانِ لَیالٍ خَلَوْنَ مَنْ شَهْرِ رَبیعِ الْاَوَّلِ سَنَهَ سِتینَ وَ مِاَئتَیْنِ وَ هُوَ اِبْنُ ثَمانٍ وَ عِشْرینَ سَنَهً وَ دُفِنَ فِی دارِهِ فِی الْبَیْتِ الَّذِی دُفِنَ فِیهِ اَبُوهُ بسُرَّ مَنْ رَأی (۱۵)

همین نظر را مرحوم شیخ مفید در کتاب الارشاد (۱۶) نوبختی در فرق الشیعه (۱۷) و شیخ طوسی در تهذیب مطرح فرموده اند. (۱۸)

 

 

ب : آغاز امامت حضرت ولی عصر (عج)

با توجه به اینکه روز شهادت امام عسکری (ع) مصادف با آغاز امامت حضرت ولی عصر (عج) می باشد ؛ لازم می دانم بعنوان عرض ارادت به ساحت مقدس آن بزرگوار دو روایت را ترجمه بکنم :

اول در ارتباط با نقش ولایت

از امام باقر (ع) نقل شده فرمود:

لَوْ أَنَّ رَجُلًا قَامَ لَیْلَهُ وَ صَامَ نَهَارَهُ وَ تَصَدَّقَ بِجَمِیعِ مَالِهِ وَ حَجَّ جَمِیعَ دَهْرِهِ وَ لَمْ یَعْرِفْ وِلَایَهَ وَلِیِّ اللَّهِ فَیُوَالِیَهُ وَ یَکُونَ جَمِیعُ أَعْمَالِهِ بِدَلالَهٍ مِنْهُ إِلَیْهِ مَا کَانَ لَهُ عَلَى اللَّهِ حَقٌّ فِی ثَوَابِهِ وَ لا کَانَ مِنْ أَهْلِ الْإِیمَان (۱۹)

اگر کسی شب را در نماز و روز را روزه دار باشد و همه اموال خود را انفاق کند و همه ساله حجّ بجاآورد ولی ولایت ولی الله را نشناسد تا از او پیروی کند و تمامی اعمالش را با راهنمایی او انجام دهد او را در پیشگاه خدا ثوابی نیست و در شمار مؤمنان نخواهد بود.

 

دوم راهنمایی امام (ع) در ارتباط با تردیدکنندگان در موضوع امامت

وَ عَنِ الشَّیْخِ الْمَوْثُوقِ أَبِی عَمْرٍو الْعَمْرِیِّ (ره) قَالَ: تَشَاجَرَ ابْنُ أَبِی غَانِمٍ الْقَزْوِینِیُّ وَ جَمَاعَهٌ مِن‏ الشِّیعَهِ فِی الْخَلَفِ فَذَکَرَ ابْنُ أَبِی غَانِمٍ أَنَّ أَبَا مُحَمَّدٍ (ع) مَضَى وَ لَا خَلَفَ لَهُ ثُمَّ إِنَّهُمْ کَتَبُوا فِی ذَلِکَ کِتَاباً وَ أَنْفَذُوهُ إِلَى النَّاحِیَهِ وَ أَعْلَمُوهُ بِمَا تَشَاجَرُوا فِیهِ فَوَرَدَ جَوَابُ کِتَابِهِمْ بِخَطِّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ عَلَى آبَائِه‏

ابو عمر عمری می گوید: در میان ابوغانم قزوینی و جمعی از شیعیان اختلافی در مورد جایگزین امام عسکری (ع) رخ داد. ابوغانم اظهار می داشت: امام عسکری (ع) جانشین ندارد در نهایت نامه ای محضر امام عصر (عج) نوشته شد که چنین جواب فرمودند:

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ

عافَانَا اللَّهُ وَ إِیَّاکُمْ مِنَ الْفِتَن

خدا ما و شما را از گیر و دار فتنه ها سلامت بدارد

وَ وَهَبَ لَنَا وَ لَکُمْ رُوحَ الْیَقِین

و به ما و شما روح یقین عطا فرماید

وَ أَجَارَنَا وَ إِیَّاکُمْ مِنْ سُوءِ الْمُنْقَلَب

و ما و شما را از بازگشت ناخوشایند پناه دهد

إِنَّهُ أُنْهِیَ إِلَیَّ ارْ تِیَابُ جَمَاعَهٍ مِنْکُمْ فِی الدِّین

همانا شکّ گروهی از شما در مسائل دین نزد من رسیده

وَ مَا دَخَلَهُمْ مِنَ الشَّکِّ وَ الْحَیْرَهِ فِی وُلاهِ أَمْرِهِمْ

که کارشان به شک و تردید درباره والیان امرشان افتاده

فَغَمَّنَا ذَلِکَ لَکُمْ لا لَنَا وَ سَاءَنَا فِیکُمْ لا فِینَا

پس این مطالب موجب غم و اندوه ما برای شما شد نه برای خودمان،

لأَنَّ اللَّهَ مَعَنَا فَلا فَاقَهَ بِنَا إِلَى غَیْرِهِ

و ما را درباره شما ناخوش داشت نه برای خودمان، چراکه خداوند با ما است و ما نیازی به جز او نداریم

وَ الْحَقُّ مَعَنَا فَلَنْ یُوحِشَنَا مَنْ قَعَدَ عَنَّا

و حق با ماست و هرگز تنهایی و خزلان دیگران ما را به هراس نیاندازد

وَ نَحْنُ صَنَائِعُ رَبِّنَا وَ الْخَلْقُ بَعْدُ صَنَائِعُنَا (۲۰)  

و ما ساخته و پرورش یافته پروردگار خویش هستیم و مردم پرورش یافته و تربیت شده مایند

 

 

ج : انقلاب مصر :

ابتدا لازم به یادآوری است که هفته جاری چند مناسبت اساسی دارد که من می خواهم همه آنها را در موضوع انقلاب مصر خلاصه بکنم:

۱- سالگرد پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی ایران (۲۲بهمن)

۲- شهادت حسن البنا بنیانگذار اخوان المسلمین در مصر

۳- میلاد مسعود پیامبر بزرگوار اسلام و آغاز هفته وحدت

 

ضرورت صدور انقلاب :

یکی از آرمان های رهبر کبیر انقلاب اسلامی صدور فرهنگ انقلاب به کلّ جهان بود و مدام در سخنرانی های خود بر این موضوع تأکید داشتند

در یکی از سخنرانی ها می فرماید :

ما که نهضت کردیم برای اسلام نهضت کردیم …

نهضت برای اسلام نمی تواند محصور باشد در یک کشور

و نمی تواند محصور باشد حتی در کشورهای اسلامی

نهضت برای اسلام همان دنباله نهضت انبیاء (ع) است

نهضت انبیاء (ع) برای یک محل نبوده است؛

پیامبر اکرم (ص) اهل عربستان است دعوتش مال همه عالم است. (۲۱)

امروز آثار و برکات صدور فرهنگ انقلاب اسلامی را در نوع کشورهای جهان مشاهده می کنیم از جمله کشور اسلامی وآفریقایی مصر ؛ برای اینکه ابعاد قیام مردم مصر کاملاً روشن گردد ضروری است مطالبی را بعنوان مقدمه مورد اشاره قرار بدهیم:

۱- جایگاه تاریخی مصر :

مصر کشوری است در قارّه آفریقا و شبه جزیره سینا و با کشورهای سودان ، لیبی، غزه و رژیم اشغالگر قدس مرز مشترک دارد و دارای ۷۵ میلیون نفر جمعیت است که نصف آن شهر نشین بوده و اکثراً در قاهره و اسکندریه سکونت دارند.

مردم مصر در طول تاریخ مردمی مبارز ، سلحشور و عدالت خواه بوده اند.

مقابله آنان با حاکمان ستمگر و یا استعمارگران اشغالگر غربی و اروپایی همانند فرانسوی ها، انگلیسی ها و آلمانی ها در تاریخ سیاسی این کشور ثبت است حتی در صدر اسلام قیام آنان علیه استاندار خلیفه سوم یعنی عبدالله بن سعد (برادر رضاعی عثمان) معروف است

لذا امیرمؤمنان (ع) در نامه ای که به مردم مصر می نویسد خطابش چنین است:

مِنْ عَبْدِاللهِ عَلِیٍّ اَمیرِالْمُؤْمِنینَ اِلَی الْقَوْمِ الَّذِینَ غَضِبُوا لِلّهِ حِینَ عُصِیَ فِی اَرْضِهِ وَ ذَهَبَ بِحَقِّهِ (۲۲)

از بنده خدا علی امیرمؤمنان (ع) به مردمی که برای خدا به خشم آمدند آن هنگام که دیگران خدا را در زمین نافرمانی و حق او را نابود کردند

و از جمله دلایل فرهنگ عمیق مردم مصر اعزام مالک اشتر به آن دیار از ناحیه امیرمؤمنان (ع) بود با آن عهدنامه بلند و تاریخی می باشد

 

۲- نقش سیّد جمال الدین در مصر :

لازم به توضیح است که سید جمال الدین ۹ سال در مصر زندگی کرد و از جمله اقداماتی که از آثار وجودی سید جمال بود عبارتند از :

۱- پایه گذاری نهضت اسلامی

۲- تربیت شاگردانی همانند شیخ محمد عبده

۳- بوجودآمدن اخوان المسلمین توسط حسن البنّا ( ۱۳۰۷٫ق)

۴- تدریس در دانشگاه الازهر مصر

سیدجمال که صاحب اندیشه یی بیدار و آشنا به مسائل روز جامعه و جهان بود ریشه مشکلات و دردهای جامعه اسلامی را به چند دسته تقسیم می کند که عبارتند از:

۱-  استبداد حُکّام

۲-  جهالت و بی خبری مسلمانان و عقب ماندن آنها از علم و تمدّن

۳- نفوذ عقاید خرافی در اندیشه مسلمانان و دور افتادن آنها از اسلام نخستین

۴- جدایی و تفرقه بین مسلمانان به عناوین مذهبی و غیرمذهبی

۵- نفوذ استعمار

 

سیّدجمال در طول عمر ?? ساله خود برای چاره این دردها از همه وسایل ممکن استفاده کرد، مثل مسافرت ها، تماس ها، سخنرانی ها، نشر کتاب و مجلّه ، تشکیل حزب و حتی ورود به ارتش. نمونه هایی از چاره دردهایی که سیدجمال ارایه داده است عبارت است:

۱- مبارزه با خودکامگی مستبدان توسط مردم ، با ایمان به اینکه مبارزه سیاسی یک وظیفه شرعی و مذهبی است. در این زمینه خود وی عملاص با مستبدان زمانش درگیری داشت.

۲- مجهز شدن به علوم و فنون جدید در هر موضوع

۳- بازگشت به اسلام نخستین و دور ریختن خرافات .

از نظر سیدجمال بازگشت به اسلام یعنی بازگشت به قرآن و سنّت معتبر و سیره ائمه اطهار(ع)

۴- ایمان و اعتقاد به مکتب بعنوان تنها راه نجات بخش از استبداد داخلی و استعمارخارجی

۵- مبارزه با استعمار خارجی اعم از سیاسی ، اقتصادی و فرهنگی

۶- اتحاد اسلام که منظور سیدجمال اتحاد مذهبی نبود بلکه اتحاد سیاسی بود، سیّد جمال عامل ایجاد این اتحاد را، علمای دینی می دانست

۷- دمیدن روح مبارزه و جهاد در کالبد جامعه اسلامی

۸- مبارزه با خود باختگی در برابر غرب (۲۳)

 

 

۳- مردم مصر از دیدگاه رهبری :

مقام معظم رهبری مدظله در متن خطبه عربی هفته گذشته انقلاب مردم مصر را چنین ستودند:

حادِثَهٌ تَسْتَطیعُ أَنْ تُعیدَ الْعِزَّهَ وَ الْکَرامَهَ لِلشُّعُوبِ الْعَرَبِیَّهِ وَ الْإِسْلامِیَّهِ، وَ تَنْفَضَ عَنْ وَجْهِها غُبارَ عَشَراتِ السِّنینَ مِمّا جَناهُ الْغَرْب وَ أَمْریکا بِحَقِّ هذِهِ الشُّعُوبِ الْعَریقَهِ الأَصیلَهِ مِنْ ظُلْمٍ وَ اسْتِهانَهٍ وَ إِذْلالٍ.

لَقَدِ انْحَبَسَتِ الْأَنْفاسُ فِی صُدُورِ الْعالَمِ الْغَرْبِیِّ وَ الْعالَمِ الْإِسْلامِیِّ – وَ لِکُلِّ واحِدٍ أَسْبابُه- وَ هُمْ یَتَرَقُّبُونَ ما سَیُحْدَثُ فِی مِصْرِ الْکُبْرى، مِصْرِ نَوابِغِ الْقَرْنِ الْأَخیرِ، مِصْرِ مُحَمَّد عَبْدُه وَ السِّیِّد جَمال، مِصرِ سَعْد زَغْلُول وَ أَحْمَد شُوقِی، مِصْرِ عَبْدُ النّاصِرِ وَ الشِّیْخ حَسَنِ الْبَنّا، (۲۴)

حادثه‌ئی که میتواند عزت و کرامت را به ملت‌های عرب و امت اسلامی برگرداند و غبار ده‌ها سال رفتار ظالمانه و تحقیر و تذلیلی را که از سوی آمریکا و غرب بر این ملّت‌های کهن و ریشه‌دار وارد آمد، از سر و روی آن‌ها پاک کند.

از این حادثه‌ی معجزه آسا نَفَس در سینه‌ی دنیای غرب و نیز دنیای اسلام –هر یک به دلیلی- حبس شده است که ببینند مصر بزرگ؛ مصر نوابغ قرن اخیر؛ مصر محمد عبده و سیدجمال ؛ مصر سعد زغلول و احمد شوقی؛ مصر جمال عبدالناصر و الشیخ حسن البنّا؛ اکنون چه خواهد کرد؟

 

 

توصیه های پایانی:

مقام معظم رهبری مدظله موارد زیر را بعنوان توصیه به مردم مصر مطرح فرمودند:

۱- در قیامهای مردمی، جنگ واقعی بین اراده‌ها است. هرکس مصمم‌تر باشد پیروزی قطعی با اوست.

۲- توصیه به ناامید نشدن از پیگیری اهداف

۳- نترسیدن از ایجاد ناامنی از سوی دشمنان

۴- حفظ وحدت و یکپارچگی خود

۵- عدم اعتماد به مانورهای سیاسی و مزوّرانه‌ی آمریکا و غرب

۶- درخواست ازعلمای الازهر برای ایفای نقش

۷- در خواست از ارتش مصر جهت توجه به آزمون بزرگ و تاریخی خود

 

 

پی نوشت :

(۱)   بحار الانوار / علامه مجلسی ج ۷ ص ۲۸۵

(۲)   سوره طلاق آیه ۳

(۳)  معجم مقاییس اللغه / ابن فارس  

(۴)  المصباح المنیر / فیومی ماده ولی  

(۵)   سوره بقره آیه ۳۵۷  

(۶)   لسان العرب / ابن منظور ماده نعم  

(۷)  مجمع البحرین / طریحی ماده (نعم)

(۸) سوره ابراهیم آیه ۳۴

(۹)   نهج البلاغه خ ۱

(۱۰)  سوره آل عمران آیه ۱۶۴

(۱۱) تفسیر القمی ج ۱ص ۳۷۱

(۱۲)   نهج البلاغه نامه ۲۸

(۱۳)   شرح نهج البلاغه / ابن ابی الحدید ج ۱۵ ص ۲۰۵

(۱۴)   ادب فنای مقربان / آیت الله جوادی آملی ج ۱ ص ۲۳۰

(۱۵) اصول کافی / کلینی ج ۱ ص ۵۰۳  

(۱۶) کتاب الارشاد / مفید ص ۳۸۶  

(۱۷)   فرق الشیعه / نوبختی ص ۱۰۵

(۱۸) التهذیب / شیخ طوسی ج ۶ ص ۹۲

(۱۹)   وسائل الشیعه / حر عاملی ج ۱ ص ۹۱ و بحار الانوار / علامه مجلسی ج ۲۳ ص ۲۹۴            

(۲۰)   احتجاج / طبرسی ج ۲ ص ۴۶۷  

(۲۱)   تسخیر / سایت دانشجویان پیرو خط امام (ره)

(۲۲)   نهج البلاغه / نامه ۳۸

(۲۳)   پایگاه اطلاع رسانی آفتاب

(۲۴) پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری مدظله العالی

 

 

پر بازدیدترین ها

بیشتر