شنبه ۲۵ دی ۱۴۰۰ - السبت 12 جماد ثاني 1443

(۱۳۹۰/۰۵/۰۲) هفتمین جلسه آموزشی تیم های تذکر لسانی ستاد احیاء خوی

مکان : حسینیه دفتر امام جمعه خوی دعوت کننده : دبیرخانه ستاد احیاء امربه معروف و نهی از منکر خوی شرکت کنندگان : ۲۵۰ نفر از اعضای تیم های تذکر لسانی مناسبت : هفتمین جلسه آموزش اعضای تیم های تذکر لسانی ستاد احیاء خوی موضوع : مراتب امر به معروف و نهی از منکر سخنران […]

مکان : حسینیه دفتر امام جمعه خوی

دعوت کننده : دبیرخانه ستاد احیاء امربه معروف و نهی از منکر خوی

شرکت کنندگان : ۲۵۰ نفر از اعضای تیم های تذکر لسانی

مناسبت : هفتمین جلسه آموزش اعضای تیم های تذکر لسانی ستاد احیاء خوی

موضوع : مراتب امر به معروف و نهی از منکر

سخنران : امام جمعه و رییس ستاد احیاء امر به معروف و نهی از منکر خوی

 

بایدها و نبایدهای آمر و ناهی :

دین مقدس اسلام برای کسانی‌که می‌خواهند در جامعه مسئولیتی اجتماعی بر عهده بگیرند از جمله امربه معروف و نهی از منکر شرایطی را مطرح فرموده است که رعایت کردن آنها در بدست اوردن نتیجه مطلوب از امر و نهی نقش اساسی دارد .

این شرایط در کتب روایی ، اخلاقی و کتب مربوط به امر به معروف و نهی از منکر فقهاء مطرح شده است مواردی را به عنوان نمونه مطرح می‌سازیم .

۱- به نظر می‌رسد که یکی از جامع‌ترین و زیباترین و پرمغز ترین عبارات در این زمینه بیان رهبر کبیر انقلاب اسلامی (ره) در تحریر الوسیله می‌باشد :

 

یَنْبَغِی أَنْ یَکُونَ الآمِرُ بِالْمَعْرُوفِ وَ النّاهِی عَنِ الْمُنْکَرِ فِی أَمْرِهِ وَ نَهْیِهِ وَ مَراتِبِ اِنْکارِهِ کَالطَّبِیبِ الْمُعالِجِ الْمُشْفِقِ وَ الأَبِ الشَّفیقِ الْمُراعِی مَصْلَحَهَ الْمُرْتَکِبِ وَ أَنْ یَکُونَ إِنْکارُهُ لُطْفاً وَ رَحْمَهً عَلَیْهِ خاصَّهً وَ عَلَى الأُمَّهِ عامَّهً وَ أَنْ یُجَرَّدَ قَصْدَهُ لِلّهِ تَعالِى وَ لِمَرْضاتِهِ وَ یُخَلِّصَ عَمَلَهُ ذلِک مِنْ شَوائِبِ أَهْواءِ نَّفْسانِیَّهِ وَ اِظْهارِ الْعُلُوِّ، وَ أَنْ لا یَرى نَفْسَهُ مُنَزَّهَهً وَ لا لَها عُلُواً أَوْ رَفْعَهً عَلَى الْمُرْتَکِبِ، فَرُبَّما کانَتِ لِلْمُرْتَکِبِ وَ لَوْ لِلْکَبائِرِ صِفاتٌ نَفْسانِیَّهٌ مَرْضِیَّهٌ لِلّهِ تَعالى اَحَبَّهُ تَعالى لَها وَ إِنْ اَ‌بْغَضَ عَمَلَهُ وَ رُبَّما کانَ الْآمِرُ وَ النّاهِی بِعَکْسِ ذلِک وَ اِنْ خَفِیَ عَلى نَفْسِهِ . (۱)

سزاوار است که آمر به معروف و ناهی از منکر در امر و نهی و مراتب انکارش مانند پزشک معالج مهربان و پدر با شفقّت که مراعات مصلحت مرتکب را می‌نماید باشد و افکارش لطف و رحمت برای او خصوصاً و برای امت عموماً باشد و قصدش را فقط برای رضایت خدای متعال قرار دهد . و این کارش را از آلودگی‌های نفسانی و اظهار بزرگی خالص نماید .

ونفس خودش را منزه نداند و برای آن بزرگی یا برتری بر مرتکب نبیند که چه بسا برای شخص مرتکب گناه و لو گناهان کبیره باشد صفات خوب نفسانی باشد که مورد رضایت خدا می‌باشد و جداوند متعال او را به خاطر این صفات دوست دارد اگرچه کار گناه او مورد نغض خداوند می‌باشد و چه بسا آمر و ناهی عکس او باشد اگر جه بر خودش پوشیده است .

۲- داشتن اخلاص :

* مرحوم فاضل مقداد می‌نویسد :

وَ مَعْنَی الاِخْلاصِ … هُوَ اِیقاعُ الطّاعَهِ خالِصَهً لِلّهِ تَعالی (۲)

یعنی انجام دادن کار محض رضای خداوند

البته بدست آوردن اخلاص در اعمال بسیار سخت و سنگین است حتی در بعضی از روایات وارد شده اخلاص در عمل از خود عمل سخت‌تر است

* از امیرمؤمنان (ع) نقل شده فرمود :

تَصْفِیَهُ الْعَمَلِ اَشَدُّ مِنْ الْعَمَلِ (۳)

خالص گردانیدن عمل سخت‌تر از خود عمل است .

* نشانه‌های اخلاص :

در پاره‌ای از روایات برای انسان مخلص نشانه‌هایی مطرح شده است .

* از رسولخدا (ص) نقل شده‌ فرمود :

عَلامَهُ الْمُخْلِصِ فَأَرْبَعَهٌ یَسْلَمُ قَلْبُهُ وَ تَسْلَمُ جَوَارِحُهُ وَ بَذَلَ خَیْرَهُ وَ کَفَّ شَرَّهُ (۴)

نشانه مخلص چهار چیز است : قلبی سلیم دارد ، اعضاء و جوارحش تسلیم اند خیرش به دیگران می‌رسد و از بدی به دیگران اجتناب می‌کند

در روایات دیگر علائم دیگری مطرح شده است از جمله :

۱- مطابقت ظاهر انسان با باطنش

۲- یکی بودن کردار و گفتارش

۳- برگرداندن امانت به صاحبش

۴- زهد و پارسایی

۵- عدم چشم‌داشت از مردم (۵)

۳- دلسوزی و مهربانی :

توصیه اهل بیت (ع) بر پیروان و شیعیان خود این است که با انسان‌های گنه‌کار و آلوده به ذنوب با ملاطفت و مهربانی رفتار نمایند

* امیرمؤمنان (ع) می‌فرماید :

یَنْبَغِی لِلْعَاقِلِ أَنْ یُخَاطِبَ الْجَاهِلَ مُخَاطَبَهَ الطَّبِیبِ الْمَرِیضَ . (۶)

سزاوار است خردمند در برخورد با فرد نادان، همانند برخورد پزشک با مریض رفتار نماید .

لازم است عمق لطافت و زیبایی تشبیه امیر بیان مورد توجه و عنایت جدی آمرین و ناهین از منکرات قرار بگیرد

* آن بزرگوار در روایت دیگرمی‌فرماید :

وَ إِنَّمَا یَنْبَغِی لِأَهْلِ الْمعِصْیهِ وَ الْمَصْنُوعِ إِلَیْهِمْ فِی السَّلامَهِ أَنْ یَرْحَمُوا أَهْلَ الذُّنُوبِ وَ الْمَعْصِیَهِ وَ أَنْ یَکُونَ الشُّکْرُ هُوَ الْغَالِبَ عَلَیْهِمْ وَ الْحَاجِزَ لَهُمْ عَنْهُمْ .

شایسته است که افراد پاکدامن و بهره‌مند از سلامت ، با گنهکاران و اهل معصیت مهربان باشند و این نعمت را سپاس گویند و شکرگزاری آنان را از عیب‌جویی دیگران باز دارد . ‏

توضیح :

امیرمؤمنان (ع) بر انسان‌های پرهیزکار ( اَهْلُ الْعِصْمَه ) دو مسئولیت مهم مطرح فرموده :

۱- رفتار و برخورد دلسوزانه با انسان‌های معصیت کار

أَنْ یَرْحَمُوا أَهْلَ الذُّنُوبِ وَ الْمَعْصِیَهِ

۲- شکرگزاری خداوند از بابت رستگاری خود و اجتناب از خرده‌گیری نسبت به گنهکاران

وَ أَنْ یَکُونَ الشُّکْرُ هُوَ الْغَالِبَ عَلَیْهِمْ وَ الْحَاجِزَ لَهُمْ عَنْهُمْ .

تذکر :

ضمیر لَهُمْ به متقین و اَهْلُ الْعِصْمَه برمی‌گردد و ضمیر عَنْهُمْ به اهل الذنوب و گناهکاران (۷)

خداوند خطاب به حضرت موسی (ع) و هارون می‌فرماید :

اذْهَبا إِلى‏ فِرْعَوْنَ إِنَّهُ طَغى‏ فَقُولا لَهُ قَوْلاً لَیِّناً لَعَلَّهُ یَتَذَکَّرُ أَوْ یَخْشى‏ (۸)

به سوی فرعون بروید او طغیان کرده است پس با او سخن نرم بگوئید باشد که بپذیرد یا بترسد .

نام فرعون ۷۲ بار در قرآن آمده و منظور از آنها فرعون عصر حضرت موسی است که ادعای الوهیت داشت و بنی اسرائیل را بندگان خود می‌خواند. (۹)

وقتی خداوند به حضرت موسی و هارون دستور می‌دهد با چنین موجود طغیانگر با نرمی و ملایمت سخن بگویند تکلیف آمرین و ناهین در یک جامعه اسلامی کاملاً مشخص است .

۴- صبر و شکیبایی :

امر به معروف ونهی از منکر تکلیف شرعی هستند و تکلیف از ریشه کُلْفَتْ است به معنای سختی و مشقت . یعنی تمامی تکالیف شرعی هر کدام به نحوی با سختی و مشکلات همراه هستند و انسان مکلف وظیفه دارد در برابر آنها مقاوم و صبور باشد

* در روایات وارد شده به رسولخدا (ص) گفته شد :

قَدْ أَسْرَعَ اِلَیْکَ الْشَیْبُ

یعنی آثار پیری زودرس در چهره شما نمایان شده

* در پاسخ فرمودند :

شَیَّبَتْنِی هُودُ وَالْواقِعَهُ (۱۰)

یعنی سوره هود و واقعه مرا پیر کرد

* در تفسیر این حدیث از ابن عباس چنین نقل شده :

ما نُزِّلَ عَلی رَسُولِ الله آیَهٌ کانَ اَشَدَّ عَلَیْهِ وَلا اَشَقَّ مِنْ آیَهِ فَاسْتَقِمْ کَما أُمِرْتَ وَ مَنْ تابَ مَعَک‏.(۱۱)

هیچ آیه‌ای بر پیامبر (ص) شدیدتر و دشوارتر از آیه

فَاسْتَقِمْ کَما أُمِرْتَ وَ مَنْ تابَ مَعَک‏

( استقامت کن آن چنان که دستور یافته‌ای و همچنین کسانی‌که با تو هستند ) نبود .

قطعاً انجام دو فریضه امر به معروف و نهی از منکر با ناملایمات و مشکلاتی مواجه است از تمسخر کردن عده‌ای ، توهین کردن عده‌ای دیگر و یا وسوسه کردن گروه سوّم که مثلاً به شما چه ربطی دارد که خود را در برابر منکراتی‌ ها قرار می‌دهی، بگذار دیگران این کار را انجام بدهند . و امثال اینها در حالیکه خداوند خطاب به رسول خویش می‌فرماید :

فَاصْبِرْ عَلى‏ ما یَقُولُونَ (۱۲)

یعنی درباره سخنانی که می‌گویند صبر و شکیبایی پیش گیر

* از امیرمؤمنان (ع) نقل شده فرمود :

بِالْصَّبْرِ تُدْرَکُ الْرَّغائِبُ . (۱۳)

یعنی با شکیبایی خواسته‌ها دست یافتنی می‌شود .

پی نوشت :

(۱) تحریر الوسیله ج ۱ ص ۳۷۶

(۲) کنز العرفان فی فقه القرآن / فاضل مقداد ج ۱ ص ۵۸

(۳) بحار الانوار / مجلسی ج ۷۸ ص ۹۰

(۴) تحف العقول / ابن شعبه حَرّانی ص ۲۱

(۵) معانی الاخبار / صدوق ص ۲۶۱

(۶) غرر الحکم / آمدی ج ۶ ص ۴۳۵

(۷) فی ضلال نهج البلاغه / مغنیه ج ۳ ص ۱۷۴

(۸) سوره طه آیات ۴۲- ۴۳

(۹) دانش‌نامه دانش‌گستر ج ۱۱ ص ۷۳۵

(۱۰) وسایل الشیعه / حرعاملی ج ۶ ص ۱۷۲

(۱۱) تفسیر المیزان / علامه طباطبایی ج۱۱ ص ۶۶

(۱۲) غرر الحکم / آمدی ۴۲۲۷

(۱۳) سوره ق آیه ۳۸