پنج شنبه ۳۰ دی ۱۴۰۰ - الخميس 17 جماد ثاني 1443

(۱۳۹۰/۰۶/۰۴) خطبه های نماز جمعه شهرستان خوی – ۴ شهریور ۱۳۹۰

خطبه اول الف: تقوی در خطبه‌های معصومین (ع) (۱۹) : دومین خطبه امیرمؤمنان (ع) (۶): أَلَا فَاذْکُرُوا به هوش باشید و به یاد آورید هَادِمَ اللَّذَّاتِ نابود کننده لذّت ها را (مرگ) وَ مُنَغِّصَ الشَّهَوَاتِ و شکننده شهوت ها را وَ مُفَرِّقَ الْجَماعاتِ و جداکننده گروه ها از همدیگر را وَ قَاطِعَ الْأُمْنِیَّاتِ و قطع […]

خطبه اول

الف: تقوی در خطبه‌های معصومین (ع) (۱۹) :

دومین خطبه امیرمؤمنان (ع) (۶):

أَلَا فَاذْکُرُوا

به هوش باشید و به یاد آورید

هَادِمَ اللَّذَّاتِ

نابود کننده لذّت ها را (مرگ)

وَ مُنَغِّصَ الشَّهَوَاتِ

و شکننده شهوت ها را

وَ مُفَرِّقَ الْجَماعاتِ

و جداکننده گروه ها از همدیگر را

وَ قَاطِعَ الْأُمْنِیَّاتِ

و قطع کننده آرزوها را

وَ داعِیَ الشِّتاتِ

و جوینده پراکندگی ها را

عِنْدَ الْمُسَاوَرَهِ

موقع تصمیم گرفتن به انجام

لِلأَعْمَالِ الْقَبِیحَهِ

کارهای زشت و ناروا

وَ اسْتَعِینُوا اللَّهَ عَلَى أَدَاءِ وَاجِبِ حَقِّهِ

از خدا یاری خواهید برای انجام واجبات

وَ مَا لا یُحْصَى مِنْ أَعْدَادِ نِعَمِهِ وَ إِحْسَانِهِ (۱)

و شکر در برابر نعمت ها و احسان بی شمار او

 

 

ب : فلسفه عبادات از دیدگاه امیرمؤمنان (ع) :

موضوع فلسفه احکام از جمله موضوعات مطرح در میان مسلمانان از صدر اسلام بوده حتّی ائمه علیه السّلام مدام از سوی اصحاب خود مورد پرسش قرار می گرفتند و آنان برحسب استعداد پرسش کننده و ملاحظه اقتضائات زمان و شرایط سیاسی حاکم پاسخ می دادند.

و جمعی از علماء با استناد به این قبیل روایات کتب متعددی در زمینه علل احکام تدوین فرموده اند. از قبیل:

۱- عِلَل الحَجّ   مرحوم شیخ صدوق

۲- عِلَل الشَّرایِع مرحوم مفضّل بن عمر جعفی

۳- عِلَل الشَّریعَ?   حسین بن علی قزوینی از مشایخ شیخ مفید

۴- عِلَل الشَّرایِعِ وَ الاَحکامِ   مرحوم شیخ صدوق

۵- عِلَل الفَرائِضِ وَ النَّوافل محمد بن حسن جعفری (طبق نقل نجاشی)

۶- عِلَل الصَّومِ   احمد بن اسحاق قمی (۲)  

در عصر ما نیز معمولاً از سوی جوانان در زمینه فلسفه احکام زیاد پرس و جو می شود چیزی که در این رابطه لازم یادآوری می باشد دو مطلب اساسی است.

 

الف: احکام شرعی تعبّدی هستند در تعبدیات نباید دنبال فلسفه رفت.

ب : با توجه به اینکه عقول ما از درک حقایق و حکمت احکام عاجز هستند.

لذا در این رابطه فقط باید به مطالبی اکتفا کرد که از سوی ائمه (ع) نقل شده است.

با توجه به اینکه داخل ماه مبارک رمضان هستیم لذا فلسفه بخشی از عبادات از جمله روزه را از امیرمؤمنان (ع) در نهج البلاغه مطرح می سازیم.

آن بزرگوار در بخشی از خطبه قاصعه چنین می فرماید :

حَرَسَ اللَّهُ عِبَادَهُ الْمُؤْمِنِینَ   خداوند بندگان مؤمن را حفظ کرده

بِالصَّلَوَا?ِ وَ الزَّکَوَاتِ   به وسیله نمازها و پرداخت زکات ها

وَ مُجَاهَدَهِ الصِّیَامِ   و تلاش در روزه داری

فِی الأَیَّامِ الْمَفْرُوضَاتِ   در روزهایی که واجب است

تَسْکِیناً لِأَطْرَافِهِمْ  برای آرامش اعضاء و جوارح

وَ تَخْشِیعاً لِأَبْصَارِهِمْ   و خشوع پیداکردن دیدگانشان

وَ تَذْلِیلاً لِنُفُوسِهِمْ   و فروتنی روانشان

وَ تَخْفِیضاً لِقُلُوبِهِمْ   و تواضع دل هایشان

وَ إِذْهَاباً لِلْخُیَلاءِ عَنْهُمْ   و از بین بردن خود پسندی از آنان

وَ لِمَا فِی ذَلِکَ مِنْ تَعْفِیرِ   چرا که در این اعمال عبادی

عِتَاقِ الْوُجُوهِ بِالتُّرَابِ تَوَاضُعاً   بهترین جای صورت را به خاک می مالد

وَ الْتِصَاقِ کَرَائِمِ الْجَوَارِحِ   و گذاردن بهترین جوارح

بِالْأَرْضِ تَصَاغُراً   به زمین برای اظهار کوچکی

وَ لُحُوقِ الْبُطُونِ بِالْمُتُونِ   و در روزه چسبیدن شکم به پشت

مِنَ الصِّیَامِ تَذَلُّلاً   به عنوان عامل فروتنی

مَعَ مَا فِی الزَّکَاهِ   و در پرداخت زکات

مِنْ صَرْفِ ثَمَرَاتِ الْأَرْضِ   از مصرف شدن میوه جات زمین

وَ غَیْرِ ذَلِکَ إِلَى أَهْلِ الْمَسْکَنَهِ وَ الْفَقْرِ   و غیر آن در جهت نیازمندی های فقرا و مستمندان است

اُنْظُرُوا إِلَى مَا فِی هَذِهِ الْأَفْعَالِ   به این عبادات بنگرید

مِنْ قَمْعِ نَوَاجِمِ الْفَخْرِ   چگونه شاخه های درخت تکبّر را در هم می شکند

وَ قَدْعِ طَوَالِعِ الْکِبْرِ(۳)    و از روئیدن کبر و خودپرستی جلوگیری می کند

 

 

توضیح :

۱- بی نیازی خدا :

خداوند از عبادت بندگان و فرشتگان بی نیاز است.

إِنْ تَکْفُرُوا أَنْتُمْ وَ مَنْ فِی الْأَرْضِ جَمیعاً فَإِنَّ اللَّهَ لَغَنِیٌّ حَمیدٌ (۴)  

اگر شما و هر که روی زمین است همگی کافر شوید زیانی به خدا نمی رسد زیرا خدا بی نیاز و ستوده است

 

 

نتیجه :

از این آیه نتیجه می گیریم فایده احکام عموماً و عبادات خصوصاً به خود انسان برمی گردد.

 

فلسفه مشترک عبادات :

بخشی از حکمت عبادات مشترک در میان همه آنهاست از قبیل :

*      خضوع و خشوع در برابر خدا

*      شکستن بت غرور ، سرکشی و طغیان

*      مدام به یاد آفریدگار بودن انسان

*     جلوگیری از غفلت انسان از خدا

*      قرار دادن انسان درمسیر عبودیّت خدا

 

 

فلسفه ویژه عبادات :

غیر از فواید مشترک ، هر کدام از عبادات از حکمت ویژه برخوردار است

*      نماز انسان را نهی از منکر می کند

*      روزه مبارزه با هوی نفس را تقویت می کند

*      زکات اختلاف طبقاتی را از بین می برد

*      حج اتحاد صفوف مسلمین را تأمین می کند (۵)  

 

 

ج : وداع ماه رمضان :

مرحوم شیخ صدوق در کتاب فضائل الاشهر الثلاثه و مرحوم سیّد بن طاووس در کتاب الاقبال از جابربن عبدالله انصاری نقل می کنند فرمود:

دَخَلْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ (ص) فِی آخِرِ جُمُعَهٍ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ فَلَمَّا بَصُرَ بِی قَالَ لِی:

یَا جَابِرُ هَذَا آخِرُ جُمُعَهٍ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ فَوَدِّعْهُ وَ قُلِ : اللَّهُمَّ لا تَجْعَلْهُ آخِرَ الْعَهْدِ مِنْ صِیَامِنَا إِیَّاهُ فَإِنْ جَعَلْتَهُ فَاجْعَلْنِی مرْحُوماً وَ لا تَجْعَلْنِی مَحْرُوماً فَإِنَّهُ مَنْ قَالَ ذَلِکَ ظَفِرَ بِإِحْدَى الْحُسْنَیَیْنِ إِمَّا بِبُلُوغِ شَهْرِ رَمَضَانَ مِن قابل (۶)    

وَ إِمَّا بِغُفْرَانِ اللَّهِ وَ رَحْمَتِهِ (۷)    

در آخرین جمعه ماه رمضان خدمت پیامبر خدا رسیدم چون مرا دید به من فرمود ای جابر این آخرین جمعه ماه رمضان است با آن خداحافظی کن و بگو خداوندا آن را آخرین روزه داری ما در این ماه قرار مده و اگر چنین قرار دادی مرا آمرزیده قرار بده و محرومم مگردان هر کس چنین بگوید به یکی از دو نیکی می رسد یا به رمضان آینده می رسد یا به آمرزش و رحمت خدا نائل می شود.


 

خطبه دوم :

در این خطبه چند موضوع از مناسبت های مهم هفته جاری به ترتیب زیر مورد بررسی قرار می گیرد.

 

الف : عید سعید فطر :

*       عید فطر یکی از اعیاد مهم اسلامی است همه مسلمانان آن را گرامی می دارند

*       در روایات متعدد جایگاه این عید مورد تأکید قرار گرفته است

*      و ویژگی های ارزشمندی برای آن بیان شده است. از قبیل :

۱- فطر عید برای نمازگزاران و روزه داران است.

امیرمؤمنان (ع): إِنَّمَا هُوَ عِیدٌ لِمَنْ قَبِلَ اللَّهُ صِیَامَهُ وَ شَکَرَ قِیَامَهُ (۸) 

 

این عید برای کسی عید است که خداوند روزه و نمازش را پذیرفته است

 

۲- فطر عید پاداش دادن است.

امام حسن (ع): یُثَابُ فِیهِ الْمُحْسِنُونَ وَ یَخْسَرُ فِیهِ الْمُقَصِّرُونَ (۹)

در این روز نیکوکاران پاداش داده می شوند و هرزه کاران زیان می برند

 

۳- هدف اصلی از عید فطر اجتماع مسلمانان است.

امام رضا (ع): إِنَّمَا جُعِلَ یَوْمُ الْفِطْرِ الْعِیدَ لِیَکُونَ لِلْمُسْلِمِینَ مُجْتَمَعاً یَجْتَمِعُونَ فِیهِ وَ یَبْرُزُونَ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَیُمَجِّدُونَهُ عَلَى مَا مَنَّ عَلَیْهِم(۱۰)  

روز فطر از آن جهت عید قرار داده شده که مسلمانان اجتماعی داشته باشند که در آن روز گرد هم آیند و برای خدا بیرون آیند و او را بر نعمت هایی که به آنان داده بستایند.

 

 

ب : هفته دولت :

انفجار نخست وزیری و به شهادت رساندن رئیس جمهور و نخست وزیر نظام جمهوری اسلامی ایران توسط منافقان حلقه ای از زنجیر توطئه های خائنانه آمریکا و عوامل داخلی و منطقه ای او در جهت براندازی نظام نوپای جمهوری اسلامی صورت گرفت . قبل از آن چندین اقدام ضدّ انسانی را انجام داده بودند از آن جمله:

      حمله نظامی به طبس در سال ۵۹٫ش

*       تحریم اقتصادی در سال ۵۹٫ش

*       مسدود کردن تمامی دارائی ها در آمریکا در سال ۵۹٫ش

*      راه اندازی کودتای پایگاه هوایی شهید نوژه درسال ۵۹٫ش

      تحمیل جنگ عراق که ۸ سال طول کشید در سال ۵۹٫ش

      تحریک قومیّت ها جهت تجزیه ایران

*       انفجار حزب جمهوری اسلامی در سال ۶۰٫ش (۱۱)    

در واقع خشن ترین توطئه ها و جنایات علیه ملت ها و حکومت های حق طلبانه که عبارتند از:کودتا، تجزیه، حمله نظامی و ترور .

آمریکا همه آنها را علیه ایران اسلامی به کار برد ولی با عنایت خداوند با شکست مواجه شد.

 

 

آماری از خدمات دولت :

با توجه به گستردگی خدمات دولت که بخشی از آن را جناب آقاب فرماندار قبل از خطبه ها مطرح کردند و من نیز چند نمونه را یادآوری می کنم.

*     انجام ۹۱ سفر استانی هیئت دولت با بیش از ۲۰ هزار مصوبه

*     هدفمند کردن یارانه ها که یک اقدام شجاعانه بود

*     برق رسانی به تمامی روستاهای بالای ۲۰ خانوار کشور

*     کنترل کردن بازار مسکن و خارج ساختن آن از دست دلالان

  *    مدیریت موفق کشور در اوج تحریم های استکبار جهانی

 

 

نقاط ضعف دولت :

در کنار کارهای ابتکاری و عملکرد موفق و خوب دولت برخی نقاط ضعف ها نیز وجود دارد که باید کارگزاران دولت مورد توجه قرار بدهند از آن جمله است:

۱- بخشی از ضعف های مطرح شده از سوی مقام معظم رهبری مدظله العالی در ملاقات اخیر مسئولان نظام در حوزه کاری دولت قرار دارد. از قبیل: مشکل تورم، اشتغال، بیت المال و فرهنگ عمومی کشور (۱۲)

  

۲- بوجود آمدن یک جریان انحرافی در بدنه دولت که با اظهار نظر و موضع گیری و یا اقدام عملی در موضوعات مختلف سیاسی ، اجتماعی ، فرهنگی و اعتقادی موجب خدشه دار شدن آرامش جامعه و تهیه خوراک تبلیغاتی برای دشمنان می شوند.

 

۳- بوجود آمدن جریانی افراطی که یک روز تحت عنوان حامیان دولت دیگران را تکفیر می کردند و اکنون نیز به جان دولت افتاده اند لکن نه آن حمایت ها را توانستند توجیه کنند ونه این انتقادات تند و خشن را در عین حال اکنون باید همه توجه داشته باشیم که نظام جمهوری اسلامی و دولت در مقابل نظام سلطه جهانی صف آرائی کرده است.

در شرایط فعلی تضعیف دولت و رئیس جمهور شبیه سوراخ کردن کشتی است که همه را آسیب خواهد زد لذا تکلیف انقلابی و اسلامی همه این است که با تبعیّت از مواضع و دیدگاه های رهبری مدظله در تقویت ارکان نظام بکوشیم.

 

 

ج : شرایط حاکم بر رژیم صهیونیستی :

رژیم اشغالگر قدس در طول تاریخ نکبت بار خویش به اندازه امروز ذلیل ، بی حیثیت و درمانده نشده بود

۱- در سال های اخیر دو شکست تاریخی را از حزب الله لبنان و مسلمانان غزّه دریافت کرد

۲- بزرگترین حامی منطقه ای او یعنی فرعون مصر سقوط کرد و با ذلت تمام در قفس محاکمه قرار گرفت و این موضوع یک شکست بزرگ برای رژیم صهیونیستی بود.

۳- به خاطر قتل عام مردم مظلوم غزّه در جنگ ۲۳ روزه در مقابل افکار عمومی جهانیان قرار گرفت و تقریباً در تمامی کشورها، علیه رژیم غاصب قدس تظاهرات مردمی به راه افتاد

۴- بوجود آمدن بحران های متعدد اقتصادی و سیاسی در نوع کشورهای غربی و اروپایی حامی اسرائیل

۵- بوجود آمدن بیداری اسلامی و راه افتادن قیام های مردمی در نوع کشورهای اسلامی که حاکمان آنها از متحدان قدیمی اسرائیل بودند. (۱۳)

در نهایت باید گفت : ألا إنّ نَصرَاللهِ قَریبٌ (۱۴) آگاه باشید که یاری خدا نزدیک است

 

پی نوشت :

(۱)   تمام نهج البلاغه / سید صادق موسوی ج ۴ ص ۲۱۳

(۲)   الذریعه الی تصانیف الشیعه / آغابزرگ تهرانی ج ۱۵ ص ۲۲۶

(۳)   نهج البلاغه خطبه ۱۹۲

(۴)   سوره ابراهیم آیه ۸

(۵)   شرح نهج البلاغه / مکارم شیرازی ج ۷ ص ۴۴۱

(۶)   الاقبال / سید بن طاووس ج ۱ ص ۴۲۲

(۷)   فضائل الاشهر الثلاثه / صدوق ص ۱۳۹

(۸)   نهج البلاغه حکمت ۴۲۸

(۹)   تحف العقول / ابن شعبه حرّانی ص ۲۳۶

(۱۰) عیون الاخبار الرضا / صدوق ج ۲ ص ۱۱۵

(۱۱) یادداشت های شخصی

(۱۲) برداشتی از سایت شورای سیاست گذاری ائمه جمعه

(۱۳) یادداشت های شخصی

(۱۴) سوره بقره آیه ۲۱۴