دوشنبه ۳ آبان ۱۴۰۰ - الإثنين 19 ربيع أول 1443

(۱۳۹۰/۱۰/۲۱) تعلیم و تربیت کودک از دیدگاه اسلام ۲۱/۱۰/۱۳۹۰

مکان : سالن اجتماعات بهزیستی دعوت کننده : مسئول اقامه نماز شرکت کنندگان : مدیران و مربیان مهد کودک های خوی و حومه   مناسبت : دوره آموزشی مربیان بهزیستی     موضوع : تعلیم و تربیت کودک از دیدگاه اسلام   سخنران :امام جمعه و رئیس حوزه های علمیه خوی   رُوِیَ عَنِ النَّبِیِّ (ص) :       روایت شده […]

مکان : سالن اجتماعات بهزیستی

دعوت کننده : مسئول اقامه نماز

شرکت کنندگان : مدیران و مربیان مهد کودک های خوی و حومه  

مناسبت : دوره آموزشی مربیان بهزیستی    

موضوع : تعلیم و تربیت کودک از دیدگاه اسلام  

سخنران :امام جمعه و رئیس حوزه های علمیه خوی

 

رُوِیَ عَنِ النَّبِیِّ (ص) :      

روایت شده که پیامبر (ص)

أَنَّهُ نَظَرَ إِلَى بَعْضِ الْأَطْفَالِ    

به برخی کودکان نگاه کرد

فَقَالَ : وَیْلٌ لِأَوْلَادِ آخِرِ الزَّمَانِ مِنْ آبَائِهِمْ      

و فرمود : وای بر کودکان آخر الزمان از دست پدرانشان .

فَقِیلَ: یَا رَسُولَ اللَّهِ مِنْ آبَائِهِمُ الْمُشْرِکِینَ؟          

گفته شد ای پیامبر خدا از دست پدران مشرکشان؟

فَقَالَ : لا مِنْ آبَائِهِمُ الْمُؤْمِنِینَ لا یُعَلِّمُونَهُمْ شَیْئاً

فرمود نه از پدران مؤمنشان که چیزی را به آنان نمی آموزند    

مِنَ الْفَرَائِضِ وَ إِذَا تَعَلَّمُوا أَوْلادُهُمْ مَنَعُوهُمْ وَ رَضُوا

از واجبات و چون فرزندانشان خود بیاموزند آنان را باز می دارند

عَنْهُمْ بِعَرَضٍ یَسِیرٍ مِنَ الدُّنْیَا فَأَنَا مِنْهُمْ بَرِی‌ءٌ

و نسبت به آنان از داشتن چیز اندکی از دنیا راضی می شوند من از آنان بیزارم

وَ هُمْ مِنِّی بُرََاءٌ (۱)      

و آنان از من بیزارند . 

  

مباحث مربوط به کودک :

در آیات و روایات اهل بیت (ع) موضوعات متعددی در زمینه کودک مطرح شده است از قبیل :

* تعلیم و تربیت کودک 

* حقوق کودک  

* نقش خانواده در کودک

* نقش وراثت در کودک  

* تغذیه کودک  

* عبادات کودک  

* وظایف والدین در قبال کودک و …

 

مرحوم صاحب جواهر در کتاب ارزشمند فقهی خود جواهر الکلام ۴۹ عنوان در ارتباط با احکام فقهی کودکان مطرح کرده است . (۲)    

 

چند موضوع مهم در تربیت کودک :

لازم به یادآوری است که انتخاب این چند موضوع بخاطر نقش اساسی و حیاطی آنها در ارتباط با وظایف و مسئولیّت های شما مربیان محترم مهدکودک ها می باشد که در صورت توجّه به آنها بخش مهمی از مشکلات مربوط به کودکان قابل حلّ است و در آن صورت دیگر شاهد نارسائی ها و ناهنجاری های کودکان و نوجوانان و جوانان در جامعه نخواهیم بود .

 

۱- آموزش های دینی :

حدیثی که در ابتدای بحث از رسولخدا (ص) مطرح کردم ناظر به این موضوع بوده .

رُوِیَ عَنِ النَّبِیِّ (ص) :      

روایت شده که پیامبر (ص)

أَنَّهُ نَظَرَ إِلَى بَعْضِ الْأَطْفَالِ    

به برخی کودکان نگاه کرد

فَقَالَ : وَیْلٌ لِأَوْلَادِ آخِرِ الزَّمَانِ مِنْ آبَائِهِمْ      

و فرمود : وای بر کودکان آخر الزمان از دست پدرانشان .

فَقِیلَ: یَا رَسُولَ اللَّهِ مِنْ آبَائِهِمُ الْمُشْرِکِینَ؟          

گفته شد ای پیامبر خدا از دست پدران مشرکشان؟

فَقَالَ : لا مِنْ آبَائِهِمُ الْمُؤْمِنِینَ لا یُعَلِّمُونَهُمْ شَیْئاً

فرمود نه از پدران مؤمنشان که چیزی را به آنان نمی آموزند    

مِنَ الْفَرَائِضِ وَ إِذَا تَعَلَّمُوا أَوْلادُهُمْ مَنَعُوهُمْ وَ رَضُوا

از واجبات و چون فرزندانشان خود بیاموزند آنان را باز می دارند

عَنْهُمْ بِعَرَضٍ یَسِیرٍ مِنَ الدُّنْیَا فَأَنَا مِنْهُمْ بَرِی‌ءٌ

و نسبت به آنان از داشتن چیز اندکی از دنیا راضی می شوند من از آنان بیزارم

وَ هُمْ مِنِّی بُرََاءٌ (۱)      

و آنان از من بیزارند . 

 

توضیح :

بطوری که ملاحظه می فرمایید پیامبر بزرگوار اسلام (ص) از پدران آخر الزمان در ارتباط با کوتاهی آنان در زمینه تعلیم وتربیت دینی فرزندانشان گلایه دارند بدین صورت که

 

۱- فرائض دینی را به آنان تعلیم نمی دهند

لا یُعَلِّمُونَهُمْ شَیْئاً مِنَ الْفَرَائِضِ

 

۲- اگر خود فرزندان به دنبال فراگیری معارف دینی بروند منعشان می کنند

 وَ إِذَا تَعَلَّمُوا أَوْلادُهُمْ مَنَعُوهُمْ

 

۳- تنها چیزی که در مورد فرزندان مورد توجه قرار می دهند حلّ مشکلات دنیوی و مادّی آنان است

وَ رَضُوا عَنْهُمْ بِعَرَضٍ یَسِیرٍ مِنَ الدُّنْیَا

 

۴- پیامبر بزرگوار اسلام بیزاری خود را از چنین پدرانی به صراحت اعلان فرمود :

فَأَنَا مِنْهُمْ بَرِی‌ءٌ

 

در روایتی نقل شده پدر فرزدق همراه وی وارد محضر امیرمؤمنان (ع) شدند امام پرسید :

مَن هذا الغُلامُ مَعک؟

پاسخ داد : فرزندم می باشد و او شاعر است امام فرمود :

عَلَّمَهُ الْقُرْآنَ فَهُوَ خَیْرٌ لَهُ مِنَ الْشِّعْرِ (۳) 

او را قرآن یاد بده که به مراتب بهتر از شعر است   

 

از امام صادق (ع) نقل شده فرمود :

بَادِرُوا أَحْدَاثَکُمْ بِالْحَدِیثِ قَبْلَ أَنْ تَسْبِقَکُمْ إِلَیْهِمُ الْمُرْجِئَهُ (۴) 

به کودکانتان حدیث یاد بدهید قبل از اینکه مرجعه از شما پیشی بگیرند

 

توضیح :

از مفاد این روایات و تعداد زیادی از احادیث و روایات دیگر در این زمینه استفاده می شود همه کسانی که در ارتباط با تعلیم و تربیت کودکان مسئولیتی بر عهده دارند موظف هستند معارف دینی و احکام الهی را به آنان یاد بدهند .

 

۲- احترام گذاشتن به کودک :

از جمله موضوعاتی که نوعاً والدین و مربیان از آن غفلت دارند احترام به شخصیّت کودک است در حالی که رسولخدا (ص) و ائمه هدی (ع) در این زمینه دستورات مؤکّد دارند بعنوان نمونه چند مورد را یادآوری می کنیم

 

رسولخدا (ص) فرمود :

أَکْرِمُوا أَوْلادَکُمْ وَ أَحْسِنُوا آدَابَهُمْ یُغْفَرْ لَکُمْ. (۵)      

به فرزندان خود احترام کنید و آداب آنان را زیبا سازید خداوند شما را می بخشد .

در حدیث دیگر فرمود :

أَوْلادُنَا أَکْبَادُنَا صُغَرَاؤُهُمْ أُمَرَاؤُنَا کُبَرَاؤُهُمْ أَعْدَاؤُنَا (۶)    

فرزندان جگر گوشه ما هستند صغیر آنان امیران ما و کبیرشان دشمنان ما هستند .

از امام صادق (ع) نقل شده فرمود :

دَعِ ابْنَکَ یَلْعَبُ سَبْعَ سِنِینَ (۷)        

فرزند خودرا هفت سال آزاد بگذار بازی کنند

 

۳- پرورش اعتماد به نفس :

یکی از مشکلات اساسی جامعه بشری نبود اعتماد بنفس است که ریشه در تعالیم و تربیت دوران کودکی و نوجوانی دارد لذا بر اساس توصیه های اولیاء دین از جمله وظایف سنگین اولیاء و مربیان پرورش اعتمادبه نفس در کودکان و نوجوانان است .

 

از امام صادق (ع) نقل شده لقمان در ضمن توصیه هایی به فرزندش چنین فرمود :

۱- یا بُنَیَّ أَلْزِمْ نَفْسَکَ التَّوَدُّدَهَ فی اُمورِکَ

فرزندم همواره نفس خود را به ادای وظایف و انجام کارهای خویش الزام کن

 

۲- فَإِنْ أَرَدْتَ أَنْ تَجْمَعَ عِزَّ الدُّنْیَا فَاقْطَعْ طَمَعَکَ عَمَّا فِی أَیْدِی النَّاسِ فَإِنَّمَا بَلَغَ الأَنْبِیَاءُ وَ الصِّدِّیقُونَ مَا بَلَغُوا بِقَطْعِ طَمَعِهِمْ (۸)

اگر قصد داری عزت دنیا را داشته باشی از دارایی های مردم قطع طمع کن اگر انبیاء و صدیقان به مراتبی رسیده اند بخاطر قطع کردن طمع شان بوده

 

۳- یَا بُنَیَّ إِنَّمَا أَنْتَ عَبْدٌ مُسْتَأْجَرٌ قَدْ أُمِرْتَ بِعَمَلٍ وَ وُعِدْتَ عَلَیْهِ أَجْراً فَأَوْفِ عَمَلَکَ وَ اسْتَوْفِ أَجْرَکَ (۹)  

 

فرزندم تو مانند یک کارگر اجیر هستی به کارهایی مأموریت داری و در مقابل انجام کارها به تو وعده پاداش داده شده است اینک کارت را انجام بده و اجرت را بگیر .

 

پی نوشت :

(۱) مستدرک الوسائل / محدث نوری ج ۱۵ ص ۱۶۴

(۲) معجم فقه الجواهر ج ۳ ص ۵۳۴

(۳) کنزالعمال / هندی ج ۲ ص ۲۸۸

(۴) تهذیب الاحکام / شیخ طوسی ج ۸ ص ۱۱۱

(۵) بحار الانوار / مجلسی ج ۱۰۱ ص ۹۵

(۶) جامع الاخبار ص ۱۰۵ چاپ حیدریه

(۷) فروع کافی / کلینی ج ۶   ص ۴۶

(۸) بحار الانوار / مجلسی ج ۱۳ ص ۴۱۹

(۹) همان

 

پر بازدیدترین ها

بیشتر