چهارشنبه ۳ آذر ۱۴۰۰ - الأربعاء 19 ربيع ثاني 1443

(۱۳۹۰/۱۰/۳۰) خطبه های نماز جمعه شهرستان خوی – ۳۰ دی ۱۳۹۰

خطبه اول:   الف : تقوی در خطبه های معصومین (۳۶)   چهارمین خطبه امیرمؤمنان در نمازجمعه (۵)   چهار بخش از این خطبه را در جلسات قبلی مطرح کردیم   اکنون بخش پنجم را مورد بررسی قرار می دهیم   فَسارِعُوا اِلَى الطَّاعاتِ   بسوی طاعت ها بشتابید   قَبْلَ فَواتِ الْأَوْقاتِ   قبل […]

خطبه اول:

 

الف : تقوی در خطبه های معصومین (۳۶)

 

چهارمین خطبه امیرمؤمنان در نمازجمعه (۵)

 

چهار بخش از این خطبه را در جلسات قبلی مطرح کردیم

 

اکنون بخش پنجم را مورد بررسی قرار می دهیم

 

فَسارِعُوا اِلَى الطَّاعاتِ

 

بسوی طاعت ها بشتابید

 

قَبْلَ فَواتِ الْأَوْقاتِ

 

قبل از فوت شدن فرصت ها

 

فَکَأَنْ قَدْ جَائَکُمْ هَادِمُ اللَّذَّاتِ

 

گویا نابود کننده لذت ها (مرگ) به سراغ شما آمده است

 

فَلا منَاصَ نجاءٍ

 

گریز و رهایی از آن امکان ندارد

 

وَ لا مَحیصَ تَخْلیصٍ (۱)  

 

و راه فرار و خلاصی وجود ندارد .

 

 

توضیح :

 

از جمله موضوعاتی که امیرمؤمنان (ع) بیشترین تأکیدات را در مورد آن بیان فرموده موضوع مرگ است بطوریکه در ۱۸ خطبه و ۱۶ حکمت نهج البلاغه در ارتباط با مرگ مباحث مهمی مطرح فرموده است (۲)      

 

 

بعنوان نمونه حکمت ۴۱۹ را ترجمه می کنیم

 

مِسْکِینٌ ابْنُ آدَمَ بیچاره است فرزند آدم

 

مَکْتُومُ الْأَجَلِ اجل او پنهان است

 

مَکْنُونُ الْعِلَلِ بیماری هایش پوشیده است

 

مَحْفُوظُ الْعَمَلِ عملش نوشته شده است

 

تُؤْلِمُهُ الْبقَّهُ   پشه ای او را آزار می دهد

 

وَ تَقْتُلُهُ الشَّرْقَهُ جرعه ای گلوگیر شده اورا می کشد

 

وَ تُنْتِنُهُ الْعَرْقَهُ (۳) عرقی وی را بد بو می سازد

 

 

در توضیح فراز آخر حکمت روایتی را از امام صادق (ع) در زمینه فلسفه و حکمت غسل روز جمعه ترجمه می کنیم

 

قالَ الصّادِقُ (ع) :

 

فِی عِلَّهِ غُسْلِ یَوْمِ الْجُمُعَهِ :

 

در علت پدید آمدن غسل روز جمعه فرمود :

 

إِنَّ الْأَنْصَارَ کَانَتْ تَعْمَلُ فِی نَوَاضِحِهَا وَ أَمْوالِهَا فَاِذَا کَانَ یَوْمُ الْجُمُعَهِ

 

انصار با شتران آب کش خود و همچنین در املاک کار می کردند (ناچار موجب عرق ریختن بسیار می شد) و چون روز جمعه فرا می رسید

 

حَضَرُوا الْمَسْجِدَ فَتَأَذَّى النَّاسُ بِأَرْوَاحِ آبَاطِهِمْ وَ أَجْسَادِهِمْ

 

در نماز جمعه حاضر می شدند و مردم از بوی ناخوشایند عرق زیر بغل و بدن آنان در رنج و آزار بودند

 

فَأَمَرَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ (ص) بِالْغُسْلِ فَجَرَتْ بِذَلِکَ السُّنَّهُ (۴) 

 

رسولخدا (ص) آنان را به غسل کردن امر فرمود و بدین گونه سنّت بر انجام آن جاری شد .

 

 

ب : شرح زیارت جامعه (۴۲) :

 

اِصْطَفَاکُمْ بعِلْمِهِ

 

گواهی می دهم که خدا شما را به علم خود برگزید

 

وَ ارْتَضاکُمْ لِغَیْبِهِ

 

گواهی می دهم که شما پسندیده شدگان برای غیب هستید

 

وَ اخْتارَکُمْ لِسِرِّهِ (۵)

 

گواهی می دهم که خدا شما را برای راز خود برگزید

 

 

توضیح :

 

از میان سه ویژگی مطرح شده در حق ائمه (ع) لازم می دانم مقداری در مورد کلمه غیب توضیح بدهم البته لازم به یادآوری است که موضوع علم غیب یکی از موضوعات فنّی و پیچیده می باشد که دانشمندان در کتب روایی ، کلامی و فلسفی مورد بررسی گسترده قرار داده اند که از حوصله مباحث عمومی ما خارج است لکن در عین حال لازم است برخی ابعاد آن مورد اشاره قرار بگیرد

 

۱- معنای غیب:

 

دانشمندان با توجه به مفاد آیات قرآن و روایات اهل بیت (ع) موجودات عالم هستی را نسبت به دانش و فهم بشر بر دو قسم تقسیم کرده اند .

 

*       موجودات مشهود :

 

به موجوداتی گفته می شود که با یکی از حوّاس ظاهری قابل ادراک باشند

 

*        موجودات غیبی :

 

به موجوداتی اطلاق می شود که با هیچکدام از حواس ظاهری قابل ادراک نباشند (۶)   

 

۲- انواع غیب :

 

باز علماء غیب را بر دو قسم مطلق و نسبی تقسیم فرموده اند

 

الف : غیب مطلق :

 

به چیزی اطلاق می شود که برای تمامی انسان ها و در همه مقاطع وجودی غیب باشد مانند ذات مقدّس خداوند که نه بوسیله حواس قابل درک است بطوریکه:

 

*       قرآن می فرماید :

 

لا تُدْرِکُهُ الاَبْصارُ (۷)

 

چشم ها قدرت درک او را ندارند

 

و نه قابل احاطه با فکر و اندیشه است بطوری که :

 

*       امیرمؤمنان (ع) فرمود :

 

اَلَذّی لا یُدْرِکُهُ بعْدُ اِلْهِمَمِ (۸)   

  

خدایی که افکار ژرف اندیش ذات او را درک نمی کنند .

 

 

ب : غیب نسبی :

 

به چیزی گفته می شود که برای برخی از افراد غیب باشد و یا تنها در برخی مقاطع وجودی غیب باشد مانند : قیامت که برای افراد معمولی غیب است لکن برای امیرمؤمنان (ع) که می فرماید:

 

لَوْ کُشِفَ الْغِطَاءُ مَا ازْدَدْتُ یَقِیناً (۹)

 

غیب محسوب نمی شود

 

 

 

خطبه دوم

 

الف : مناسبت های هفته :

 

روز یکشنبه ۲ بهمن ۲۸ صفر :

 

*       سالگرد رحلت جانگداز پیامبر بزرگوار اسلام حضرت محمّدبن عبدالله (ص) (۱۱٫ق) (۱۰)

 

*       و سالروز شهادت جانسوز امام حسن مجتبی (ع) (۵۰ . ق) است (۱۱)    

 

 

روز سه شنبه ۴ بهمن ۳۰ صفر :

 

*       سالروز شهادت علّی بن موسی الرّضا (ع) (۲۰۳ .ق) است (۱۲)  

 

 

روز چهارشنبه ۵ بهمن ۱ ربیع الاول :

 

*    روز هجرت رسولخدا (ص) از مکّه به مدینه (سال ۱۳ بعثت) می باشد (۱۳)

 

 

*     لَیْلَهُ المَبیتِ : یعنی شبی که حضرت علی (ع) برای حفظ جان پیامبر (ص) در جای آن حضرت خوابید .

 

*      محدث قمی (ره) در سفینه البحار می نویسد :

 

رُوِیَ اَنَّ فی اََوَّلَ لَیْلَهٍ مِنْ شَهْرِ رَبیعِ الاَوَّلِ هَاجَرَ النَّبِیُّ (ص) مِنْ مَکَّهَ إِلَى الْمَدِینَهِ وَ فِیهَا کَانَ مَبِیتُ عَلّیٍ (ع) عَلَى فِرَاشِهِ … وَ خَلَّفَ عَلِیَّاً (ع) لِقَضاءِ دُیُونِهِ وَ رَدِّ الوَدَایِعِ الَّتی کَانَتْ عِنْدَهُ (۱۴)  

 

 

ب : رحلت رسولخدا (ص) از دیدگاه قرآن :

 

موضوع رحلت پیامبر (ص) در آیات متعدد و با اهداف و انگیزه های مختلف مورد توجه و یادآوری قرار گرفته است

 

۱- خداوند در مقام بیان فراگیر و همگانی بودن مرگ خطاب به پیامبر (ص) می فرماید :

إِنَّکَ مَیِّتٌ وَ إِنَّهُمْ مَیِّتُون(۱۵)    

 

تو می میری و آنها نیز خواهند مُرد

 

۲- خداوند در پاسخ کفّار و مشرکان که از مرگ رسولخدا (ص) خوشحال بودند و از اینکه او خواهد مرد اظهار شادی می کردند فرمود :

 

وَ ما جَعَلْنا لِبَشَرٍ منْ قَبْلِکَ الْخُلْدَ أَ فَإِنْ مِتَّ فهُمُ الْخالِدُونَ (۱۶)

 

پیش از تو نیز برای هیچ انسانی جاودانگی قرار ندادیم (وانگهی آنها که انتظار مرگ تو را می کشند) آیا اگر تو بمیری آنها جاوید خواهند بود؟ 

 

۳- خداوند در توبیخ کسانی که در جنگ اُحد با شنیدن خبر دروغ کشته شدن رسولخدا (ص) پا به فرار گذاشتند می فرماید:

 

وَ ما مُحَمَّدٌ إِلاَّ رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَ فَإِنْ ماتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلى‏ أَعْقابِکُمْ (۱۷)

 

محمّد (ص) فقط فرستاده خداست و پیش از او فرستادگان دیگری نیز بودند آیا اگر او بمیرد و یا کشته شود شما به عقب برمی گردید (و اسلام را رها کرده به دوران جاهلیّت و کفر بازگشت خواهید نمود؟)

 

 

توضیح :

 

بر اساس گزارشات کتب تاریخ و تفسیر شاکله سپاه پیامبراسلام (ص) را در جنگ احد چند گروه تشکیل می دادند

 

۱- منافقان :

 

در اثر اعمال و اقداماتی که از این گروه در طول جنگ احد سر زد کفر باطنی آنان آشکار گردید اینان یک سوّم سپاه را تشکیل می دادند یعنی حدود سیصد نفرو اندی چون آمار لشکریان پیامبر (ص) در جنگ احد حدود یک هزار نفر بود

 

۲- مسلمانان ضعیف الایمان :

 

اینان همان کسانی بودند که با شنیدن خبر دروغ شهادت رسولخدا (ص) پا به فرار گذاشتند

 

۳- مسلمانان ثابت قدم :

 

اینان که در رأس شان امیر المؤمنین (ع) بود برای جلب رضایت خدا تا آخر جنگیدند بطوریکه امیرمؤمنان (ع) شصت تا زخم کاری برداشت این گروه در اقلیّت بودند خدا در حق اینان فرمود: سَیَجْزِی اللَّهُ الشَّاکِرینَ (۱۸) (۱۹)

 

 

دو گزارش از امیرمؤمنان (ع) :

 

هردو گزارش مربوط به نقش آفرینی همان منافقان و مسلمانان ضعیف الایمان پس از رحلت رسولخدا (ص) می باشد .

 

گزارش اوّل :

 

مرحوم کلینی در کتاب روضه کافی خطبه ای را از امیرمؤمنان (ع) نقل می کند بنام خطبه وسیله آن حضرت در بخشی از خطبه می فرماید :

 

إِذَا دَعَا اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ نَبِیَّهُ (ص) وَ رَفَعَهُ إِلَیْهِ …

 

چون خدا پیامبرش را خواند و بسوی خود بالا برد

 

رَجَعُوا عَلَى الْأَعْقَابِ

 

مردم به عقب بازگشتند ( ارتداد پیدا کردند)

 

وَ طَلَبُوا بِالْأَوْتَارِ

 

به خونخواهی بر خاستند

 

وَ أَظْهَرُوا الْکَتَائِبَ

 

به لشکرکشی پرداختند

 

وَ رَدَمُوا الْبَابَ

 

و در خانه (رسولخدا (ص) ) را بستند

 

وَ فَلّوُا الدّارَ (الدّیار)

 

و خانه را شکستند

 

وَ غَیرُوا آثَارَ رَسُولِ اللَّهِ (ص)

 

آثار رسولخدا (ص) را تغییر دادند

 

وَ اسْتَبْدَلُو بِمُسْتَخْلَفِهِ بَدِیلاً

 

و به جای جانشین او جانشین تعیین کردند

 

وَ زَعَمُوا أَنَّ مَنِ اخْتَارُوا

 

و خیال کردند کسی که برگزیدند

 

مِنْ آلِ أَبی قُحَافَهَ أَوْلَى

 

از آل ابی قحافه سزاوارتر است

 

بِمَقَامِ رَسُولِ اللَّهِ (ص) مِمَّنِ

 

برجانشینی رسولخدا (ص) از کسی

 

اخْتَارَهُ الرَّسُولُ (ص) لِمَقَامِهِ (۲۰)

 

که رسول الله (ص) خود انتخاب کرده بود

 

 

 

گزارش دوّم :

 

در یکی از خطبه های نهج البلاغه پس از بیان خیانت های منافقان به اسلام و رسولخدا (ص) و با اشاره به انحراف عده ای از مسلمانان در اثر تبلیغات زهرآگین آنان چنین فرمود :

 

ثُمَّ بقُوا بَعْدَهُ

 

آنان (منافقان) پس از پیامبر (ص) باقی ماندند

 

فَتَقَرَّبُوا إِلَى أَئِمَّهِ الضَّلالَهِ

 

به پیشوایان گمراهی و ذلالت

 

وَ الدُّعَاهِ إِلَى النَّارِ بِالزُّورِ وَ الْبُهْتَانِ

 

و دعوت کنندگان به آتش با دروغ و تهمت نزدیک شدند

 

وَ جَعَلْوهُم حُکّاماً عَلى رِقَابِ النَّاسِ

 

آنان را به حکومت رسانده و بر مردم سوار کردند

 

فَاَکَلو بهِمُ الدُّنْیَا

 

و بوسیله آنان به دنیا رسیدند

 

وَ إِنَّمَا النَّاسُ مَعَ الْمُلُوکِ وَ الدُّنْیَا

 

و مردم نیز با سلاطین و دنیا هستند

 

إِلاّ مَنْ عَصَمَ اللَّهُ (۲۱)

 

مگر آن کس که خدا او را حفظ کند

 

پی نوشت :

(۱) تمام نهج البلاغه / سیدصادق موسوی ج ۴ ص ۲۵۵

(۲) نَهجُ الصّباغَهِ / علامه تستری ج ۱۱ ص ۸۲

(۳) نهج البلاغه / ترجمه دشتی حکمت ۴۱۹

(۴) من لا یحضره الفقیه / شیخ صدوق ج ۱ ص ۷۵

(۵) کلیّات مفاتیح نوین/آیه ا… مکارم شیرازی ص ۵۲۴

(۶) شرح زیارت جامعه / آیه ا… جوادی ج ۳ ص ۴۱۴

(۷) سوره انعام آیه ۱۰۳

(۸) نهج البلاغه / ترجمه دشتی خ ۱

(۹) شرح نهج البلاغه ج ۷ ص ۲۵۳

(۱۰) مسار الشیعه/ شیخ مفید ص ۲۷

(۱۱) مصباح المتهجد/ شیخ طوسی ص ۷۳۲

(۱۲) فرَق الشیعه/ نوبختی ص ۹۶

(۱۳) فروغ ابدیّت/ سبحانی ص ۴۰۴

(۱۴) سفینه البحار/ محدّث قمی ج ۸ ص۶۲۵

(۱۵) سوره زمر آیه ۳۰

(۱۶) سوره انبیاء آیه ۳۴

(۱۷) سوره آل عمران آیه ۱۴۴

(۱۸) سوره آل عمران آیه ۱۴۴

(۱۹) تفسیر تسنیم / آیه ا… جوادی آملی ج ۱۵ ص ۶۶۸

(۲۰) روضه کافی / مرحوم کلینی ص۲۹  

(۲۱) نهج البلاغه / ترجمه دشتی خ ۲۱۰ ص ۳۰۶