جمعه ۳۰ مهر ۱۴۰۰ - الجمعة 16 ربيع أول 1443

(۱۳۹۰/۱۱/۰۱) جلسه شورای اداری ویژه گرامیداشت هفته وقف ۰۱/۱۱/۱۳۹۰

مکان : سالن اجتماعات فرمانداری خوی دعوت کننده : فرماندار محترم ( رئیس شورای اداری ) شرکت کنندگان : اعضای محترم شورای اداری   مناسبت : جلسه شورای اداری ویژه گرامیداشت هفته وقف موضوع : موضوعات مربوط به وقف   سخنران : امام جمعه و رئیس حوزه های علمیه خوی   مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى قالَ :  کَتَبَ بَعْضُ […]

مکان : سالن اجتماعات فرمانداری خوی

دعوت کننده : فرماندار محترم ( رئیس شورای اداری )

شرکت کنندگان : اعضای محترم شورای اداری  

مناسبت : جلسه شورای اداری ویژه گرامیداشت هفته وقف

موضوع : موضوعات مربوط به وقف  

سخنران : امام جمعه و رئیس حوزه های علمیه خوی

 

مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى قالَ :  کَتَبَ بَعْضُ أَصْحَابِنَا إِلَى أَبی مُحَمَّدٍ (ع) فِی الوَقْفِ وَ مَا رُوِیَ فِیهَا فَوَقَّعَ (ع)  الْوُقُوفُ عَلَى حَسَبِ مَا یَقِفُهَا أَهْلُهَا إِنْ شَاءَ اللَّهُ (۱)   

محمّد بن یحیی گوید : یکی از یاران ما در خصوص وقف و روایت هایی که درباره آن آمده است به امام عسگری (ع) نامه ای نوشت حضرت توقیع نمود و فقها طبق شیوه وقفی است که واقف آنها منظور می کند

 

موقوفات اهل بیت (ع) : 

رسولخدا (ص) و ائمه هدی (ع) برای برطرف ساختن نیاز نیازمندان جامعه از روش های مختلف استفاده می فرمودند از قبیل : 

۱- تقسیم عادلانه بیت المال در میان عموم مردم

۲- تشویق مردم به پرداخت زکات و خمس اموال

۳- احسان اموال خود به نیازمندان و مستمندان جامعه

۴- تشویق مسلمانان به انجام دادن کارهای تولیدی

۵- تشویق مسلمانان به وقف بخشی ازاملاک خود

۶- وقف کردن بخشی از اموال و املاک خویش (۲) 

 

بر اساس مستندات تاریخی و روایی ، پیامبر بزرگوار (ص) ، امیر مؤمنان (ع) ، حضرت زهرا (س) ، امام حسین (ع) ، امام صادق (ع) و امام موسی بن جعفر (ع) بخش هایی از اموال و املاک خویش را وقف فرموده اند برای بررسی و مطالعه در این زمینه می توان از منابع زیر استفاده کرد 

۱- المغازی / واقدی ج ۱

۲- السنن الکبری / بیهقی   ج ۶

۳- معجم البلدان / یاقوت حموی ج ۱

۴- وسائل الشیعه / حرّ عاملی   ج ۱۳

۵- تاریخ المدینه / ابن شبه   ج ۱

۶- بحار الانوار / علامه مجلسی ج ۲۰

۷- شرح نهج البلاغه / ابن ابی الحدید ج ۱

۸- وفاء الوفاء باخبار المصطفی / سمهودی ج ۳

۹- مقدمه مرآه العقول / علامه عسکری ج ۱

۱۰- منهاج البراعه / علامه خویی   ج ۱۸

۱۱- من لا یحضره الفقیه / شیخ صدوق ج ۴

۱۲- دعائم الاسلام / ابن حنیفه   ج ۲

۱۳- سنن النبی (ص) / اشراف کاظم مدیر شانچی ج ۸

 

وقف در ایران :  

در مورد وقف در سده های اولیّه بعد از اسلام اطلاعات گویایی وجود ندارد بر اساس اسناد موجود تاریخی دیوان اوقاف در نیمه دوم قرن چهارم هجری قمری بوجود آمد و از این تاریخ دولت ها کاملاً در مدیریت موقوفات دخالت کردند حتی بخش مهمّی از مخارج حکومت ها از درآمد اوقاف تأمین می شد. 

 

طبق گزارشات کتب تاریخی و سیاحت نامه ها و مکتوبات موجود مربوط به عصر صفویه بیشترین موقوفات مربوط به این دوره است حتی خود شاهان صفویه در وقف کردن اموال خویش پیش قدم بودند در سال ۱۰۱۵ هجری شاه عباس اوّل املاک خود را که قیمت آنها یکصد هزار تومان شاهی عراقی بود و ساختمان ها و بناهایی که در اصفهان و اطراف آن داشت وقف چهارده معصوم (ع)کرد

 

و مرحوم شیخ بهایی وقف نامه ای در این زمینه تنظیم کرد بعداز صفویه موقوفات سیر نزولی پیدا کرد . در زمان نادرشاه افشار با دستور وی و با ادعای عدم کفاف حقوق ارتش موقوفات کشور را غصب ، و به اموال خود اضافه کرد و مذهب اهل سنّت را بجای شیعه رسمیّت بخشید البته لازم به ذکر است که نادر قبل ازاینکه بتواند تمامی اهداف شوم خود را عملی کند کشته شد و جانشین او علی قلی شاه دستورات او را لغوکرد و بعضی اموال و املاک غصب شده را برگرداند

 

وقف در زمان قاجار :

در دوران تسلّط ایل قاجار بر ایران که تقریباً دوران حاکمیّت کشورهای غربی و اروپایی بر این کشور بود ، چون نوع قرار دادهای استعماری و جداشدن بخش هایی از ایران در عصر حاکمیّت پادشاهان بی عرضه قاجار صورت گرفت معلوم است که وضع موقوفات در این دوره چه می تواند باشد. نوع موقوفات توسط عمال عیّاش حکومت در مناطق مختلف غصب شده و بخشی دیگر توسط شاهان و شاهزادگان تصاحب گردید.

 

علل کم رغبتی مردم نسبت به وقف :

ابتدا لازم به یادآوری است که موارد مطرح شده بعنوان نمونه است. شاید علل و عوامل متعدد دیگری نیز وجود داشته باشد و یا اینکه مناطق با هم فرق داشته باشند در پاره ای از مناطق عوامل خاصی وجود داشته باشد که در سایر مناطق چنین نباشد .دیگر اینکه این عوامل به دو بخش قبل از انقلاب و پس از پیروزی انقلاب قابل تقسیم است 

 

الف : علل و عوامل مربوط به دوران حاکمیّت طاغوت :

* تصاحب امور مربوط به موقوفات از طرف حکومت

* کنار زدن متولیان قانونی و شرعی موقوفات

* مصرف کردن عایدات موقوفات در غیر نیّات واقفین

* غصب شدن نوع موقوفات توسط اشخاص حقیقی و حقوقی

 

 

ب : عوامل مربوط به بعد از پیروزی انقلاب اسلامی :

* ضعف مدیریت در بدنه سازمان اوقاف در طول سال های پس از پیروزی

* عدم اشراف بر عملکرد زیر مجموعه ها

* ضعف اساسی در تبلیغات و اطلاع رسانی

* عدم تجلیل از واقفان و خیّران

* کوتاهی در حمایت از حقوق موقوفات

* کم توجهی به احکام شرعی وقف

* برخوردهای تبعیض آمیز با غاصبین موقوفات

* تغییر اسامی موقوفات با اغراض شخصی و سیاسی

* غیر علمی بودن مجموعه بدنه اوقاف  

 

موقوفه خواری پدیده شوم :

یکی از موضوعاتی که متأسفانه از ادوار گذشته در جامعه مطرح بوده موضوع موقوفه خواری است این پدیده شوم در اثر عوامل متعدد رواج پیدا کرده است از قبیل :

بی مبالاتی افراد

عدم توجه به احکام شرعی

کوتاهی متولیان موقوفات

خوش خدمتی به مجموعه مربوطه

 

 

مصادیق موقوفه خواری :

* غصب موقوفات

* سندسازی بر علیه موقوفات

* عدم پرداخت اجاره

* بستن قراردادهای اجاره با ثمن بخس (۳)   

 

توضیح :  

طبق اظهار نظر مسئول محترم سازمان اوقاف ، در سطح کشور یک میلیون و دویست هزار نفر مستأجر برای موقوفات وجود دارد پنج هزار رقبه فقط در اختیار آموزش و پرورش است هزار پرونده در محاکم قضایی برای موقوفات کشور تشکیل شده است این آمار پرونده ها نشان می دهد که چه تعداد موقوفه خواردر کشور وجود دارد . اگر این موارد حل نشود قطعا تأثیر منفی بر وقف خواهد گذاشت.  لازم می دانم از جناب حجت الاسلام آقای محمّدی قدردانی بکنم که در این زمینه دغدغه و احساس مسئولیت مضاعف دارند.

 

پی نوشت :  

(۱) فروع کافی / کلینی ج ۷ ص ۳۷                                        

(۲) یادداشت های شخصی

(۳) سایت راسخون

 

پر بازدیدترین ها

بیشتر