یکشنبه ۲ آبان ۱۴۰۰ - الأحد 18 ربيع أول 1443

(۱۳۹۰/۱۱/۰۲) ویژگی های رسولخدا (ص) در نوجوانی و جوانی ۰۲/۱۱/۱۳۹۰

مکان : سالن اجتماعات حوزه علمیه نمازی دعوت کننده : مدیریت حوزه نمازی شرکت کنندگان : طلاب و اساتید حوزه علمیه نمازی مناسبت : سالگرد رحلت پیامبر اکرم (ص) و شهادت امام حسن (ع) موضوع : ویژگی های رسولخدا (ص) در نوجوانی و جوانی   سخنران : امام جمعه و رئیس حوزه های علمیه خوی   […]

مکان : سالن اجتماعات حوزه علمیه نمازی

دعوت کننده : مدیریت حوزه نمازی

شرکت کنندگان : طلاب و اساتید حوزه علمیه نمازی

مناسبت : سالگرد رحلت پیامبر اکرم (ص) و شهادت امام حسن (ع)

موضوع : ویژگی های رسولخدا (ص) در نوجوانی و جوانی  

سخنران : امام جمعه و رئیس حوزه های علمیه خوی

 

عَنْ اَبی عَبْدِاللهِ (ع) قالَ :

إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى أَدَّبَ نَبِیَّهُ (ص) فَلَمَّا اِنتَهى بهِ إِلى ما اَرادَ قالَ لَهُ : إِنَّکَ لَعَلى خُلُقٍ عَظِیمٍ (۱) فَفَوَّضَ إِلیْهِ دینَهُ فَقَالَ : وَ ما آتاکُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاکُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا (۲) (۳) 

خداوند پیامبرش را ادب اموخت و چون به آنچه می خواست منتهی شد فرمود :تو اخلاق بزرگ و برجسته ای داری سپس دین خود را به او سپرد و فرمود : و آنچه را رسولخدا (ص) برایتان آورده برگیرید و از آنچه نهی کرده بپرهیزید .

 

توضیح :

۱- مرحوم فخر الدّین طریحی در کتاب ارزشمند مجمع البحرین در معنی ادب توضیحاتی به ترتیب زیر داده :

الْأَدَبُ : حُسْنُ الأَخْلاق و أَدَبْتُهُ أَدْباً : علَّمْتُه رِیاضَهَ الْنَّفْسِ وَ مَحاسِنَ الأَخْلاقِ وَ فِی الْحَدِیثِ: کَانَ عَلِیٌّ (ع) یُؤَدِّبُ أَصْحَابَهُ أی یُعَلِّمُهُمْ الْعِلْمَ وَ مَحاسِنَ الأَخلاقِ (۴)

   

۲- با توجّه به اینکه رسالت مبلّغان دین اسلام همان رسالت رسولخدا (ص) است لذا دقّت روی دو مطلب در روایت ضروری است .

 

الف : ادب آموزی اوّلین قدم :

اوّلین مطلبی که روایت ، در ارتباط با پیامبر (ص) مطرح می کند تأدیب اوست

اِنَّ اللهَ … اَدَّبَ نَبیَّهُ

*  از خود رسول الله (ص) نقل شده فرمود :

أَدَّبَنی رَبّی فَأَحْسَنَ تَأدیبی‏ (۵)

 

پس مهم ترین وظیفه طلاب و دانشجویان علوم اهل بیت (ع) جهت آمادگی برای تبلیغ معارف دینی، ادب آموزی در مدت و دوران تحصیل می باشد. و از عبارت فَلَمَّا اِنْتَهى بِهِ إِلى ما اَرادَ استفاده می شود که ادب آموزی برای انجام رسالت سنگین تبلیغ دین خداوند مراحلی دارد که باید به نهایت برسد و در آن صورت است که خدا می فرماید :

 

إِنَّکَ لَعَلى خُلُقٍ عَظِیمٍ 

*  علامه مجلسی (ره) توضیح می دهد :  

فَلَمَّا انْتَهَى بِهِ : اَلباءُ لِلتَّعْدِیَهِِ اَی اَوْصَلَهُ اِلى ما اَرادَ مِن الدَّرَجاتِ العالِیَهِ وَ الْکَمالاتِ الإنسانِیَّهِ(۶)  

 

ب : تبلیغ، پس از کمال :  

مطلب مهّم دوّم در روایت این نکته اساسی است . خداوند پس از تکمیل کردن تأدیب رسولخدا (ص) و تأیید حُسن خُلقِ او رسالت تبلیغ دین خود را به آن حضرت واگذار می کند   

فَفَوَّضَ إِلَیْهِ دینَهُ

 

ویژگی های نوجوانی و جوانی پیامبر (ص) :

با توجّه به اینکه مخاطبین ، طلاب محترم جوان و نوجوان حوزه هستند لذا ضروری دیدم این بخش از زندگی رسولخدا (ص) را مورد اشاره قرار بدهم از جمله حساس ترین دوره ها در زندگی هر انسان دوران جوانی اوست که رسول خدا (ص) می فرماید: از جمله موضوعاتی که در روز قیامت از آن پرسش خواهد شد  

عَنْ شَبابهِ فیما اَبلاهُ (۷)  

از جوانی اش که در چه راهی به پایان برده  

 

تذکر :  

ابتداء لازم است مقداری در ارتباط با مرحله نوجوانی و جوانی توضیح بدهیم البته تعیین دقیق سن و مصداق نوجوانی و جوانی مقداری مشکل است چون در منابع مربوطه بصورت دقیق مشخص نشده است در عین حال بصورت تقریبی مطالبی مطرح شده است  

 

بعضی عقیده دارند 

کلمه غلام در زبان عربی به معنای جوان نورس است که حدّ فاصل میان طفل و شاب است که در فارسی به نوجوان تعبیر می شود (۸)     

 

*  در مقابل :

 

دو کلمه شاب و فَتی در زبان عربی و جوان در زبان فارستی در مقابل کهن سالی به انسانی گفته می شود که زیاد از عمر آن نگذشته باشد  

 

و بعضی ۱۸ تا ۳۰ سالگی را دوره جوانی می دانند (۹)

و عده ای ۱۲ تا ۱۶ سالگی را دوران نوجوانی می نامند (۱۰)

انسان های مؤثر در کودکی، نوجوانی و جوانی پیامبر (ص) :  

به طوری که قبلاً اشاره گردید تعلیم و تربیت رسولخدا (ص) بوسیله خداوند صورت گرفته بود از خود پیامبر (ص) نقل شده فرمود :  

 

اَنَا اَدیبُ الله وَ عَلیٌّ اَدیبی (۱۱)    

 من تربیت شده خدا و علی (ع) تربیت شده من است

در عین حال در ظاهر امر و در زندگی طبیعی تعدادی از انسان های وارسته و بندگان برگزیده خدا در رشد و حمایت ظاهری ازآن بزرگوار نقش اساسی ایفا کردند و عبارت بودند از:

 

۱- مادر بزرگوارش آمنه بمدت ۶ سال (۱۲)          

۲- حلیمه سعدیه دایه پیامبر بزرگوار (ص) (۱۳)    

۳- جدّ بزرگوارش عبد المطّلب (۱۴)               

۴- عموی بزرگوارش ابوطالب (۱۵)            

۵- فاطمه بنت اسد مادر بزرگوار امیرمؤمنان (ع) (۱۶) 

پیامبر (ص) مدام از محبت های ایشان یاد می کرد و موقع مرگ آن حضرت پیامبر (ص) همراه با گریه فرمود :

الْیُومْ ماتَتْ اُمّی (۱۷)    

 

ویژگی های پیامبر (ص) :

عنوان بحث ویژگی های دوران نوجوانی و جوانی رسولخدا (ص) بود لذا پس از بیان مطالب مقدماتی مذکور، لازم است چند ویژگی آن بزرگوار را مورد اشاره قرار بدهیم

 

۱- عفّت و پاکی :

جامعه عرب قبل از بعثت مبتلاء به انواع مفاسد و انحرافات اخلاقی ، اجتماعی و فرهنگی بود در چنین جامعه ای پیامبر بزرگوار اسلام ۲۵ سال قبل از ازدواج و تشکیل خانواده با عفّت و پاکدامنی تمام زندگی کرد (۱۸)

 

۲- صداقت و پای بندی به عهد :

پیامبر (ص) از نظر صداقت و پای بندی به عهد در مرحله ای بود که ابوسفیان دشمن درجه یک آن بزرگوار خطاب به پادشاه روم می گوید :او (پیامبر (ص) )از نَسب بالایی برخوردار است و تا به حال از او دروغ نشنیده ایم (۱۹)

 

از عمّار نقل شده گفت :

قبل از بعثت من با پیامبر (ص) شبانی می کردیم روزی به او پیشنهاد دادم خوب است فردا گوسفندان خود را به چراگاه فخ ببریم و محمّد (ص) پذیرفت چون فردا به آنجا رفتم دیدم محمّد(ص) پیش از من به آنجا رفته ولی گوسفندان خود را از چریدن باز می دارد پرسیدم چرا نمی گذاری گوسفندان بچرند ؟ فرمود: چون به تو وعده داده بودم ، نخواستم گوسفندان من بیش از تو از سبزه های اینجا استفاده کنند (۲۰)  

 

۳- امانتداری :

نوع مورخان ، سیره نویسان به امین بودن رسولخدا (ص) در پیش اعراب قبل از بعثت اشاره کرده اند و ریشه این امر می تواند این مطلب باشد که قبل از روی کار آمدن نظام بانکداری غالب انسان ها اموال و پول های خود را جهت نگهداری به انسان های امین می سپردند (۲۱)

پیامبر (ص) در دوران جوانی از جمله همان انسان های امین بوده که مردم اموال خود را به آن بزرگوار می سپردند (۲۲)از جمله شواهد این مطلب روایاتی است که وارد شده

 

*  از امیرمؤمنان (ع) نقل شده فرمود :

لَمّا خَرَجَ رَسُولُ اللهِ (ص) اِلی المَدینَهِ فی الهِجْرَهِ اَمَرَنی اَنْ اُقیمَ بعْدَهُ حَتی اُؤَدِّی وَ دِائِعَ کانَتْ عِنْدَهُ لِلنّاسِ وَ لِذا کانَ یُسَمّی الاَمینُ (۲۳)

در این رابطه گزارشات دیگری نیز وجود دارد در مُلحقات اِحقاق الحق مطرح شده است (۲۴) 

  

۴- مبارزه با سنّت های غلط :

از جمله ویژگی های بارز رسولخدا (ص) در دوران جوانی مبارزه کردن با آداب و سنن اجتماعی اعراب در دوران جاهلیّت بود بعنوان نمونه دو مورد را مطرح می کنیم :

 

الف : دوری جستن از بتکده ها و بت پرستان :

 

یکی از آداب غلط دوره جاهلیّت پرستش بت ها بود که با دست خودشان می ساختند در کتب تاریخی مطرح شده است وقتی بعضی از اعراب به بت لات و عزّی سوگند می خوردند پیامبر با شنیدن آن از شدّت خشم چهره اش دگرگون می شد

 

*  و می فرمود :

به خدای واحد (قسم) نزد من چیزی از آن دو بُت مبغوض تر نیست (۲۵)   

 

ب : دوری جستن از گردهم آیی ها و شب نشینی های قریش :

یکی از آداب اجتماعی اعراب جاهلی گردهم آیی ها و شب نشینی های شیطانی بود که غیر از لهو لعب ، شهوترانی و میگساری هدف دیگری نداشتند (۲۶)

 

* طبری در تاریخ خود و ذینی دَحلان در سیره خویش می نویسند :

پیامبر بزرگوار (ص) در هیچ یک ار این اجتماعات شرکت نمی کردند و در محافل شعر خوانی که در بازارهای معروف مانند عکاض ، ذی المجاز ، مجنه و جاهای دیگر توسط سرایندگان معروف عرب برگزار می شد و افرادی همانند امرء القیس شاعر معروف عرب جریان عشق بازی خود با دختر عمویش عنزه را شرح می داد (۲۷) محمّد (ص) جوان با اعلام انزجار از آن محافل هرگز در آنها شرکت نمی جست (۲۸)

 

۵- عبادت و نیایش پیامبر (ص) :

* فتّال نیشابوری می نویسد :

نزد دانشمندان شیعه مسلّم است که آن حضرت پیش از بعثت از همان ابتدای رسیدن به تکلیف نماز می گذارد و روزه می گرفت . امّا با نحوه عبادت سایر قریش که آمیخته با بدعت ها بود هم خوانی نداشت. (۲۹)پرسشی که در این زمینه مطرح است اینکه پیامبر(ص) قبل از بعثت بر اساس دستورات کدام دین عمل می کرد ؟

دیدگاه های متعددی مطرح شده است از قبیل :

۱- عمل به آیین حضرت نوح (ع)

۲- پیروی از آیین حضرت ابراهیم (ع)

۳- تبعیت از آیین حضرت عیسی (ع)

۴- عمل به دستورات دین مقدس اسلام که از طریق ملائکه وحی به آن بزرگوار الهام می شد. (۳۰)    

 

 

پی نوشت :

(۱) سوره قلم

(۲) سوره الحاقه آیه ۳۰

(۳) اصول کافی / کلینی ج ۱ ص ۲۶۷

(۴) مجمع البحرین / طریحی ماده (ادب )

(۵) کنز العمال / متّقی هندی   ج ۳   ح ۳۱۸۹۵

(۶) مرآه العقول / علامه مجلسی ج ۳ ص ۱۵۳

(۷) نمایه المرام/ سید هاشم بحرانی   ج ۳ ص ۹۲  

(۸) تفسیر نمونه / مکارم شیرازی ج ۱۹ ص ۹۴

(۹) قاموس قرآن / قرشی ج ۲   ص ۳۶۷

(۱۰) روانشناسی رشد / شفیع آبادی

(۱۱) بحار الانوار / مجلسی ج ۱۶ ص ۲۳۱

(۱۲) السیره النبویه / ذینی دحلان ج ۱ ص ۶۶

(۱۳) السیره النبویه / ابن هشام ج ۱   ص ۲۹۷

(۱۴) البدایه و النهایه / ابن اثیر   ج۱ ص ۶۲

(۱۵) مناقب آل ابی طالب ج ۲ ص ۲۸۱

(۱۶) بشاره المصطفی / عماد الدین طبری ص ۲۴۱

(۱۷) بحار الانوار / مجلسی ج ۳ ص ۵۱

(۱۸) پیشوایان معصوم ص ۲۲

(۱۹) سیر اعلام النبلاء / ذهبی ج ۱ ص ۶۷

(۲۰) سیره نبی اعظم / ابراهیمی ص ۶۲

(۲۱) بحار الانوار / مجلسی ج ۱۵   ص ۳۶۹

(۲۲) انساب الاشراف / بلاذری   ج ۱ ص ۲۶۱

(۲۳) طبقات الکبری / ابن سعد ج ۱ ص ۱۹۱

(۲۴) ملحقات احقاق الحق     ج ۳۰ ص ۶۱۷                    

(۲۵) تنزیه الانبیاء / علم الهدی ص ۱۳۱

(۲۶) معجم البلدان /   یاقوت حموی ج ۲ ص ۱۴۲    

(۲۷) بلوغ الارب فی معرفه احوال العرب / آلوسی ج ۲ ص ۲۶۴

(۲۸) تاریخ طبری ج ۲۷ ص ۱۶۱   السیره النبویه / ذینی دحلان ج ۱ ص ۱۰۳

(۲۹) روضه الواعظین / فتال نیشابوری ص ۵۲  

(۳۰) دایره المعارف تشیّع / سید جوادی ج ۳ ص ۲۷۶ و   تاریخ تحلیلی اسلام / محلاتی ج ۲   ص ۲۵۲

 

پر بازدیدترین ها

بیشتر