یکشنبه ۱۴ آذر ۱۴۰۰ - الأحد 1 جماد أول 1443

(۱۳۹۱/۰۶/۱۱) تاریخچه حوزه علمیه خوی

  حوزه علمیه خوی را می توان به سه دوره تاریخی تقسیم کرد.   دوره اول:   دوره نخست پس از دو رویداد مهم، یعنی کوچ عالمان اهل سنت با استیلای مغول از خوی و روی دادن جنگ چالدران میان ایران و عثمانی شکل گرفت. جنگ چالدران موجب حضور جمعی از عالمان شیعه در این […]

 

حوزه علمیه خوی را می توان به سه دوره تاریخی تقسیم کرد.

 

دوره اول:

 

دوره نخست پس از دو رویداد مهم، یعنی کوچ عالمان اهل سنت با استیلای مغول از خوی و روی دادن جنگ چالدران میان ایران و عثمانی شکل گرفت. جنگ چالدران موجب حضور جمعی از عالمان شیعه در این دیار که در شمال غرب خوی واقع است، شد. این حضور زمینه­های شکوفایی فرهنگ علوی را فراهم ساخت. آن­ها با شهادتشان در این جنگ به تشییع عظمت بخشیدند. لذا دوره نخست حوزه خوی، دوره روی آوری عالمان شیعه به این دیار است. از جمله: سید امین کشمیری که در سفر زیارتی خود به مشهد به دست ازبکان اسیر شده و در بخارا به فروش رفته و پس از آزادی ریاضیات و نجوم را در حوزه علمیه مشهد فرا گرفته بود به خوی آمده، و مقیم شد. و به سال ۱۱۹۹۱۹۹۰ ق درگذشت. وی در ایام اقامت خود در خوی در نشر فرهنگ تشیع دریغ نداشت.

 

همچنین شیخ عبدالنبی فرزند ملاتقی شرف الدین طسوجی ۱۱۱۷۱۲۰۳ ق عالمی از طسوج از توابع شهرستان شبستر بود که در حوزه نجف و مشهد از شیخ یوسف بحرانی صاحب حدائق الناظره و ملا­رفیع گیلانی، کسب علم کرده بود. وی نیز پس از فراغت از تحصیل در خوی ساکن و مشغول تدریس شد. از درس او علامه میرزا محمد حسن زنوزی خویی و حاکم شهر احمدخان دنبلی و دیگران کسب فقه و تفسیر و حدیث کردند.

 

میرزا محمد علی اصفهانی متوفی ۱۱۸۱ ق شاعر عارف و خوش­نویس حکومت احمد خان دنبلی، و علی­مردان خرد مازندرانی متوفی ۱۲۰۷ ق از دیگر عالمان شاعری هستند که موطن خویش را به قصد نشر فرهنگ علوی ترک کرده و در خوی به نشر معارف پرداخته­اند.

 

دوره دوم: این دوره به دانشمندان فرزانه حوزه علمیه خوی در قرن سیزدهم هجری تعلق دارد. چنان­که گذشت تربیت یافتگان حوزه های علمیه نجف اشرف و مشهد مقدس حوزه علمیه خوی را پی نهادند. از این رو طلاب با استعداد خوی در این دوره به حوزه علمیه نجف بیش از هر حوزه­ای علاقه نشان دادند و پس از تکمیل مقدمات و سطوح در نجف دوره عالی بار از محضر مجتهدان بنام شیعه چون علامه بحرالعلوم، شیخ انصاری و سیدحسین کوه کمری آموخته و در خوی به مرجعیت پرداختند. شماری از عالمان این دوره به قرار زیر می­باشد.

 

۱. ملاحسن خویی متوفی ۱۲۶۴ق. ۲. ملا علی خویی متوفی ۱۲۵۶ق. ۳. حاج آقا حسین، امام جمعه خوی متوفی ۱۲۶۹ق. ۴. شیخ اسدالله خویی متوفی ۱۲۹۶ق. ۵. علامه میرزا محمد حسن زنوزی خویی متوفی ۱۲۲۳ق ۶. آیت الله سیدیعقوب کوه کمری متوفی ۱۲۵۴ق. ۷. شیخ محمد نمازی متوفی حدود ۱۲۵۰ق. ۸. ملا محمدرضا پیشنماز زنده به سال ۱۲۲۳ق. ۹. آیت الله شهید حاج میرزا ابراهیم خویی ۱۳۲۵۱۲۴۷ق. ۱۰. ملامهر علی فدوی خویی ۱۲۶۲۱۱۸۲ق.

 

رشد علمی حوزه خوی در این دوره به مرحله ای رسیده که ده­ها عنوان کتاب فقی، کلامی، تاریخی و… تألیف شده است که بخش عمده­ایی از این­ها در کتاب­خانه خطی حوزه علمیه نمازی خوی نگهداری می­شود.

 

شماری از این تألیفات عبارتنداز:

 

۱. الفیه، در فلسفه و کلام، اثر آیت الله سیدیعقوب کوه کمری ۲. منظومه دوازده امام، مناقب اثر آیت الله سیدیعقوب کوه کمری ۳. ریاض الجنه، در تاریخ و تراجم علما، اثر علامه محمد حسن زنوزی ۴. بحر العلوم، در تاریخ و تراجم علما، اثر علامه محمد حسن زنوزی ۵. شرح استبصار، در حدیث، اثر علامه محمد حسن زنوزی ۶. اصل الاصول، در حدیث، عبدالرسول فنا ۷. منبع الکرامه، تفسیر سوره یوسف، اثر میرزا ابولاحسن علی زنوزی ۸. احوال آل عبا، مناقب اثر شیخ محمد جعفر نمازی ۹. الدره النجفیه فی شرح نهج البلاغه الحیدریه اثر آیت الله میرزا ابراهیم خویی ۱۰. اربعین حدیث اثر آیت الله میرزا ابراهیم خویی ۱۱. حاشیه رسائل شیخ انصاری اثر آیت الله میرزا ابراهیم خویی ۱۲. ملخص المقال فی تحقیق الرجال اثر آیت الله میرزا ابراهیم خویی در این دوره چهار مدرسه علمیه تأسیس شد تا طلاب علوم دینی در آن به تحصیل بپردازند این مدارس عبارتند از: ۱. مدرسه نمازی تأسیس حدود ۱۲۰۰ ق. ۲. مدرسه خان تأسیس به سال ۱۲۰۸ ق. ۳ . مدرسه شفیعیه تأسیس به سال ۱۲۲۶ ق.

 

۴. مدرسه حاج آقا امام جمعه تأسیس به سال ۱۲۰۵ ق.

 

دوره سوم: این دوره قرن سیزدهم و چهاردهم و پانزدهم هجری را شامل است و از پر رونق­ترین دوره­های حوزه عملیه خوی محسوب می­گردد. از علما و دانشمندان برجسته این دوره که هر کدام دارای تألیفاتی در زمینه معارف دینی است عبارتند از: ۱. حاج میرزا یحیی امام جمعه خویی ۲. حاج میرزا ابوالقاسم امین الشرع ۳. آیت الله میرزا حبیب الله هاشمی صاحب کتاب شریف منهاج البراعه فی شرح نهج البلاغه ۴. آیت الله شیخ عبدالحسین اعلمی ۵. حاج شیخ فضل الله فرزند ملاقاسم مشهور به حجت الاسلام خویی ۶. شیخ قاسم مهاجر ۷. آیت الله حاج میرهاشم مجتهد خویی ۸. صدرالدین محمد امین خویی ۹. حاج شیخ عبد الله خویی ۱۰. شیخ اسماعیل فاضل ۱۱. شیخ ابوالقاسم خویی ۱۲. آیت الله حاج سیدعلی اکبر خویی ۱۳. شیخ عبدالوهاب نمازی ۱۴. اسماعیل هلال الدین خویی ۱۵. شیخ علی خاکمردانی ولدیانی ۱۶. ملاعلی خویی ۱۷. شیخ مصطفی خوی معروف به آقامحله ای چنانکه ملاحظه می­شود حوزه علمیه خوی یکی از پرتلاش ترین حوزه های علیمه شیعه است که علاوه بر آموزش طلاب ایرانی و خارجی، از دژهای مستحکم جهان تشیع است. که باتربیت مجاهدان نستوه به مقابله با ارامنه و رژیم­های ضد دینی پرداخته است.

 

رژیم منحوس پهلوی در صدد بود با از میان برداشتن مظاهر اسلامی، به ترویج فرهنگ مبتذل غرب اقدام کند و در این مسیر سه مدرسه خان، شفیعیه و حاج آقا حسین امام جمعه را ویران ساخت و در جریان انقلاب اسلامی بارها به مدرسه نمازی حمله برد. لیکن عالمی فرزانه در این دوره پا به عرصه وجود نهاد که نام خوی را جاودانه ساخت. حضرت آیت الله العظمی سیدابوالقاسم موسوی خویی ۱۴۱۳۱۳۱۷ ق که پس از تحصیلات مقدماتی به همراه پدر راهی حوزه علیمه نجف اشرف گردید.

 

 

 

حوزه علمیه نمازی در زمان رژیم پهلوی توسط حضرت آیت الله سید ابراهیم علوی از شاگردان فلسفه حضرت امام خمینی قدس سره اداره می شد. با تبعید و انتقال ایشان به تهران، مرحوم حجت الاسلام و المسلمین شیخ جلیل هنرور مدیریت حوزه را بر عهده گرفتند.

 

بعد از پیروزی انقلاب اسلامی با مساعدت حضرت امام خمینی قدس سره و همت عالمان دینی، حوزه علمیه نمازی تجدید بنا گردید و در سال ۱۳۶۳ شمسی با مدیریت حجت الاسلام و المسلمین سید محمد موسوی و مسئولیت امام جمعه وقت آیت الله نجمی پذیرش طلاب را از نو آغاز کرد.

 

طلاب این حوزه در جنگ تحمیلی شرکت فعال داشت و در این مسیر ۱۶ شهید به انقلاب اسلامی تقدیم کردند. حجت الاسلام و المسلمین سیدرضی شکوری امام جمعه محترم و دانشمند دهه اخیر شهرستان خوی با سابقه ۲۰ سال استاد حوزه و دانشگاه از سال۱۳۸۱ مسئولیت حوزه علیمه خوی را به عهده گرفت فعالیت گسترده ایشان و استقبال جوانان موجب پیشرفت چشم­گیر حوزه از نظر کمی و کیفی شد و حوزه جدید الاحداث حوزه علمیه خوی با ۱۲۰۰۰ مترمربع با گنجایش ۵۰۰ طلبه شبانه و روزی در بلوار شهید صفرزاده زیر نظر معظم له در حال احداث می­باشد.