شنبه ۱ آبان ۱۴۰۰ - السبت 17 ربيع أول 1443

(۱۳۹۱/۰۷/۰۳) تاریخچه علم اصول فقه

تاریخچه علم اصول فقه: بسی جای تأسف است که در ارتباط با تاریخچه و ادوار رشد و توسعه علم اصول فقه در طول تاریخ کار جدّی صورت نگرفته است البته تعدادی از بزرگان حوزه در مقدمه کتب اصولی و یا بصورت رساله مستقل بعضی از مطالب سود مندی مطرح فرموده اند لکن کافی نیست جا […]

تاریخچه علم اصول فقه:

بسی جای تأسف است که در ارتباط با تاریخچه و ادوار رشد و توسعه علم اصول فقه در طول تاریخ کار جدّی صورت نگرفته است

البته تعدادی از بزرگان حوزه در مقدمه کتب اصولی و یا بصورت رساله مستقل بعضی از مطالب سود مندی مطرح فرموده اند لکن کافی نیست جا دارد حوزه علمیه قم لجنه ای برای پژوهش در این زمینه راه اندازی کند.در این مقاله کوتاه چند نکته مهم را در ارتباط با سیر تاریخی اصول فقه یادآوری میکنیم

۱-در ارتباط با پیدایش دقیق مباحث علم اصول فقه و مبتکر یا واضع آن اطلاعات دقیقی وجود ندارد اینکه از بعضی دانشمندان نام برده شده مستند نمی باشد و مورد مناقشه است چیزی که از بعضی تألیفات و مطالب بزرگان فقه و اصول بدست می آید به دلیل ابزار بودن علم اصول بر فقه اجتهادی بیشتر مباحث و تألیفات علم اصول مربوط به دوران غیبت کبری می باشد

چون در عصر ائمه (ع) به دلیل حضور فیزیکی آن حضرات چندان نیازی به استنباط و استدلال احکام از سوی فقهاء احساس نمی شد لکن این عدم نیاز به آن معنی نیست که در زمان ائمه مباحث اصولی مطرح نبوده چون ریشه بسیاری از علوم اسلامی به امام باقر صادق(ع) می رسد و اصحاب فقیه آنان بر مباحث اصولی مراجعه می کردند.

۲-علم اصول فقه در طول قرنهای مختلف سیر صعودی داشته است و بسیاری از فقهای شیعه در این زمینه به تألیفات متعدد پرداخته اند ونوع آنها امروز در اختیار جوامع خودروی قرار دارد.

لکن چیزی که نیاز به پژوهش جدی دارد اینکه کدام تألیفات توانسته جای خود را در مراکز حوزوی باز کند و این مراکز را تحت تأثیر خود قرار بدهد و در نهایت بعنوان کتب درسی مورد استفاده قرار بگیرد؟

مطلبی که در این زمینه بصورت اجمال میتوان اشاره کرد اینکه در بعضی از منابع اشاره شده کتب اصولی دانشمندان زیر هر کدام به ترتیب در حوزه های علیه شیعه بعنوان کتب درسی مورد استفاده قرار گرفته است

 

۱- التذکره باصول الفقه/ مرحوم شیخ مفید

۲-الذریعه الی اصول الشریعه/ مرحوم سید مرتضی علم الهدی

۳-عده الاصول /مرحوم شیخ طوسی

۴-کتاب الغنیه(بخش اصول) /مرحوم سید ابوالمکارم ابن زهره حلبی

۵-المصادر فی اصول الفقه/ مرحوم سدید الدین محمود حمّصی

۶-معارج الاصول/ مرحوم محقق حلّی صاحب شرایع الاحکام

۷-تهذیب الاصول ، مبادی الوصول .و نهایه الوصول/مرحوم علامه حلّی

۸-معالم الاصول/مرحوم شیخ حسن فرزند شهید ثانی

۹-زیده الاصول / مرحوم شیخ بهایی

۱۰-کتاب الوافیه/ مرحوم عبدالله بن محمد تونی

۱۱-قوانین الاصول/مرحوم میرزا قمی(ابوالقاسم بن حسن)

۱۲-هدایه المستر شدین / مرحوم محمد تقی بن محمد رحیم اصفهانی

۱۳-مفاتیح الاصول /مرحوم سید محمد مجاهد

۱۴-ضوابط الاصول / مرحوم محمد باقر موسوی قزوینی

۱۵-فرائد الاصول(رسائل) /مرحوم شیخ مرتضی انصاری

۱۶-کفایه الاصول /مرحوم آخوند خراسانی

۱۷-اصول الفقه /مرحوم شیخ محمد رضا مظفر

۱۸-دروس فی علم الاصول /مرحوم سید محمد باقر صدر

۱۹-الموجز فی علم الاصول /آیت الله شیخ جعفر سبحانی

البته میتوان با تحقیق و پژوهش در محتوا و متن همین کتب تحولات و سیر تاریخی علم اصول فقه را مورد بررسی و تحلیل قرار داد.

 

پر بازدیدترین ها

بیشتر