پنج شنبه ۳۰ دی ۱۴۰۰ - الخميس 17 جماد ثاني 1443

(۱۳۹۱/۰۸/۱۴) امر به معروف و نهی از منکر واجب عینی یا کفایی؟(تودیع و معارفه دبیر ستاد)

دعوت کننده : ستاد احیا مرکز استان شرکت کنندگان : اعضای ستاد های احیا امر به معروف و نهی از منکر استان مکان: سالن نیروی انتظامی ارومیه مناسبت : تودیع و معارفه دبیر ستاد موضوع: امر به معروف و نهی از منکر واجب عینی یا کفایی؟   عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَرَفَه: قالَ سَمِعْتُ اَبَاالْحَسَنِ(ع) یَقُولُ: […]

دعوت کننده : ستاد احیا مرکز استان

شرکت کنندگان : اعضای ستاد های احیا امر به معروف و نهی از منکر استان

مکان: سالن نیروی انتظامی ارومیه

مناسبت : تودیع و معارفه دبیر ستاد

موضوع: امر به معروف و نهی از منکر واجب عینی یا کفایی؟

 

عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَرَفَه: قالَ سَمِعْتُ اَبَاالْحَسَنِ(ع) یَقُولُ:

لََتَأْمُرُونَ بِالْمَعْروُفِ وَ لَتَنْهَـوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ اَوْ لَیُسْتَعْمَلَنَّ

عَـلَیْکُمْ شِرارَکُمْ فَیَدْعُـوا خِیارُکُمْ فَلا یُسْتَجابُ لَـهُمْ(۱)

 

دیدگاه فقها در امر به معروف و نهی از منکر

در میان فقهای بزرگوار شیعه در زمینه حکم امر به معروف و نهی از منکر دو دیدگاه وجود دارد کـه در ایـن فـرصت کـوتاه بـه صـورت اجـمال مـورد اشـاره قـرار مـی دهـیـم

 

الف – وجوب عینی:

جمعی از فـقهای بـزرگوار فـتوا به وجـوب عـینی امر بـه معروف ونهی از منکر

داده اند به عنوان نمونه سه مورد را یادآوری می کنیم

 

۱-مرحوم شیخ طوسی در کتاب نهایه می نویسد:  

وَ هُـما فَـرْضانِ عَـلَی الْاَعْیانِ(۲)

۲-مرحوم ابن همزه در کتاب الوسیله می نویسد:    

هُـمـا مِـنْ فُـروضِ الْاَعْـیـانِ(۳)

۳-مرحوم محقق درکتاب مختصر النافع مینویسد:  

وَ هُما واجِبانِ فی اَشْبَهِ الْقَوْلَیْنِ(۴)

 

ب-وجوب کفایی:

در مـقابل دیدگاه گروه اول جـمعی دیـگر از فقها فـتـوا به واجب کفایی بودن امر به مـعروف و نـهی از منکر داده اند مرحوم ابن فهد حلی این قول را به مرحوم سید مرتضی علم الهـدی ،ابو الصلاح حلـبی ،ابن ادریـس حـلی و علامه حلی نسبت داده و اظهـار می دارد اینان در استـدلالـهـای خـود نـوعـا عـبـارات زیـر را مـطـرح فـرمـوده اند :

اَلْمَطْلُوبُ فی نَظَرِ الشّارِعِ تَحْصیلُ الْمَعْروفِ

وَ ارْتِفاعُ اَُلْمُنْکَرِ وَلَمْ یَتَعَلَّقُ غَرَضَهُ بِـایقـاعِهِ

مِنْ مُباشِرٍ بِعِیْنِهِ فَیَکُونُ واجِباً عَلَی الْکِفایَهِ(۵)

 

امر به معروف و نهی از منکر واجب عینی یا کفایی؟

اکنون یک سوال مهمی که در جامعه فعلی ما که دوران حاکمیت نظام جمهوری اسلامی بر مبنای فرهنگ اهل بیت است مطرح می باشد این است که امـر بـه مـعـروف و نهی از منکر واجب عینی است یا کفایی؟

 

در عین حال که نوع فقهای فعلی ما معتقد به واجب کفایی بودن هستند لکن من می خواهم بر مبنای فرموده رهبر کبیر انقلاب که شرایط حاکم برزمان درفتوا نـقش آفرین است این سوال را مطرح کنم که امـروز با توجه به وضعیت حـاکم بـر جـهان و سـازمان یـافته بودن فعالیتهای مـنکراتی از سوی استکبار جهانی و با در نظر گرفتن گستردگی ابزارهای ارتباطی تـکلیـف ما چیست؟

 

بـه طـوری که اشاره کردیم مرحوم شیخ طوسـی ،ابن همزه و محـقـق فتوا به وجوب عینی امر به معروف ونهی از منکر داده اند در دوران این بزرگواران منکرات حاکم بر جامعه به این گستردگی نبود و هنوز ابزارهای ارتباطی پیچیده وجود نداشت ولی در عیـن حـال یـک مـورد از تـأثیرات منکرات در صدر اول را یادآوری می کـنـم.

 

کلام امام زین العابدین(ع)

لازم میدانم برای انعکاس هر چه بهتر شرایط انحرافات حاکم بر مسلمانان در صـدر اسلام و گستردگی مـنکرات را از زبـان امام زین العابدین مـطـرح کـنـم

۱-در روایتی می فرماید:

ما نَدْری کَیْفَ نَصْنَعُ بِالنّاسِ اِنْ حَدَّثْناهُمْ بِما سَمِعْنا

مِـنْ رسـول اللهِ ضَـحِکوُا وَ اِنْ سَـکَتْنا لَـمْ یَـسَعْنا(۶)

۲-ابن ابی الحدید نقل می کند:

امام فرمود:

ما بِمَکَّهَ وَالْمَدینَهَ عِشْرونَ رَجُلً یُحِبُّنا(۷)

 

تذکر:

البته علت این اتفاق تلخ را بعدها امام صادق(ع) چنین بیان فرموده:

اِرْتَدَّ النّاسُ بَعْدَ الْحُسِیْن (ع) اِلّا ثَلاثَهٌ(۸)

سپس امام از سه نفر نام می برد ابو خالد کابلی ،یحیی بن ام طویل و حکیم ابن جبیر

 

 

مفاسد عمر بن ابی ربیعه:

تقریبا در همان عصری که فرزندان رسول خدا به اتهام خارجی بودن درسـرزمین کـربلا قـتل عـام شـدند با فاصله کوتاه مکه و مدینه یعنی محل نزول قرآن به محل اجتماع خـواننـدگان و نوازندگان تبدیل شد بطوری که در تاریخ ثبت شده اگر هر کجای دنـیا مـی خـواسـتند جشنی بگیرند و نیاز به خواننده و یا نوازنده پیدا می کردند از مکه و مدینه می آوردند.

 

کلام ابوالفرج اصفهانی

ابوالفرج اصفهانی که خودش اموی متعصب است در کتاب الاغانی می نویسد :وقـتی عـمـر بن ابــی ربیــعه شاعــر هرزه گو و فاسد آن عصر از دنیا رفت در دو شهر مکه و مدینه عزای عمومی اعلام شد(۹)

 

منکراتی که رسالت ستاد ها را سنگین تر می کند:

همه میدانیم منکراتی که امروز در جوامع بشری مطرح می باشد بـخصوص آن بخش هایی که کشورهای غربی و اروپایی با استفاده از ابزارهای مدرن به دنبال توسعه و گسترش آن به تمامی کشورها هستند قابل مقایسه با ادوار و زمانهای گذشته نمی باشند که به عنوان نمونه مواردی را مطرح می کنیم و باز ایـن سـوال بـوجـود می آید که با توجه به ابعاد گسترده و پیچیده منکرات و توطـئه هـای پـشت صحنه اسـتکبـار در ایـن زمینه آیا امر به معروف و نهی از منکر باز واجب کفایی است اگر مرحوم سید مرتضی علم الهدی یا ابن ادریس حلی و یا علامه حـلی مـی بودند آیا باز فـتـوا به واجب کفایی بودن دو فریضه امر به معروف و نهی از منکر می دادند؟

 

 

نمونه هایی از منکرات:

۱-وجود ماهواره ها و سایت های مبتذل در نوع منازل

۲-عادی شدن روابط دختر و پسر در جامعه

۳-گسترش جریانهای انحرافـی کلامی و عرفانی

۴-شیوع رشوه خواری بصورت باندی و گروهی

۵-شیوع غیبت ،تهمت ،سوءظن و شایعات

۶-بالا رفتن سطح طلاق در میان زوج های جوان

۷-ضعف نظارت بر مدیریت ها و اکتفا بر مچ گیری

۸-گسترش اختلاف طبقاتی و ثروت های باد آورده

۹-ربا خواری و سایر ناهنجاری های اقتصادی

۱۰-عدم اجرای مرّ قانون بخاطر ملاحضات جانبی

۱۱-بی تقوایی حاکم بر نوع مطبوعات و سیاسیون

 

مشکلات ستادها:

ابتدا لازم میدانم از همه دست اندرکاران ستادها کمال سپاسگزاری را داشته باشم که این مسئولیت کلیدی بر زمین مانده را سالهاست بر عهده گرفـته اند و هزینه لازم را پرداخته اند و موفقیت های چشم گیری بوجود آمـده اسـت در عـین حـال سـتادهـا از ضـعـف ها وکـمبودهایـی رنـج مـی برد از قـبیـل:

۱-تشکل موجود ستادها به هیچ وجه توان اجرایی کردن این

رسـالت سنـگین را نـدارند و برای این موضوع یک تشکیلات

قوی و گسترده و منسجم توئم با شرح وظایف مصوب نیازاست

 

۲-نوع اعـضای مـحترم سـتادها مشغله های کاری متعددی دارند

که یـکی از آنـها تشکیل جلسات برای ستاد ،تصمیم گیری و اقدام

در این زمینه است طبیعی است این نوع مدیریت پاسخ نمی دهد

 

۳-نبود نیروی اجرایی آموزش دیده صرفا برای اجرای این دو فریضه

 

۴-نبود ضوابط و مقررات مصوب قانونی از ناحیه مجلس شورای اسلامی

 

 

پیشنهادات:

چند مورد را لازم میدانم به عنوان پیشنهاد مطرح کنم

۱-تدبیر در زمینه مـهار کردن تبلیغات و جلوگیـری از

ضایعات در انتخابات آینده شوراها و ریاست جمهوری

 

۲-تدبیر در زمیـنه ایـام محرم الحرام و هفته امر به مـعروف

و نهی از منکر در جـهت جـلوگیری از گـسترش خـرافات ،

ترویج فلسفه عاشورا و جهت دهی به مداحی ها و عزاداریها

 

۳-برنامه ریزی برای تبادل نظر و برگزاری همایش های مشترک

فصلی در میان ستادها حداقل به صورت شـمال و جـنوب استان

 

چند ابتکار شاخص ستاد خوی که قابل اجرا در تمامی شهرستانها می باشد

۱-برگزاری کلاسهای احکام هفتگی برای اصناف و بازاریان در مساجد

۲-برگزاری کلاسهای آموزشی برای شورای امر به معروف و نهی از منکر

۳-برگزاری همایش های وحدت میان روحانیت شیعه و سنی

۴-چاپ پوستر و شعارهای مربوط به نماز جهت نصب در جلوی مغازه ها

۵-درج حدیث هفته (مربوط به امر به معروف و نهی از منکر) در پانل مدارس و ادارات

۶-راه اندازی سیستم صوتی در بازار به منظور پخش اذان

۷-راه اندازی اکیب های نظارتی به مغازه ها بویژه بوتیک ها

۸-برگزاری جلسات توجیهی به اقشار مختلف در مناسبتها

 

پی نوشت:

(۱)کتاب التهذیب/ شیخ طوسی ج۶ص۱۷۶          

(۲)کتاب النهایه/شیخ طوسی ص۲۹۹                      

(۳)کتاب الوسیله/ابن همزه ص۶۹۷                        

(۴)کتاب مختصر النافع/محقق ص۱۹۲                    

(۵)المهذب البارع /ابن فهد حلی ج۲ص۳۲۷

(۶)فروع کافی /کلینی ج ۳ ص ۲۳۴

(۷)شرح نهج البلاغه /ابن ابی الحدید ج ص

(۸)پـایـگاه اطلاع رسانی راسخـون

(۹)کتاب الاغانی /ابوالفرج اصفهانی ج۱ص۵۳