جمعه ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۱ - الجمعة 19 شوال 1443

(۱۳۹۱/۰۹/۰۵) ریشه های بوجود آورنده عاشورا

موضوع: ریشه های بوجود آورنده عاشورا: اِنَّ النّاسَ عَبیدُ الدُّنْیا وَ الدِّینُ لَعِقٌ عَلى اَلْسِنَتِهِمْ یَحُوطُونَهُ مـا دَرَّتْ مَعـائِشُهُمْ فَـاِذا مُحـِّصوا بِـالْبَـلاءِ قَـلَّ الـدَّیّـانونَ(۱) شب شام غریبان است یا بقول شاعر اگر صبح قیامت را شبی هست آن شب است امشب.امشب میخواهیم به بخشی از ریشه های بوجود آورنده عاشورا اشاره داشته باشیم چون آل […]

موضوع:

ریشه های بوجود آورنده عاشورا:

اِنَّ النّاسَ عَبیدُ الدُّنْیا وَ الدِّینُ لَعِقٌ عَلى اَلْسِنَتِهِمْ یَحُوطُونَهُ

مـا دَرَّتْ مَعـائِشُهُمْ فَـاِذا مُحـِّصوا بِـالْبَـلاءِ قَـلَّ الـدَّیّـانونَ(۱)

شب شام غریبان است یا بقول شاعر اگر صبح قیامت را شبی هست آن شب است امشب.امشب میخواهیم به بخشی از ریشه های بوجود آورنده عاشورا اشاره داشته باشیم چون آل امیه و کوفیان در این فاجعه که عالم هستی را تحت تأثیر خود قرار داده هرزگیهایی مرتکب شده اند که با هیچکدام از معادلات هم خوانی ندارد و نمی توان برای آن توجیهی پیدا کرد مگر اینکه ریشه های تاریخی و سیاسی آن را مورد توجه قرار داد بعنوان نمونه چند مورد از مسلّمات جنایات را ذکر می کنیم کـه بـرای هـیچکدام از آنـها نمی تـوان تـوجیه پیدا کرد.

 

۱-بستن آب بر روی فرزندان رسولخدا از طرف کسانیکه مدعی هستند نه تنها مسلمانند بلکه خلیفه رسولخدا هستند

●عین دستور استاندار یزید است که :

حُلْ بَیْنَ الْماءِ وَ الْحُسَیْنِ وَ أَصْحابِهِ فَلایَذوقوُا مِنْهُ قَطْرَهً(۲)

 

۲-اسب دواندن بر روی اجساد مطهّر شهدای کربلاو بر آن افتخار کردن.عمر سعـد فریـاد بـر آورد:

مَنْ یَنْتَدِبُ لِلْحُسِیْنِ فَیُوطِیَ الْخِیْلَ صَدْرَهُ وَ ظَهْرَهْ(۳)

کیست که بر پیکر حسین اسب بتازد تا سینه و پشت وی را لگد مال کند

●فردی بنام اُسَیْدِ بن مالک در حین گزارش به ابن زیاد گفت:

نَحْنُ رَضَضْنا الصَّدْرَ بَعْدَ الظَّهْرِ…(۴)

 

۳-قطع کردن سر مبارک شهدا از بدن و تقسیم آنها در میان قبایل کوفه جهت گرفتن جایزه(۵)

 

۴-بر نیزه کردن سر مبارک شهدا و اباعبدالله الحسین (ع) بطوریکه وقتی حضرت زینب بعنوان اولین بار در کوفه چشمش به سر مبارک اباعبدالله بالای نیـزه افـتاد بی اختیار سر خود را به چـوبـه محـمل زد و خـون جـاری شـد و اظهـار داشـت

ما تَوَهَّمْتُ یا شَقیقَ فُؤدای     کانَ هذا مُقَدَّراً مَکْتُوباً(۶)

 

۵-به اسیری بردن آل الله با آن وضع رقت بار و گرداندن آنان در شهرها و روستاهای مسیر کربلا تا کوفه و شام ابن عبـدربّه از عـلمـای اهـل سـنت در کـتاب عـقد الفـریـد می نـویــسد:

و اُسیرَ اِثْـناعَشـَرَ غُـلاماً مِـنْ بَنـی هـاشِـمٍ فـیهِـمْ

مُحَمَدُ بْنِ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ وَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ (۷)

●امام عصر(عج) از شیوه اسیری اهل بیت چنین یاد می کند:

… وَ سُبِیَ اَهلُکَ کَالعَبِیدِ فَوْقَ اَقتابِ الْمَطّـیاتِ یُـسـاقُونَ فِی

الفَلَواتِ اَیدِیَهِمْ مَغلُولَهٌ فِی الْأَعْناقِ یُطافُ بِهِم فِی الاَسْواقِ(۸)

 

●از امام سجاد(ع) است فرمود:

اُدْخِلْنا عَلی یَزیدَ وَ نَحْنُ اَثناعَشَرَ رَجلاً مُغلَّلُونَ(۹)

 

تبیین ریشه ها :

پس از بیان این چند نمونه لازم است مـواردی از ریـشـه های بوجود آورنده فجایع عاشورا اشاراتی داشته باشیم

۱-انتقام از شکست های عصر رسول خدا

در جنگ بدر هفتاد تن از مشرکان کشته شدند از آنجمله چـند تن از خویشاوندان معاویـه از قبـیل:عُتبـه جـدّ مـادری مـعاویه(پدر هند جگرخوار)ولید بن عتبه دائی معاویه و حـنظله برادر معاویه(۱۰)

●لذا امیرمؤمنان به معاویه می نویسد:

وَ عِنْدی السِّیْفُ الَذی أَعْضَضْتُهُ بِجَدِّکَ

وَ خـالِـکَ وَ اَخیکَ فـی مَقـامٍ واحِد(۱۱)

نزد من همان شمشیری است که بر

پیکرجد و دایـی و برادر تـو فرود آوردم

 

بنی امیه انتقام جنگ بدر را در کربلا گرفتند لذا یزید در شام در برابر اسیران این اشـعار کـفرآمـیز را مـی خـواند:

لَعِبَتْ هاشِمُ بِـالْمُـلْـکِ فَــلا     خَـبَـرٌ جــاءَ وَلـا وَحْــیٌ نَــزَلَ

لَیْتَ أَشْیاخی بِبَدْرٍ شَهِدُوا       جَزَعَ الْخَزْرَجِ مِنْ وَقْعِ الْأَسَلِ

لِأَهَلُّـوا وَاسْـتَـهَـلُّوا فَـرَحـاً       وَلَقــالُـوا یـا یَـزیـدُ لـا تَـشَـلْ

فَجَـزَیْنـاهُـمْ بِـبَـدْرٍ مِـثْلَـهـا             وَأَقَمْنا مِثْلَ بَدْرٍ فَاعْتَدَلَ(۱۲)

 

۲- شهادت امام حسین(ع) در سقیفه :

یک جمله معروف است که می گوید قُتِلَ الْحُسِیْنُ یَوْمَ السَّقیفَهِ(۱۳)

مرحوم شیخ محمد حسین کمپانی شعری دارد می گوید:

وَ ما رَمـاهُ اِذْ رَمـاهُ حَـرْمَلَهُ           وَ اِنَّما رَماهُ مَنْ مَهَّـدَ لَـهُ

سَهْمٌ أَتی مِنْ جانِبِ السَّقیفَهِ    وَ قَوسُهُ عَلی یَدَیْ خَلیفَهِ(۱۴)

آن هنگام که حرمله تیر می انداخت(و حلقوم علی اصغر را نشانه می گرفت) این حرمله نبود که تیر می انداخت بلکه این تیر را کسی رها کرده اسـت کـه چـنین بسـتری را بـرای حـرمـله آماده ساخته بود این تیری است که از سوی سقیـفه رهـا شـده و کمانش در دستان خلیفه بود

 

۳-حاکمیت منافقان:

از مسلمات تاریخ است که ابوسفیان پدر معـاویه و جـد یزید سردسته مشرکان بود و تا آخرین لحظه که قدرت داشت علیـه اسلام و مـسلمـین جـنگیـد و در فتح مکه مغلوب شد او و فرزندش معاویه به ظاهر مسلمان شدند لکن در باطن کفر خود را نگه داشتند امیرمؤمنان در چند جا به این موضـوع اشـاره فـرموده:

 

الف:در نامه ی خطاب به معاویه می نویسد:

وَ کُنْتُمْ مِمَّنْ دَخَلَ فِی الدّینِ اِمّا رَغْبَهً وَ اِمّا رَهْبَهً(۱۵)

شما از کسانی بودید که داخل دین شدید اما این کار یا برای دنیا بود و یا از

ترس

 

ب:در نامه ای دیگربه وی مینویسد :

فَوَ الّذی فَلَقَ الْحَبَهَ وَ بَرَأَ النَّسَمَهَ مَا أَسْلَمُوا وَ لکِنِ اسْتَسْلَمُوا

وَ أَسَـرُّوا الْــکُـفْــرَ فَـلَـمّـا وَجَـدوا أَعْـوانَــاً عَـلَیْــهِ أَظْـهَــروهُ(۱۶)

سوگند به خدایی که دانه را شکافت و انسان را آفرید آنان اسلام را نپذیرفتند بلکه در ظاهر تسلیم شده بودند و کفر را در سینه پنهان داشتند اما هنگامی که یاورانـی بـر ضـد اسلام یافتند آنـچه را پـنهان کـرده بـودند آشـکار سـاخـتند

 

ج:اظهار نگرانی رسولخدا :

طبرانی یکی از علمای بزرگ اهل سنت در جامـع الـکـبیر می نویسد روزی رسولخدا به علی (ع) نظرافکند و اشـک ریخت از او علت را پرسیدندپیامبر خطاب به علی فرمود:

ضَغائِنُ فی صُدُورِ قَوْمٍ لا یُبْدوُنَها لَکَ حَتّی یَفْقِدونی (۱۷)

کینه های است که در درون گروهی (نسبت به تو)وجود دارد کـه آن را پـس از مـن آشـکـار خـواهـنـد سـاخـت

 

د:نگرانی امیرمؤمنان(ع):

ابن ابی الحدید می نویسد:

امیرمؤمنان به خداوند عرضه میدارد:

اَللّهُمَّ اِنِّی اَسْتَعْدِیکَ عَلی قُرَیْشٍ فَانَّهُمْ أَضْمَرُوا لِرَسُولِکَ صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ ضُرُوباً مِنَ الشَّرِّ وَالْغَدْرِ فَعَجَزُوا عَنّْها وَ حُلْتَ بَیْنَهُمْ وَ بَیْنَها فَکانَتِ الْوَجْبَهُ بی وَ الدّائِرَهُ عَلَیَّ اَللّهُمَّ احْفَظْ حَسَنَاً وَ حُسَیْناً وَ لا تُمَکِّنْ فَجَرَهَ قُرَیْشٍ مِنْهُما ما دُمْتُ حَیّاً فَاِذا تَوَفَّیْتَنی فَأَنْتَ الرَّقیبُ عَلَیهِمْ وَ أَنْتَ عَلی کُلُّ شَیءٍ شَهیدٌ(۱۸)

 

خداوندا من از تو برای پیروزی بر قریش کمک می جویم چرا که آنان کسانی بودند که انواع توطئه ها و نیرنگ ها را در باره پیامبرت در نظر داشتند ولی از اجرای آن ناتوان ماندند و تو مکانع اجرای مقاصد آنها شدی سپس همه حیاحوها متوجه من شد و توطئه ها بر ضد من بسیج گردید پروردگارا حسن و حسین را حفظ فرما و تا زمانی که من زنده ام امکان دستیابی و توطئه فاجران قریش را نسبت به آنان فراهم مساز و هنگامی که مرا از میان آنان برگرفتی تو خود مراقب آنانی و بر هر چیز گواهی

 

 

پی نوشت:

(۱)تحف العقول/ابن شعبه حرانی ص۲۴۵

(۲)الارشاد/مرحوم شیخ مفید ج۲ص۸۶

(۳)مقتل الحسین/مرحوم مقرم ص۳۰۲

(۴)اعیان الشیعه/سید محسن امین ج۱ص۶۱۲

(۵)لهوف/سید ابن طاووس ص۱۹۰

(۶)بحار الانوار/مجلسی ج۴۵ ص۱۱۴

(۷)عقد الفرید/ابن عبد ربه ج۴ ص۳۵۲

(۸)بحار الانوار/مجلسی ج۹۸ ص۲۴۱

(۹)بحار الانوار/مجلسی ج۴۵ ص۱۳۲

(۱۰)سیره ابن هشام ج۲ص۲۹۴

(۱۱)نهج البلاغه/نامه ۲۸ و ۶۴

(۱۲) جواهر المطالب ج۲ ص ۳۰۰

(۱۳)عاشورا ریشه ها …/مکارم شیرازی ص۱۲۶

(۱۴)دیوان مرحوم شیخ محمد حسین کمپانی

(۱۵)نهج البلاغه نامه ۱۷

(۱۶)نهج البلاغه نامه ۱۶

(۱۷)معجم الکبیر/طبرانی ج۱۱ ص۶۱

(۱۸)شرح نهج البلاغه/ابن ابی الحدید ج۲۰ص۲۹۸