جمعه ۳۰ مهر ۱۴۰۰ - الجمعة 16 ربيع أول 1443

(۱۳۹۱/۰۹/۱۹) درس کفایه الاصول ۹۱/۹/۱۸

قوله:الثالث أنّ دخل شیئی وجودی او عدمی فی الماء مور به الخ مرحوم آخوند در این امر کیفیت و چگونگی دخالت و نقش چیزی در مأموربه را بیان می کند و یک تقسیم پنجگانه را بیان می فرمایند و بدین طریق مشخص می فرمایند که اختلاف صحیحی و اعمی در کدام قسم جریان دارد . […]

قوله:الثالث أنّ دخل شیئی وجودی او عدمی فی الماء مور به الخ

مرحوم آخوند در این امر کیفیت و چگونگی دخالت و نقش چیزی در مأموربه را بیان می کند و یک تقسیم پنجگانه را بیان می فرمایند و بدین طریق مشخص می فرمایند که اختلاف صحیحی و اعمی در کدام قسم جریان دارد .

۱-یک امر وجودی یا عدمی بصورت جزء در ماهیت مأموربه نقش داشته باشد یعنی ماهیت مأموربه از این جزء و اجزاء دیگر تشکیل شده باشد یعنی تمامی این اجزاء مأموربه را تشکیل می دهند مانند رکوع نسبت به صلاه

 

تذکر:

جزء عدمی مورد مناقشه قرار گرفته است چون چیزی که عدم است چگونه می تواند در هیئت ترکبیه مأموربه دخالت کند

۲-آن چیز بصورت شرط داخل در ماهیت مأموربه باشد یعنی در ذات مأموربه نقش ندارد لکن اگر مأموربه بخواهد تأثیر داشته باشد باید این شرط وجود پیدا بکند مانند طهارت یعنی صلاه بدون طهارت صحیح نخواهد بود.

لازم به ذکر است که این شرط چند حالت دارد

الف:شرط سابق بر مأموربه باشد مانند طهارت بشرط اینکه بمعنای غَسَلات و مَسَحات باشد نه امر معنوی

ب:شرط متأخر از مأموربه باشد مانند غسل مستحاضه در شب نسبت به صوم آن روز بعنوان مثال غسل شب شنبه شرط صحت روزه روز جمعه است

ج:شرط مقارن با مأموربه باشد مانند ستر عورت یا استقبال (رو به قبله بودن) یا طهارت بعنوان امر معنوی نسبت به صلاه

 

قوله و ثالثهً بأن یکون ممّا یتشخص به المأموربه الخ

دو قسمی که تاکنون مرحوم آخوند مطرح فرمود مربوط به ماهیت مأموربه بود اکنون دو قسم دیگر را مطرح می کنند که مربوط به مصداق و فرد مأمور به هستند.

 

۳-چیز وجودی یا عدمی که داخل در فرد مأموربه است بصورت جزئیت فردیه نه جزء ماهیت مانند تکرار ذکر رکوع که فقط در زیاد شدن ثواب نقش دارد یا مثلا قرآن خواندن در رکوع موجب نقص ثواب می گردد.

 

۴-چیز وجودی یا عدمی در فرد مأموربه بصورت شرط یعنی مثلا اگر صلاه بخواهد در خارج با ثواب بیشتری واقع شود این شرط لازم است مانند نماز در مسجد که ثواب بیشتری نسبت به صلاه در خانه دارد.

 

قوله:فیکون الاخلال بما له دخلٌ باحد النجوین الخ

مرحوم آخوند پس از بیان اقسام چهارگانه اکنون حکم اخلال به هر کدام از آنها را تبیین می فرمایند

الف:اخلال به جزء یا شرط در ماهیت مأموربه

آخوند می فرماید:اخلال به این قسم موجب فساد مأموربه می شود چون بدون این جزء یا شرط ماهیت مأموربه محقق نخواهد شد

 

ب:اخلال به جزء یا شرطی که در تشخص خارجی مأموربه نقش دارد اخلال به این قبیل اجزاء و شرایط فردیه موجب فساد مأموربه نمی شود بلکه باعث اخلال به خصوصیت فردیه می گردد لازمه اش تحقق مأموربه با خصوصیت دیگر است که تنها اثرش نقص ماهیت می گردد مانند نماز در حمام که ثواب کمتری نسبت به نماز در مسجد دارد در عین حال نماز باطل نمی شود.

 

قوله:ثم انه ربّما یکون الشیء ممایند ب الیه فیه الخ

در این بخش مرحوم آخوند قسم پنجمی را در زمینه شیوه و کیفیت دخالت چیز وجودی یا عدمی در مأموربه بیان می فرماید:

خلاصه بیان آخوند این است که بعضاً یک چیز وجودی یا عدمی را در ضمن مأموربه به عنوان یک چیز محبوب نفسی اعتبار می کند لذا عنوان جزئیت یا شرطیت نخواهد داشت بلکه شارع بندگان را به انجام این کار در ضمن مأموربه دعوت می کند یعنی مأموربه ظرف و این محبوب نفسی مظروف باشد خواه مأموربه واجب باشد یا مستحب مانند قنوت در نماز های واجب و مستحب لذا اخلال به آن اخلال به مأموربه محسوب نخواهد شد

 

قوله:اذا عرفت هذا کله فلا شبهه فی عدم دخل ماندب الیه فی العبادات الخ

مرحوم آخوند در پایان بحث می خواهد ثمره نزاع میان صحیحی و اعمی در اقسام پنجگانه مذکور را بیان فرمایند

۱-قسم پنجم از محل نزاع طرفین خارج است چون مثلا قنوت در نامگذاری صلاه نقشی ندارد بطوریکه توضیح داده شد .

۲-قسم سوم و چهارم یعنی چیزی که فقط در خصوصیت فردیه دخالت داشت مانند تکرار ذکر رکوع این دو مورد نیز از محل بحث خارج هستند چون آنها نیز در اسامی عبادات مؤثر نمی باشند.

۳-قسم اول و دوم یعنی چیزی که در ماهیت مأموربه نقش داشت در محل نزاع داخل است.

 

پر بازدیدترین ها

بیشتر