پنج شنبه ۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۱ - الخميس 18 شوال 1443

(۱۳۹۲/۰۲/۲۸) سلسله بحث های مبانی ولایت فقیه

موضوع: مبانی ولایت فقیه مکان: دفتر امام جمعه مناسبت: کلاس هادیان و مربیان سیاسی بسیج   الحمدلله رب العالمین الصّلاه وَ السلام علی سیّد المرسلین و آله الطّاهرین موضوع: مبانی ولایت فقیه(۱) جلسه(۱) ادله ضرورت حکومت(۱) موضوع بحث بیان مبانی ولایت فقـیه است لکن قبل از پرداختن به اصل بحث لازم است موضوعاتی را بعنوان […]

موضوع: مبانی ولایت فقیه

مکان: دفتر امام جمعه

مناسبت: کلاس هادیان و مربیان سیاسی بسیج

 

الحمدلله رب العالمین الصّلاه وَ السلام علی سیّد المرسلین و آله الطّاهرین

موضوع:

مبانی ولایت فقیه(۱)

جلسه(۱)

ادله ضرورت حکومت(۱)

موضوع بحث بیان مبانی ولایت فقـیه است لکن قبل از پرداختن به اصل بحث لازم است موضوعاتی را بعنوان مقدمه مـورد اشـاره قـرار بـدهیم تا کمکی باشد بر فهم اصل موضوع یکی از آنها ضـرورت حـکـومت در جامعه بشری است که بصورت اجمال مورد بررسی قرار می گـیرد.

 

۱-حکومت نیاز فطری بشر

وجود دولت و حکومت یک نیاز فـطری و طـبیـعی بشراست لذا در هیچ نقطـه ای از جـهان جـامـعه ای وجـودنداشته که بتواند بدون حکومت زندگی کند.(۱)

 

 

دیدگاه اندیشمندان:

لزوم و ضرورت حکومت را اندیشمندان ادوار مختلف تـاریـخ مورد تـوجـه قرار داده و اظهار نظر فرموده اند بعنوان نمونه چند مورد را یادآوری میکنم

 

 

●ارسطو فیلسوف یونانی :

او میگوید:

دولت از مقتضیات طبع بشری است زیرا انسـان دارای سرشـت مدنی است و ناگزیر است که بصورت اجتماعی زندگی کنـدو کسی که وجود دولت را نفی می کند یا انسان وحشی است یـا مـوجـود بـرتـر از انـسـان اسـت کـه نیازی بـه دولت ندارد.(۲)

 

● افلاطون دانشمند دیگر یونانی:

او میگوید:

أَنَّ أَفْـضـَلَ حَیـاهٍ لِـلـْـفَرْدِ لایُـمکـِـنُ الـحـُصُـولُ عَـلَیْـها اِلّا بِـوجُـود الـدَّولَـهِ لِأنَّ طَـبیـعَـهَ الانـسانِ مَآلُـها اِلـی الْـحَیـاهِ السیاسیه فَهِیَ مِنَ الاُمورِ الطَبیعیَّه التّی لاغِنی لِلنّاسِ عَنْها(۳)

یعنی تحصیل حیات با فضیـلت بـرای افـراد بـشـر جـز بـه وجـود دولـت امکان پذیر نمی باشد چون طبیعت و سـرشـت انسـان بـه حیـات سـیاسـی و زنـدگـی اجتمـاعی متمایل است بنابراین وجود دولت از امور طبیعی است که انسان از آن بی نیاز نیسـت

 

●ابـن خـلـدون:

بنیان گذار علم جامعه شناسی در مقدمه تاریخ خود می نویسد:

أَنَّ الْاِجْتِماعَ الانسانیَّ ضَروُرِیٌّ وَ یُعَبِّرُ الحکماءُ عن هذا بقَوْلِـهـِمْ اَلْاِنسانَ مَدَنیٌّ بِالطـَّبْعِ اَیْ لابُـدِّ مِنَ الاجتِماعِ الذّی هو الْمَدنیَّهُ فی اصطلاحِهِمْ و هُو مَعنـی الْعـُمْرانِ

وجود دولت امر ضروری برای انسان است که فلاسفه از آن به مدنی بالطبع بودن تعبیر می کنند و استـدلال می کنند بر ضرورت وجـود دولت بر جامـعـه انسـانی

 

بعداً توضیحاتی در زمینه نیازمندیهای بشری میدهند و در پایان می نویسند:

فَاِذَنْ هـذا الاجتمـاعُ ضَررِیٌّ لِلنّـوع الانسانـیُّ وَ اِلّا لَـمْ یَکـمُـلْ وُجُودُهُمْ وَ ما أَرادَهُ اللهُ مِنْ اِعْتِمارِ الْعالَمِ بِهِمْ وَاسْتِخْلافِهِ اِیّاهُمْ(۴)

 

۲-سیره عملی رسولخدا(ص)

روشنترین گواه بر لزوم تشکیل حکومت در اسلام روش پیامبر بـزرگـوار است زیرا از بررسی سیره آن حضرت به دست می آیـد کـه وقتـی وارد مدینه شد و زمینه نظام سیاسی مستقل فراهم گردید در نخستین فرصـت به تشکیل حکومت پرداخت و خود شخصا به اداره جامـعه برخـاسـت و نظام توحیدی را در قالب یک حکومت پیاده کرد و برای روشـن شدن این حقیقت کافی است نظری به تاریخ زندگانی پیامبر اکرم بیـندازیـم که نمونه های زیر از جمله سیره عملی آن بزرگواردرحکومتداری بوده

 

۱-بستن پیمان عدم تعرض میان مسلمانان و قبائلی که در مدینه بودند مانند یهودیان

 

۲-جهت حفظ دولت اسلامی و ترساندن دشمن ارتش مجهز و نیرومندی ترتیـب داد و آنان را برای دفع دشمنان به مناطق مختلف شبه جزیره عـربستان اعزام فرمود و بـا مشـرکـان کشـور روم بـه پیکـار برخـاست بـطـوریـکه مـورخان نوشته اند در مدت ۱۰ سال توقف خود در مدینه ۸۲ جـنگ بـه راه انـداخت

 

۳-وقتی حکومت اسلامی در مدینه و اطراف آن استقرار پـیدا کرد و ریـشه یـهوداز مدینه و اطراف آن کنده شد و با مـردم بـت پرسـت مـکه عـقد صلـح امـضا گردید رسول خدا احساس کرد که وقت آن رسیده است رسالت جهانی خـود را از مرزهای عربستان فـراتر بـرد و آن را بـر هـمه مـردم جهـان عرضه بدارد

 

لذا در این رابطه نامه هایی به سران کشورها و فرمانروایان نوشت و آنان را به اسلام دعوت کرد و این نامه هـا را تـوسـط سـفـرا و نماینده های مخصوصی نزد سران جهان فرستاد از آنجـمله است:قیصر روم ،کسرا شاه ایران ،پادشاه مصر،سلطان حبشه ،اسقـف نجران ،یـکـی از امـرای جـزیـره و سـایـر امـرا و بـزرگـان شـام ویـمـن دانشمندان متتبع ۲۹ نامه از نامه هـای سیاسـی آن حـضرت را در کـتاب هـای خـود نـقـل کـرده انـد(۵)

 

 

۴-تعیین استاندار ،فرماندار و نصب قاضی که آنان را بابرنامه های     منظم اداری به مناطق مخـتلـف اعزام می فرمود و مـهمترین      دستوراتی که رسولخدا(ص) به انان می دادند عبارت بود از:

●آموختن احکام اسلام ،تعلیم قرآن و نشر اخلاق اسلامی

●گردآوری زکات و تقسیم آن میان فقرا و نیـازمـنـدان و سـایـر مصـالح عـمــومی جامـعه اسـلامـی آن روز

●حل و فصل نزاع ها و اختـلافات مـردم و حـل سایر مشکلات جهت جلوگیری از ظلم و فساد(۶)

 

 

نمونه ای از نامه های رسولخدا(ص):

بنام خداوند بخشنده مهربان نامه ایست از محمد(ص) فرزند عبدالله به دو فرزند جلندی(جعفر و عبد) درود بر کسی که هدایت پذیر باشد من شما دو نفر را به کلمه اسلام(توحید) فرا می خوانم شما هم آنرا بپذیرید تا سلامت دنیا و آخرت را به دست آورید من از جانب خداوند بسوی همه مردم فرستاده شده ام تا زنده دلان را بترسانم و حجت را بر ستمگران تمام گردانم پس اگر شما دین اسلام را بپذیرید بر منصب خود ثابت خواهید بود و اگر سرپیچی کنید منصب از کف شما بیرون خواهد رفت و سپاهیان من کشور شما را خواهند گشود و نبوت من بر سلطنت شما پیروز خواهد شد.(۷)

 

پی نوشت:

(۱)مبانی حکومت اسلامی/سبحانی ج۱ص۱۰                           

(۲)سیاست/ترجمه احمد لطفی ص۹۶

(۳)مفاهیم القرآن/سبحانی ج۲ص۱۴                               

(۴)تاریخ/ابن خلدون ج۱ص۴۴

(۵) مبانی حکومت اسلامی ج۱ص۱۵            

(۶) مفاهیم القرآن/سبحانی ج۲ ص۱۷-۱۸                      

(۷)اعیان الشیعه/سید محسن امین ج۲ص۱۴