جمعه ۳۰ مهر ۱۴۰۰ - الجمعة 16 ربيع أول 1443

(۱۳۹۲/۰۳/۲۰) کلاسهای مبانی ولایت فقیه(۲)

  موضوع: مبانی ولایت فقیه مکان: دفتر امام جمعه مناسبت: کلاس هادیان و مربیان سیاسی بسیج   ۳-سیره عملی امیرمؤمنان(ع) امیرمؤمنان(ع) بعد از رحلت رسولخدا(ص) و پـس از ۲۵ سـال خانه نشینی در اثر فشار مضاعف مسلمانـان آن روز علـی رغـم میل باطنی به دلیل فراهم نبودن شرایط از روی ناچاری خلافت ظاهری را پذیرفت […]

 

موضوع: مبانی ولایت فقیه

مکان: دفتر امام جمعه

مناسبت: کلاس هادیان و مربیان سیاسی بسیج

 

۳-سیره عملی امیرمؤمنان(ع)

امیرمؤمنان(ع) بعد از رحلت رسولخدا(ص) و پـس از ۲۵ سـال خانه نشینی در اثر فشار مضاعف مسلمانـان آن روز علـی رغـم میل باطنی به دلیل فراهم نبودن شرایط از روی ناچاری خلافت ظاهری را پذیرفت که حدود چهار سال و چند ماه طول کشید(۱)

 

●ترسیم هجوم مردم:

امیرمؤمنان(ع) هجوم مردم را جهت بیعت با آن بزرگوار چنین ترسیم فرموده:

فَـتَـداکُّـوا عَـلَیَّ تَــداکَّ الاْبِـلِ الْـهِـیـمِ یَـوْم َوِرْدِهـا قَـدْ أرْسَـلَـها راعِـیـهـا، وَخُـلِعَتْ مَـثانیها حَتّـى ظَـنَنْـتُ أنّـَهـُمْ قـاتِـلیّ، أَوْ بَعْضُهُمْ قاتِلُ بَعْضٍ لَـدَیَّ(۲)

(هنگام بـیعت‏با من)مـردم هـمانند شتـران تـشنـه کامى کـه بـه آب بـرسند و سـاربـان رهـاشان‏ساخـته باشد،و عـقـال(پایبند) از آنها بـر گیرد،بر من هجوم آوردند به هـم پهلو مى‏زدند و فشار مى‏آوردند،آنـچنان که گمان کـردم مـرا خواهـند کشـت!یـا بعضـى به وسـیله بـعـض دیـگر از مـیـان خـواهـند رفـت و پـایـمـال خـواهـنـد شـد

 

●علل عدم پذیرش خلافت:

امیرمؤمنان(ع) علل عدم پذیرش خلافتن را چنین بیان فرموده:

دَعُــونِى وَالْــتمِـسـُوا غَـیْـرِى فـَإِنَّـا مُـسْتَـقـْبـِلُــونَ أَمْــراً لَـهُ وُجُــوهٌ وَأَلْــوَانٌ لَا تَـقـُومُ لَـهُ الْـقُـلُـوبُ وَلَا تَـثْـبُـتُ عَلَیْهِ الْـعُـقـُولُ وَ إِنَّ الآفَاقَ قَـدْ أَغَـامَـتْ وَالْـمحَـجّـَهَ قَـدْتَـنَـکَّـرَتْ. وَاعْلَـمُـوا أَنِّـى إِنْ أَجَبْـتُکُـمْ رَکِبْتُ بِـکـُمْ مَا أَعْلَـمُ وَلَـمْ أُصْـغِ إِلَـى قَـوْلِ الْـقَائِـلِ وَعَـتْبِ الْعـَاتِبِ وَإِنْ تَرَکْتُمُونِى فَأَنَا کَأَحَدِکُمْ ولَعَلِّى أَسْمَعُکُـمْ وَأَطْـوَعُکُمْ لِمَنْ وَلَّیْتُمُوهُ أَمْرَکُمْ وَأَنَا لَکُمْ وَزِیراً خَیْرٌ لَکُمْ مِنِّى أَمِیراً.(۳)

مرا رها کنید و به سراغ دیگرى بروید که ما به کارى روى آورده‏ایم که داراى رنگ‌هاى گوناگون است. دلها بر آن قرار نمى‏گیرد و عقابها پایدار نمى‏ماند. به راستى که همه جا را ابر فتنه پر کرده و راه راست ناشناخته مانده است. بدانید اگرمن درخواست شما را پذیرا باشم با شما آن گونه که خود مى‏دانم رفتار خواهم کرد و به حرف ملامت‌گرها و این و آن گوش نمى‏دهم. و اگر دست از من برداریدمن همانند یکى از شما خواهم بود. و در میان کسانى که ولایت امور را بدو مى‏سپارید من شنواتر و فرمانبردارتر مى‏باشم. من اگر وزیر شما باشم بهتر است از آنکه امیر شما باشم.»‏

 

●فلسفه پذیرش خلافت:

امیرمؤمنان(ع) پس از اسرار مردم مبنی بر پذیرش خلافت ناچار میشوند این درخواست مردم را اجابت کنـند و فلسفه آن را چنین تبیین فرموده:

اَمَـا وَالَّـذِی فَـلَـقَ الـحَبَّهَ وَ بَـرَأَ النَـسَمَهَ، لَـوْ لا حُـضُورُ الْحَاضِرِ وَ قِیَامُ الـحُجّـَهِ بِوُجُودِ النَّاصِرِ وَ مَا اَخَذَ اللّهُ عَلَی العُلَـمَاءِ اَنْ لایُقَارُّوا عَـلَی کَظّهِ ظَالِمٍ وَ لاَسَغَبِ مَظْلـُومٍ لأَلْقَیْتُ حَبْلَهَا عَلی غَارِبِهَا وَ لَسَقَیْتُ آخِرَهَا بِکَأْسِ اَوَّلِهَا ، ولالفیْتُـمْ دُنْیاکُـمْ هذه أزْهـد عنْـدی منْ عـفْطـه عـنْـزٍ(۴)

سوگند به خدایی که دانه را شکافت و جان را آفرید اگر حضور فراوان بیعت کنندگان نبود و یاران حجت را بر من تمام نمی کردند و اگر خداوند از علما عهد و پیمان نگرفته بود که برابر شکم بارگی ستکمگران و گرسنگی مظلومان سکوت نکنند مهار شتر خلافت را بر کوهان آن انداخته رهایش میساختم و آخر خلافت را به کاسه اول آن سیراب میکردم آنگاه میدیدید که دنیای شما نزد من از آب بینی بزغاله ای بی ارزشتر است

 

 

●کارگزاران حکومت امیرمؤمنان(ع):

ابتدا لازم به یادآوری است که دایره حکومت امیرمؤمنان(ع) مناطـق و کـشورهای متعدد امروزی را دربر می گرفت مانند عمان،حجاز،ایران،عراق،مصر،یمن،بحرین،شامات شامل سوریه،لبنان،فلسطین و اردن فعلی ،قطر ،کویـت و امـارات در کتب تاریخی کارگزاران حکومت امیرمؤمنان(ع) را بـه ترتیـب زیـر تقـسیم بندی کرده اند و در مجموع از ۱۳۲ نفر از کارگزاران آن حضرت نام برده اند:

۱-استانداران و فرمانداران

۲-دبیران و کاتبان

۳-کارگزاران زکات

۴-کارگزاران جزیه و خراج

۵-کارگزاران بیت المال

۶-بازرسان و ناظران بازار

۷-قاضیان

۸-حاجبان و دربانان(۵)

 

 

●دستورالعملهای حکومتی امام (ع):

مرحوم سید رضی در کتاب ارزشمند نهج البلاغـه بخشهایی از دستورالعملهای حکومتی امیرمؤمنان(ع) را در سـه مـحـور زیر جمـع آوری کـرده اسـت:

الف:۲۴۱ خطبه که مربوط به سخنرانی های دوران حکومت و خلافت ظاهری آن بزرگوار اسـت

 

ب:۷۹ نامه که اکثر قریب به اتفاق آنها خطاب به کار گزاران حکومتی آن بزرگوار نوشته شـده است

 

ج:۴۸۰ حکمت و موعظه که بخشی از آنها پاسـخ به پرسشهایی است که از امیرمؤمنان(ع) شده است

 

 

یادآوری:

البته لازم به ذکر است که آمار مذکور در مورد خطبه ها ،نامه هاو حکمت ها بر اسـاس نهـج البـلاغه صبـحی الصـالـح می باشـد:

 

 

●ضرورت حکومت در کلام امیرمؤمنان(ع)

در زمینه ضرورت وجود حکومت در جـوامـع بشـری به عـنوان نمونه دو مورد از فرمایشات امیرمؤمنان(ع) را یادآوری میکنیم:

 

الف:در پاسخ به خوارج:

خوارج عصر امیرمؤمنان(ع) همانند مارکسیست ها و آناشیست های عصر ما معتـقد بـه وجود حکـومت نـبودند لذا وقت در برابر امیرمؤمنان شعار انحرافی لا حکم الا لله را مطرح کردند آن بزرگوار در پاسخ چنین فرمود:

مَکانُ الْقـَیّـِمِ بِالاْمْرِمَکانُ النِّظامِ مِنَ الْخَرَزِ یـَجْمَعُهُ وَیـَضُمُّهُ: فَإِنِ انْـقَطَـعَ النّـِظامُ تـَفَـرَّقَ وَذَهَـبَ، ثُــمَّ لمْ یَجْتَمِعْ بِحَذافیرهِ أَبَداً. وَالْـعَرَبُ الْیَوْمَ وَإنْ کـانُواقَلیلاً، فَهُمْ کَثیرُونَ بِالاْسْلامِ، عَزیزُونَ بِالاِجْتِماعِ(۶)

موقعیت زمامدار،همچون ریسمانى است که مهره‏ها را در نظام مى‏کشد و آنها راجمع کرده ارتباط مى‏بخشد:اگر ریسمان از هم بگسلد مهره‏ها پراکنده میشوند و هر کدام بجائى خواهد افتاد و سپس‏هرگز نتوان همه را جمع آورى نمود،و از نو نظام بخشید.عرب امروز گرچه از نظر تعداد کم،اما با پیوستگى به اسلام فراوان،و با اتحاد واجتماع و هماهنگى عزیز و قدرتمند است.

 

پی نوشت:

(۱)سیره پیشوایان /پیشوایی ص۸۴                                                    

(۲)نـهج البلاغه خطبه ۵۴

(۳)نهج البلاغه خطبه ۹۲

(۴)نهج البلاغه خطبه ۳                                                                       

(۵)سیمای کارگزاران امیرمؤمنان(ع) /ذاکری ج۱ص۲۵

(۶)نهج البلاغه خطبه ۱۴۶

 

پر بازدیدترین ها

بیشتر