شنبه ۱ آبان ۱۴۰۰ - السبت 17 ربيع أول 1443

(۱۳۹۲/۰۵/۰۳) سخنرانی جلسه پانزدهم(امر به معروف و نهی از منکر (از دیدگاه امیرمؤمنان(ع))

مسئله: کسی که قضای روزه ماه رمـضان را گرفـته اگر بعد از ظـهر عـمداً کـاری که روزه را باطل می کند انجام بدهد باید به ده فقیر هر کدام یک مد طعام بدهدو اگر نمی تواند بنا بر احتـیاط واجب بایـد سـه روز پـی در پـی روزه بگـیرد(۱)   مسافرت ماه رمضان: سوال(۱): آیا میشود […]

مسئله:

کسی که قضای روزه ماه رمـضان را گرفـته اگر بعد از ظـهر عـمداً کـاری که روزه را باطل می کند انجام بدهد باید به ده فقیر هر کدام یک مد طعام بدهدو اگر نمی تواند بنا بر احتـیاط واجب بایـد سـه روز پـی در پـی روزه بگـیرد(۱)

 

مسافرت ماه رمضان:

سوال(۱):

آیا میشود در ماه رمضان مسافرت کرد؟حکم روزه چگونه است؟

 

پاسخ(همه مراجع):

مسافرت در ماه رمضان اشکال ندارد ولی اگر برای فرار از روزه باشد مکروه است(۲)

 

سوال(۲):

آیا میتوانیم نذر کنیم که روزه ماه رمضان و یا قضای آن را در سفر بـه جـا آوریـم؟

 

پاسخ(همه مراجع):

خیر این نذر صحیح نیست(۳)

 

جلسه چهاردهم

امر به معروف و نهی از منکر (از دیدگاه امیرمؤمنان(ع))

●علل انتخاب این موضوع:

۱-امر به معروف و نهی از منکر از جمله فرائض دین مقدس اسلام بر آحاد جـامـعه اسـلامی می بـاشـد

 

●مرحوم محقق حلّی در کتاب شرایع الاسلام می نویسد:

وَ الأَمْرُ بِالْمَعْروفِ وَ النَّهْیُ عَنِ الْمُنْکَرِ واجِبانِ اِجْماعاً(۴)

امر به معروف و نـهی از مـنـکر بـا اجماع فـقـهاء واجـب هستـند

 

●مرحوم محقق در ادامه می نویسد:

وُجوبُهَما عَلَی الْکِفایَهِ…وَ قیلَ بَلْ عَلَی الْأَعْیانِ وَ هُوَ الْأَشْـبَهُ

وجوب آنهاکفائی است و گفته شده وجوب آن دو عینی است و این قول موافق با اصول مـذهب است

 

●مرحوم شهید ثانی در مسالک در توضیح عبارت محقق می نویسد:

مَا اخْتارَهُ الْمُصَنِّفُ مِنْ وُجُوبِهِ عـَلَی الْاَعْـیانِ مَذْهَـبُ الشَّیْـخِ وَ تَبِعَهُ عَلَیْهِ جَماعَهٌ مِنَ الْمُتَأَخِّرینَ عَمَلاً بِعُمُومِ الْآیاتِ وَالْاَحادیثِ(۵)

نظر مورد اختیار محقق یعنی واجب عینی بودن امـر بـه معـروف و نهـی از منکـر دیــدگـاه شیــخ طوسی است و جمعی از متأخرین از وی تبعیت کرده اند به خاطر عمل به عموم آیات و روایات

 

یادآوری:

الف:  لازم به ذکر است که جمـعی از فـقـها قائـل بـه وجـوب عینی بودن امر به معروف و نهی از منکر هستند از جمله

●مرحوم سید ابن حمزه در کتـاب الـوسیـله(۶)

●مرحوم علامه حلی در کتاب تذکره الفقـهاء(۷)

●مرحوم محقق ثانی در کتاب جامع المقاصد(۸)

 

ب:رسولخدا(ص) در مورد کیفر ترک امربه معروف و نهی از منکر مـی فـرمایـد:

اِذا لَمْ یَأْمُروا بِمَعْروفٍ وَ لَمْ یَنْهَوْا عَنْ مُنْکَرٍ وَ لَـمْ یـَتَّـبـِـعـوا الأخْـیـارً مِــنْ أهْـلِ بَـیـْتـی

هر گاه مردم امر به معروف و نهی از منکر نکنندو از نیکان خاندان من پیروی ننمایند

 

سَلَّطَ اللهُ عَلَیْهِمْ شِرارَهُمْ فَیَدْعُوا عِنْدَ ذلک خیارُهُمْ فَـلا یُسْتَجـابُ لَــهُـمْ (۹)

خداوند بدان آنها را بر ایشان مسلط گرداند و در این هنگام نیکانشان دعا کنند و دعایشان مستجاب نشـود

 

۲-چند سال است طرح تذکر لسانی بعنوان یک طـرح از سـوی ستـاد احیا امر به معروف و نهی از منکر مرکز به شهرهای منتخب در سطح کشـور جهـت اجـرا ابـلاغ مـی شود در سال ۹۲ هفت شهر از استان یعنی خوی،میاندوآب ،مهاباد،اشنویه،سلماس ،چالدران و چایپاره از جمله شهرهای منتخب هستند که طرح از روز ۱۵ رمضان در حال اجرا است

 

۳-در آستانه روز ضربت خوردن و شهادت امیرمؤمنان(ع) قـرار داریم که بیشترین سخنرانیها،دستورالعملها و کلمات حکمت آموز را در ارتبـاط با امـر بـه معروف و نهـی از منـکـر دارنـد

 

مقدمه:

قبل از پرداختن به مفهوم امر به معروف و نهی از منکر از دیدگاه امیرمؤمنان(ع) لازم است جـایـگاه ایـن دو فـریـضـه را در نظام اعتقادی اسلام مورد توجه قرار بدهیم مفـاد دهـها آیـه و روایت را در این زمینه میتوان در بندهای زیر خلاصه و دسته بندی کرد

 

۱-امت اسلامی بهترین امت است چرا که امر به معروف و نهی از منکر می کـنـد

کُنْتُمْ خَیْرَ أُمَّهٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ(۱۰)

شما بهترین امتى هستید که براى مردم پدیدار شده‏اید به کار پسندیده فرمان مى‏دهید و از کار ناپسند بازمى‏دارید

 

 

۲-دست کشیدن از این دو فریضه و بی تفاوتی در مقابل منکرات نشانه سقوط و تباهی انسان است

کَانُـوا لا یَتَنَاهَوْنَ عَـنْ مُنْـکَـرٍ فَعـَلُـوهُ لَبِئْسَ مَا کَانُـوا یَفـْعَلُونَ(۱۱)

[و] از کار زشتى که آن را مرتکب مى‏شدند یکدیگر را بازنمى‏داشتند راستى چه بد بود آنچه مى‏کردند

 

۳-خداوند خود را دستور دهنده به معروف و نهی کننده از منکر مـعرفـی مـی کـند

إِنَّ اللَّهَ یَأْمُـرُ بِالْـعـَدْلِ وَالإحْسَانِ وَإِیـتَاءِ ذِی الْقُرْبَى وَیَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْـمُنْکَرِ وَالْبَـغـْیِ (۱۲)

در حقیقت‏خدا به دادگرى و نیکوکارى و بخشش به خویشاوندان فـرمان مـى‏دهـد و از کـار زشـت و نـاپـسنـد و ستـم بـاز مـى‏دارد

 

۵-این دو فریضه نشان از پیوستگی مؤمنان و جلوه ای از همبستگی جامعه اسلامی است

وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِیَاءُ بَعْضٍ یَأْمـُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَیَنْـهَـوْنَ عَنِ الْـمـُنْکَرِ(۱۳)

و مردان و زنان با ایمان دوستان یکدیگرند که به کارهاى پسندیده وا مى‏دارند و از کارهاى ناپسـنـد بـاز مى‏دارنـد

 

۶-اجرای این دو فریضه سختی هایی دارد باید تحمل کرد

یَا بُنَـیَّ أَقِـمِ الصَّلاهَ وَأْمُرْ بِالْـمـَعْرُوفِ وَانْهَ عَنِ الْمُنْکَرِ وَاصْبِرْ عَلَى مَا أَصَابَـکَ (۱۴)

اى پسرک من نماز را برپا دار و بـه کـار پسـندیـده وادار و از کار ناپسند باز دار و بر آسیبى که بر تو وارد آمده است‏شکیبا

 

۷-بهترین امر به معروف و نهی از منـکـر آن است که انسان از خود شروع کند

أَتَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَتَـنْـسَوْنَ أَنْفُسَکُـمْ (۱۵)

آیا مردم را به نیکى فرمان مى‏دهید و خود را فراموش مى‏کنید

 

دیدگاه های امیرمؤمنان(ع):

پس از بیان مقدمه کوتاه برمی گردیم به بیان دیـدگـاه هـای امیرمؤمنان (ع) در مورد این دو فریضه که با تمامی تلـقـیات و برداشتهای معمولی و مرسوم جامعه اختلافات اساسی دارد

 

الف:مهمتر از تمامی اعمال حتی جهاد در راه خدا

●در نهج البلاغه می فرماید:

وَ ما أَعْمالُ الْبِرِّ کُلُّهَا وَ الْجِهادُ فی سَبیلِ اللهِ عِنْدَ الْأمـرِ بِالْمَعْروفِ وَ النَّهْیِ عَنْ الْمُنْکَرِ اِلَّا کَنَفْثَهٍ فـی بَـحْرٍ لُـجِّی(۱۶)

همه کارهای خوب و جهاد در راه خدا در مقایسه با امر به معروف و نهی از منکر نیست مگر همچون آب دهانی که در دریایی ژرف انداخته شود

 

ب:این دو فریضه غایت دین

●می فرماید:

غایَهُ الدّینِ اَلْأَمْرُ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّهْیُ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ اِقامَهُ الْحُدودِ(۱۷)

نهایت دین داری امر به معروف و نهی از منکر و بر پا داشتن حدود است

 

ج:این دو فریضه از ویژگیهای خدا

●می فرماید:

اِنّ الْاَمْرَ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّهْیِ عَنِ الْمُنْکَرِ لَخُلْقانِ مِنْ خُلُقِ اللهِ(۱۸)

امر به معروف و نهی از منکر دو صفت از اوصاف خداوند هستند

 

د:اصلاح جامعه در گرو این دو فریضه

●امام(ع) می فرماید:

فَرَضَ اللهُ اَلْاَمْرَ بِالْمَعْروفِ مَصْلَحَهً لِلْعَوامِّ وَ الـنَّـهـْیَ عَـنِ الْـمُنــْکَـرِ رَدْعـاً لِلسـُّفَـهاءِ (۱۹)

   خداوند امر به معروف را برای اصلاح توده های ناآگاه و نهی از منکر را برای بازداشتن بی خردان از زشتی ها واجب کرد

 

ه:بی تفاوت در برابر منکرات ،مرده در میان زندگان

●امام(ع) می فرماید:

وَ مِنـْهُمْ تـارِکٌ لِاِنْـکـارِ الْمُنْکَرِ بِلِسـانِهِ وَ قَـلـْبِهِ وَ یَـدِهِ فَـذلِـکَ مـَیـِّتُ الْاَحـیـاءِ(۲۰)

و بعضی از مردم منکر را با زبان و قلب و دست ها رهـا ساخته اند چنین کسی مرده ای در میان زندگـان اسـت

 

و:سازشکاری در اجرای این دو فریضه محکوم است

●امام (ع)می فرماید:

لا یُقیمُ اَمْرَ اللهِ سُبْحانَهُ اِلّا مَنْ لا یُصانِعُ وَ لایُـضـارِعُ وَ لا یـَتَّـبـِعُ الْـمَطـامِــعَ(۲۱)

فرمان خدا را برپا ندارد جز آنکس که در اجرای حق مدرا نکند سازشکـار نـباشـد و پیـرو آرزوهـا نگـردد

 

ز: ناهیان از منکر باید از خود شروع کنند

●امام(ع) می فرماید:

وَأنْـهَـوْا عَـنِ الْـمُـنْکَـرِ وَ تَــناهَــوْا عَـنْـهُ فَاِنَّـما اُمِـرْتـُمْ بِالـنَّـهْـیِ بَـعْـدَ الـتّـَناهِـی(۲۲)

مردم را از حرام و منکرات باز دارید و خـود هـم مرتکب نشوید زیرا دستور داده شده اید که ابتـدا خود محرمات را ترک و سپس مردم را باز دارید

 

پی نوشت:

(۱)توضیح المسائل مراجع ج۱ ص۹۳۸           

(۲)توضیح المسائل مراجع م۱۷۱۵                                     

(۳)فاضل –جامع المسائل ج۱س۵۸۱

(۴)شرایع الاسلام /محقق ص۲۸۵                                                       

(۵)مسالک الافهام/ شهید ثانی ج۳ص۱۰۰

(۶)الوسیله/ابن حمزه ص۲۰۷              

(۷)التذکره / علامه حلی ج۱ص۴۵۸

(۸)جامع المقاصد /محقق ثانی ج۳ص۴۵۸        

(۹)الامالی /صدوق ص۳۸۵

(۱۰)سوره آل عمران، آیه .۱۱۰                                                                       

( ۱۱) سوره مائده، آیه ۷۹                                       

(۱۲) سوره نحل، آیه .۹۰                      

(۱۳) سوره توبه، آیه .۷۱                     

(۱۴) سوره لقمان، آیه .۱۷                       

(۱۵) سوره بقره، آیه ۴۴

(۱۶)نهج البلاغه حکمت ۳۷۴                                    

(۱۷)غرر الحکم /آمدی ج۶۳۷۳                                 

(۱۸)نهج البلاغه خطبه ۱۵۶

(۱۹)نهج البلاغه حکمت ۲۵۲                          

(۲۰)نهج البلاغه حکمت ۳۷۴                                             

(۲۱)نهج البلاغه حکمت ۱۱۰                                             

(۲۲)نهج البلاغه خطبه ۱۰۵                                                                  

 

پر بازدیدترین ها

بیشتر