جمعه ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۱ - الجمعة 19 شوال 1443

(۱۳۹۲/۰۵/۰۶) سخنرانی روز ۱۹(نقش دعا و نیایش در زندگی انسان)

مسئله: معمولا مطرح میشود که هر کجا نماز قصر میشود روزه را باید افطار کرد لکن در چند مورد این دو با هم فرق دارند   ۱-در چهار مکان مسافر اختیار دارد که نمازش را تمام بخواند یـا شـکسـته لـکــن نـمی تـواند روزه بـگـیرد و عبـارتند از: مسجد الحرام در مکه مسجد النّبی در مدینه […]

مسئله:

معمولا مطرح میشود که هر کجا نماز قصر میشود روزه را باید افطار کرد لکن در چند مورد این دو با هم فرق دارند

 

۱-در چهار مکان مسافر اختیار دارد که نمازش را تمام بخواند یـا شـکسـته لـکــن نـمی تـواند روزه بـگـیرد و عبـارتند از:

مسجد الحرام در مکه

مسجد النّبی در مدینه

مسجد کوفه در شهر کوفه

حرم امام حسین(ع) در کربلا

 

 

۲-اگر مسافر بعد از ظهر و پیش از نمـاز خـوانـدن مـسافـرت کند باید روزه را ادامه دهد ولی نمازش را شکسته میخواند

 

۳-اگر مسافر بعد از ظهر به وطن برسد روزه اش باطل است لکن اگر نماز ظهر و عصر را نخوانده باید تمـام بخـواند

 

جلسه شانزدهم:

موضوع:

نقش دعا و نیایش در زندگی انسان

از جمله معارف اسلام که در آیات قرآن و روایات اهـل بیـت(ع) مـوردتأکید جدّی قرار گرفته است دعا می باشد

●با توجه به اینکه ماه رمـضان ماه دعا و استغفار است

●و با در نـظر گرفتـن اینـکه در آسـتانه شـب هـای ۲۱ و ۲۳ قـرار داریم که هر دو شب دعایی هستند

●و با توجه به توصیه رسولخدا(ص) در خطبه شعبانیه که فرمود: وَارْفَعُوا اِلَیْهِ ایدیکم بادُّعاء(۱)

به نظر رسید در حد وسع مـقـداری در ارتباط با موضوع دعاء بحث کـنیم

 

 

الف:معنی دعاء

علمای لغت شناس ،مفسران قرآن و دانـشمنـدان علم اخـلاق در ارتباط با معنای دعا و حقیقت آن بحث های گـسترده ای انـجام داده اند(۲) فعلا ما کاری با این مباحث نداریم اجمالاً عرض میکنم

 

دعا در لغت:

بمعنای ندا کردن و خواستن است

 

و در اصطلاح عرفی:

دعا عبارت است از توجه بنده بسوی خداوند و طلب رحمت از درگاه او بطور فقر و خـضـوع(۳)

 

ب:مباحث مهم و کلیدی دعا

در آیات قرآن ،احادیث اهل بیت(ع)،کتب ادعیه ،کتب اخلاق و سلوک مباحث مهمی در ارتباط با دعا مطرح شده است از قبـیل:

۱-جایگاه دعا از دیدگاه قرآن و احادیث

۲-آداب دعـاء

۳-شرایط دعاء

۴-آثار و فواید دعاء

۵-دعاهای قـرآنی

۶-موانع اسـتجابـت دعـاء

۷-دعاهای مأثوره از ائمه

۸-برخورد بندگان با دعاء

۹-شبهات در زمیـنه دعـاء

۱۰-کتب دعایی دانشمندان

 

تذکر:

مرحوم آغا بزرگ تهرانی در کتاب الـذریـعـه تحـقیقـات عالمانه ای در زمینه دعا دارند و از صدها جلد کتاب دعائی دانـشـمـنـدان شـیـعـه تـحـت عـنـاویـن زیـر نـام بـرده انـد:ادعیه،اعمال ماهها،اعمال ماه رمضـان،المزار،الدعاء،الدعوات،اعمال الجمعه(۴)

 

ج:جایگاه و اهمیت دعا:

ابتدا لازم به یادآوری استواژه های مربـوط بـه دعا بـا اشـتقاق هـای مختلف ۲۱۲ بار در آیات قرآن در ضمن ۵۵ سوره ذکر شده است(۵)

 

●خداوند در سوره فرقان می فرماید:

قُلْ مَـا یَـعْـبَـأُ بِـکُـمْ رَبِّـی لَوْلا دُعَـاؤُکُـمْ(۶)

بگو اگر دعاى شما نباشد پروردگارم هیچ اعتنایى به شما نمى‏کند

 

●و در سوره مؤمن می فرماید:

أُدْعُـونـی اَسْتَـجِـبْ لَکُـمْ

بخوانیـد مرا تا اجابت کنم شـما را

 

●رسولخدا(ص) فرمود:

الدُّعاءُ سِلاحُ الْمُؤْمِنِ وَ عَمودُ الدّینِ (۷)

دعـا سـلاح مـؤمـن و سـتـون دیـن اسـت

 

●و در حدیث دیگر فرمود:

اَفْـضَلُ الْـعـِبادَهِ الـدُّعـاءُ(۸)

بـرتـریـن عـبـادت دعـاســت

 

●امیرمؤمنان(ع) فرمود:

الدُّعاءُ مِفْتاحُ الرَّحْمَهِ وَ مِصْباحُ الظُّلْمَهِ(۹)

دعا کلـید رحـمـت و چـراغ تـاریـکی اسـت

 

د:موانع استجابت دعا:

بر اساس مفاد آیات و روایت اهل بیت(ع) بعضی از اعمال و گناهان مانع اجابت دعا هستند از قبیل:داشتن سوء نیت،داشتن نفاق،تأخیر انداختن نماز از اول وقت،بدزبانی،ترک انفاق در راه خدا(۱۰)تجاوزگری،تمسخر مؤمنان،فسادگری در زمین، کفرورزیدن (۱۱)

 

جهت تکمیل این بـحـث روایتـی را از امیـرمـؤمنـان (ع) تـرجـمه میکنیم:شخصی به محضر امیرمؤمنان(ع) رسید و از عدم استجابت دعای خویش شکایت کرد و گفت با اینکه خداوند مـی فرمایـد: أُدْعُونی استجب لَکُمْ پس چرا دعا میکنیم و به اجابت نمی رسـد

 

●امیرمؤمنان(ع) در پاسخ فرمود:

إِنَّ قُلُوبَکُمْ خَانَتْ بِثَمَانِ خِصَالٍ  

قلب شما در هشت چیز خیانت کرده است

أَوَّلُهَا أَنَّکُمْ عَرَفْتُمُ اللَّهَ فَلَمْ تُؤَدُّوا حَقَـّهُ کَـمَا أَوْجَبَ عَلَیْکُمْ

۱- نخست آن که خداى راشناختید، اما حق او را ادا نکردید و از این شناخت سودى نبردید.

 

وَ الثَّانِیَهُ أَنَّکُمْ آمَنْتُـمْ بِـرَسـُولِهِ ثُـمَّ خَالَـفـْتُـمْ سُنَّتـَهُ وَ أَمَتُّمْ شَـرِیعَتـَهُ

۲- دیگر آن که به پیامبرش ایمان آوردید، آن‏گاه با سنت او مخالفت کردید و شریعتش را میراندید.

وَ الثَّالِثَهُ أَنَّکُمْ قَرَأْتُـمْ کِتَابَهُ الْـمُنْزَلَ عَلَیْکُـمْ فَلَـمْ تَعْمـَلُوا بِهِ

۳- سوم آن‏که کتابى را که بر شما فرود آمده است، خواندید، اما بدان عمل نکــردید .

وَ الرَّابِعَهُ أَنَّکُمْ قُلْتُمْ إِنَّکُمْ تَخَافُونَ مِنَ النَّارِ وَ أَنْتُمْ فِی کُلِّ وَقْتٍ تَقْدُمُونَ إِلَیْهَا بِمَعَاصِیکُـمْ فَأَیْنَ خَوْفُکُـمْ

۴- چهارم آنکه گفتید: از آتش جهنّم می ترسیم ولی همواره با گناهان به آن نزدیکتر شدید. پس خوف شما از آتش غضب الهی کجا بود؟

وَ الْخَامِسَهُ أَنَّکُمْ قُلْتُمْ إِنَّکُمْ تَرْغَبُونَ فِی الْجَنَّهِ وَ أَنْتُمْ فِی کُلِّ وَقْتٍ تَفْعَلُـونَ مَا یُبَاعِدُکُـمْ مِنْـهَا

۵- پنجم آنکه می گوئید اشتیاق به بهشت داری امّا همواره کار هائی را انجام می دهید که شما را از بهشت دورتر می گرداند ،

وَ السَـّادِسـَهُ أَنَّـکُـمْ أَکَـلـْتُـمْ نِـعـْمـَهَ الْـمَـوْلـَى وَ لَـمْ تَـشْـکُـرُوا عَـلَـیْـهَا

۶- ششم آنکه از نعمتهای مولایتان بهره مند می شوید ولی شکر نعمتش را به جا نمی آورید .

وَ السَّابِعَهُ أَنَّ اللَّهَ أَمـَرَکُـمْ بِعَـدَاوَهِ الشَـّیْطَانِ وَ قَالَ إِنَّ الشَـّیْـطانَ لَکُمْ عَدُوٌّ فَاتَّخِذُوهُ عَدُوًّا فَعَادَیْتُمُوهُ بِلَا قَوْلٍ وَ وَالَیْتُمُوهُ بِلَا مُخَالَفَهٍ

۷- هفتم آنکه باوجود اینکه خداوند شمارا به دشمنی شیطان امر فرموده وگفته است براستی شیطان دشمن شماست، پس او را دشمن دارید » امّا شما بدون سخنی بسوی او روی آوردید و بدون مخالفت اطاعتش کردید و به سـرپـرسـتی اش تـن دادیـد .

وَ الثَّـامِـنَـهُ أَنَّکُـمْ جَـعـَـلْـتُـمْ عُـیـُوبَ الـنَـّاسِ نُـصْـبَ عُـیُـونِـکُـمْ وَ عُـیُـوبَکـُـمْ وَرَاءَ ظُهـُورِکُـمْ تَـلُـومُـونَ مَـنْ أَنْتُمْ أَحَقُّ باللَّوْمِ مِنْهُ فَأَیُّ دُعَاءٍ یُسْتَجَابُ لَکُمْ مَعَ هَذَا

۸- هشتم اینکه همواره عیبهای دیگران را دیدید امّا عیبـهای خودتـان را نـدیـده گرفتید وبه آنچه که خود بیشتر سزاوار ملامت بودید، دیگران را ملامت کردید .

فَاتَّقُوا اللَّهَ وَ أَصْلِحُوا أَعْمَالَکُمْ وَ أَخْلِصُوا سَرَائِرَکُمْ وَ أْمُرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَ انْهَوْا عَنِ الْمُنْکَرِ فَیَسْتَجِیبَ اللَّهُ لَکُمْ دُعَاءَکُمْ.(۱۲)

تقوا پیشه کـنید اعمـال خویـش را اصـلاح نمایـید امـر بـه معروف و نهی از منکر کنید تا دعای شما به اجابت برسد

 

ه:آثار و برکات دعا:

از جمله مباحث مهمی کـه در زمـینه دعـا مطـرح شـده آثـار و برکات آن است که بصورت فهرست و اجمال عبارتند از :

۱-دفع شدن بلاها،

۲-شفا پیدا کردن دردها،

۳-دفع شدن قضای حتمی(۱۳)

۴-آمرزش گناهان،

۵-بهره مندی از نعم الهی ،

۶-تقرب به درگاه خداوند،

۷-رفع غم و اندوه،

۸-رفع گرفتاریها،

۹-نجات از آتش جهنم،

۱۰-نجات پیدا کردن از ستمگران(۱۴)

 

پی نوشت:

(۱)عیون اخبار الرضا/صدوق ج۱ص۲۳۰                  

(۲)المعجم فقه لغه القرآن ج۱۹ ص۴۶۵        

(۳)پایگاه اطلاع رسانی بنیاد بین المللی دعا

(۴)الذریعه ج۸ص۱۲۲                                                                                   

(۵)المعجم فی فقه لغه القرآن ج۱۹ ص۴۶۵

(۶)سوره فرقان آیه ۷۷             

(۷) (اصول کافی ج ۲ ص۴۶۸)             

(۸)(تنبیه الخواطر ج۲ص۲۳۷)              

(۹)بحار الانوار/مجلسی ج۷۸ص۶۴

(۱۰) (تفسیر نور الثقلین ج۴ص۵۳۴)                                                    

(۱۱) (فرهنگ قرآن ج۱۳ ص۵۰۲)

(۱۲)سفینه البحار /محدث قمی ج۱ ص۴۴۸-۴۴۹

(۱۳) ،(میزان الحکمه /مترجم ج۴ص۱۸)                                                        

(۱۴) (فرهنگ قرآن ج۱۳ ص۴۸۲)