چهارشنبه ۵ آبان ۱۴۰۰ - الأربعاء 21 ربيع أول 1443

(۱۳۹۲/۰۵/۱۵) سخنرانی روز ۲۸ رمضان(عفو و گذشت)

موضوع: عفو و گذشت از جمله فضائل اخـلاقی عـفـو کـردن و گـذشـت نمودن به هنگام قدرت و ترک انتقام جویی است اگر تاریخ بشر را مورد مطالعه و بررسی قرار بدهیم پـر اسـت از انتقام جوییها و قتل و غارتهای پادشاهان،حاکمان ،قبائل و اقوام   در مقابل: آیات قرآن روایات و سیره اهل بیت(ع) پر […]

موضوع:

عفو و گذشت

از جمله فضائل اخـلاقی عـفـو کـردن و گـذشـت نمودن به هنگام قدرت و ترک انتقام جویی است اگر تاریخ بشر را مورد مطالعه و بررسی قرار بدهیم پـر اسـت از انتقام جوییها و قتل و غارتهای پادشاهان،حاکمان ،قبائل و اقوام

 

در مقابل:

آیات قرآن روایات و سیره اهل بیت(ع) پر است از توصیه به عفـو ،اغماض و نکوهش انتقام بعنوان نمونه مواردی را یـادآوری میکـنیم

 

الف:عفو در آیات قرآن:

۱-وَجَزَاءُ سَیِّئَهٍ سَیِّئَهٌ مِثْلُهَا فَمَنْ عَفَا وَأَصْلَحَ فَأَجْرُهُ عَلَـى اللَّهِ(۱)

کیفر بدی ،مجازاتی است همانند آن و هر کس عفو و اصلاح کند پاداش او با خداوند است

 

۲-خُذِ الْعَفْوَ وَأْمُرْ بِالْعُرْفِ وَأَعْرِضْ عَنِ الْجَاهِلِینَ(۲)

گذشت و میانه روی را پیشه کن و به معروف امر کن و از نادانان اعراض کن

 

تذکر:

در حدیثی وارد شده وقتی این آیه شریفه نازل شد رسولخـدا(ص)از جبرئیل پرسید هدف این آیه چیست؟جبرئیل گفت:نمی دانـم از خداوند می پرسم سپس بر محضر رسولخدا(ص) فرود آمد و گفت:

یا مـُحـَمَّد اِنَّ اللهَ یأمُـرُک أَنْ تَـعـْفُوَ عَـمَّنْ ظَلَمک و تُعـْـطِـیَ مَـنْ حـَرَمـَکَ وَ تَـصِــلَ مَــنْ قطـعـکَ(۳)

ای محمد خدا به تو دستور میدهد کسی را که به تو ستم کرده عفو کنی و کسیکه تـو را محروم کرده مشمول عطای خود سازی و کسیکه از تو بریده با او پیوند داشته باشی

 

۳-وَإِنْ عَاقَبـْتُـمْ فَعَـاقِــبُوا بِـمِثْلِ مَا عُـوقـِبْتُـمْ بِهِ وَلَئِـنْ صَـبَـرْتُـمْ لَـهُـوَ خَـیـْرٌ لِلصّـَابِـرِینَ(۴)

اگر خواستید مجازات کنید به مقداری که به شما تعدی شده بسنده کنید ولی اگر شکیبایی پیشه کنید و گذشت نمایید این کار برای شکیـبایان بهـتر اسـت

 

 

توضیح:

در روایات آمده است که این آیه در جنگ احد نازل شـد وقـتی که چشم رسولخدا(ص) به بدن رشید حضـرت حـمـزه افتـاد کـه دشمن سنگدل سینه و پهلوی او را شکافته بود و کبد یـا قـلـب او را بیرون کشیده بود پیامبر بسیار منقلب و ناراحت شد آیه مذکور نـازل گـردیـد بـلافـاصـلـه پـیـامـبـر(ص) فـرمـود:أَصــْبـِرُ أَصــْبـِرُ(۵)

 

ب:عفو در روایات

●پیامبر(ص) فرمود:

اِذا کانَ یَوْمُ الْقِیامَهِ نادی مُنـادٍ مَـنْ کانَ اَجْـرُهُ عَلـَی اللهِ فَلْیَدْخُلِ الْجَنَّهَ فَیُقالُ مَنْ ذَا الَّـذی اَجْـرُهُ عَلَـی اللهِ فَیُقالُ الْعافُونَ عَنِ الناسِ فَیَدْخُلُونَ الْجَنَّهَ بِغـَیْرِ حِسابٍ(۶)

هنگامی که روز قیامت می شـود نـدا دهـنده ای صـدا مـی زند هـر کـس اجـر او بـر خداست وارد بهشت شود گفته می شود چه کسـی اجـرش بـر خـدا اسـت؟در پاسـخ می گویند کسانی که مردم را عفو کردند و آنها بدون حساب داخل بهشت می شوند

 

●در حدیث دیگر فرمود:

اَلا اُخْبِرُکُمْ بِخَیْرِ خَلائِقِ الدُّنْیا وَ الآخِرَهِ اَلْعَفْوُ عَمَّنْ ظَلَمَکَ وَ تَصِلُ مَنْ قَطَعَکَ وَ الْاِحْـسانُ اِلی مَنْ اَساءَ اِلَیْـکَ وَ اِعْـطـاءُ مَـنْ حَـرَمـَکَ(۷)

آیا به شما خبر دهم که بهترین اخلاق دنیا و آخرت چیست؟عفو و گذشت ازکسی که به شما ستم کرده و پیوند با کسی که از شما بریده و نیکی به کـسی که به شما بدی کرده و بخشش بـه کـسـی که شمـا را محـروم سـاختـه اسـت

 

●امیرمؤمنان(ع) فرمود:

قِلَّهُ الْعَفْوِ اَقْبَحُ الْعُیُوبِ وَ التَّسَرُعُ اِلَی الْاِنْـتِـقـامَ اَعـْظـَمُ الـذُّنُـوبِ(۸)

کمی عفو و گذشت زشت ترین عـیـب ها اسـت و شتاب کردن به سوی انتقام بزرگترین گناهان است

 

●در جای دیگر فرمود:

دَعِ الْاِنْتِقامَ فَاِنَّهُ مِنْ اَسْوَءِ اَفْعالِ الْـمُقْـتَـدِرِ(۹)

انتفام جویی را رها کن که از بدترین کارهای افراد قدرتمند است

 

●در کلمات قصارش فرمود:

اِذا قَدَرْتَ عَلی عَدُوِّکَ فَجْعَلِ الْعَفْوَ عَنْهُ شُکْراً لِلْقُدْرَهِ عَلَیْهِ(۱۰)

هنگامی که بر دشمن خود پیروز شدی عفـو را شـکرانه ایـن پـیروزی قـرار ده

 

آثار و برکات عفو

۱-عفو و گذشت گاه دشمنان سرسـخـت را بـه دوسـتان صمیمی مبدل می سازدلذا در سوره فصلت می فرماید:

وَلا تَـسْتـَوِی الـْحَسـَنـهُ وَلا السـَّـیِّـئـَهُ ادْفَــعْ بِالَّتـِـی هِــیَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِی بَیْنَکَ وَبَیْنَهُ عَدَاوَهٌ کَأَنَّهُ وَلِـیٌّ حَمـِیـمٌ(۱۱)

و نیکى با بدى یکسان نیست [بدى را] آنچه خود بهتر است دفع کن آنگاه کسى که میان تو و میان او دشمنى است گویى دوسـتى یکـدل مـى‏گـردد

 

 

۲-عفو و گذشت سبب بقاء حکومتها و دوام قدرت است

●رسولخدا(ص) می فرماید:

عَـفـْوُ الْـمُلُـوکِ بَـقـاءُ الْـمُـلْـکِ(۱۲)

عفـو پادشاهان سبب بقاء حکـومت است

 

۳-عفو و گذشت سبب عزت و آبرو می گردد لذا

 

●رسولخدا(ص) فرمود:

عَلَیْکُمْ بِالْعَفْوِ فَاِنَّ الْعَـفـْوَ لایَـزیـدُ اِلّا عِـزّاً(۱۳)

بر شما باد به عفو و گذشت چرا که عفو چیزی جز عزت بر انسان نمی افزاید

 

۴-عفو و گذشت جلو تسلسل ناهنجاریها و کینه ورزیها و خـشـونـت و جـنایـت را می گـیـرد

 

●پیامبر خدا فرمود:

تَـعافُـوا تَـسْـقُطُ الضَّـغائِـنُ بَـیْـنَـکُـمْ (۱۴)

یکدیگر را عفو کنید که دشمنی ها و کینه ها را از میان می برد

 

۵-عفو سبـب سـلامـت روح و آرامـش جان و در نتیجه سبب طول عمر است

●رسولخدا(ص) فرمود:

مَنْ کَـثـُرَ عَـفـْوُهُ مُـدَّ فـی عُـمْـرِهِ (۱۵)

کسی که عفوش افزون گردد عمرش طولانی میشود

 

پی نوشت:

(۱)سوره شورا آیه ۴۰                                                                                   

(۲)سوره اعراف آیه ۱۹۹

(۳)مجمع البیان ج۴ص۵۸۹                    

(۴)سوره نحل آیه ۱۲۶                                            

(۵)اخلاق در قرآن ج۳ص۴۱۶

(۶)سوره شوری آیه ۴۱                                          

(۷)اصول کافی ج۲ص۱۰۷                    

(۸)شرح غررالحکم/آمدی ج۴ص۵۰۵

(۹)شرح غررالحکم/آمدی ج۴ص۲۰                

(۱۰)نهج البلاغه کلمات قصار ح ۱۱                 

(۱۱)سوره فصلت آیه ۳۴            

(۱۲)بحار الانوار ج۷۴ص۱۶۸

(۱۳) (اصول کافی/کلینی ج۲ص۱۰۸)  

(۱۴) (کنز العمال /هندی ج۳ص۳۷۳)                         

(۱۵) (غرر الحکم /آمدی ج۱ص۳۹۸)

 

پر بازدیدترین ها

بیشتر