یکشنبه ۲۶ دی ۱۴۰۰ - الأحد 13 جماد ثاني 1443

(۱۳۹۲/۰۸/۱۹) حکمت و فلسفه عزاداری عاشورا

  جلسه (۳) موضوع: حکمت و فلسفه عزاداری عاشورا یکی از مباحثی که در ارتباط با حماسه عاشورا بویـژه پـس از پیروزی انقلاب اسـلامی در محافل بسیار مطرح می شود موضوع فلسفه عزاداری است و در این زمینه مطالب مهمی در کتابها ،مقالات علمی،سایتها،سخنرانیها و سایر رسانـه های گروهـی مـطرح شده و مورد تحلیل و […]

 

جلسه (۳)

موضوع:

حکمت و فلسفه عزاداری عاشورا

یکی از مباحثی که در ارتباط با حماسه عاشورا بویـژه پـس از پیروزی انقلاب اسـلامی در محافل بسیار مطرح می شود موضوع فلسفه عزاداری است و در این زمینه مطالب مهمی در کتابها ،مقالات علمی،سایتها،سخنرانیها و سایر رسانـه های گروهـی مـطرح شده و مورد تحلیل و بررسی قرار میگیرد

 

به دلیل اهمیت موضوع بویژه با توجه به حساسیت دشمنان و اقدامات مذبوحانه و توطئه گرانه جهت

ایجاد انحراف و گسترش خرافات در عزاداریها

و ایجاد شبهات متعدد درآمـوزه هـای عاشورا

 

زمینه لازم دیدیم طی این جلسه به این موضوع بپردازیم

 

الف:پیروی از سیره اهل بیت(ع)

مهم ترین و مستند ترین فلسفه و انگیزه شیعه در عزاداری بر شهدای کربلا در طـول تـاریخ تبـعیـت آنـان از سیـره اهـل بیـت(ع)در بـرخـورد بـاحمـاسه عـاشورا مـی باشـد

 

یادآوری لازم:

قبل از بیان نمونه هایی از سیره اهل بیت(ع) لازم به یادآوری است که اقدامات عملی و یا تـوصیه هـای آن بزرگـواران در زمـینـه عـزاداری و گرامـیـداشت خـاطره شـهدای کـربـلا در عصر حاکمیت خلفای ستمگر امـوی و عـباسی و در اوج تقیه اهل بیت(ع) و دربدری شیعیان آن بزرگواران صورت گرفته است نه در زمان عادی

 

۱-عزاداری امام باقر(ع)

علقمه بن محمد حضرمی نقل میکند امام باقر(ع) در روز عاشورا برای امام حسین(ع) در خانه اش اقامه عزا فرمود:

ثُـمَّ لَیَنْدِبُ الْـحُسَیْنَ(ع) وَ یَبْکیهِ وَ یَأْمُـرُ مَنْ فی دارِهِ مِـمَّنْ لایَتـَّـقیهِ بِالْبُکاءِ عَلَـیْهِ(۱)

بر امام حسین(ع) می گریست و به افرادی که در خانه بودند و از آنان تقیه نمی کرد می فرمود:بـرای آنحضرت سوگواری کنند

لازم به یادآوری است که مرحـوم شیـخ طـوسی علـقمه را از اصحاب امام بـاقر(ع)وامام صادق(ع) شمرده است(۲)

و ابن قولویه زیارت عاشورا را از علقمه نقل کرده است(۳)

 

۲-سیره امام صادق(ع):

مرحوم صدوق نقل میکند امام صادق(ع) به مالک رقی فرمود:

اِنّی ما شَرِبْتُ ماءً بارِداً اِلّا وَ ذَکَرْتُ الـْحُسَیْنَ(ع)(۴)

مـن آب خنـکی ننوشیـدم مگـر اینـکه امـام حسـین(ع) را یـاد کردم

 

◄هارون مکفوف از یاران امام صادق(ع)میگوید به محضر امام صادق(ع) مشرف شـدم فرمود:   برایم مـرثـیه بخـوان برایـش خوانـدم فـرمود:

لا کـَما تَنْشِدونَ وَ کـَما تَرْثیهِ عِنْدَ قَبْرِه

آن گونه بخوان که در کنار قبر آن بزرگوار می خوانید

 

و من چنین خواندم:

أُمْـرُرْ عَلی جَدَثِ الـْحُسَیْنِ فَقُلْ لِاَ عْظُمِهِ الزَکیَّهِ

از کنار قبر حسین(ع) عبور کن و بـه آن استـخوانـهای پاک بگـو

 

◄دیدم امام به گریه افتاد سکوت کردم ولی فرمود: ادامه بده خواندم تا اینکه بانوان شیون سر دادند وقتـی بانوان آرام شـدند امام صادق (ع) فرمود:

یا اَ باهارونَ مَنْ اَنْشَدَ فِی الـْحُسَیْنِ(ع) فَـاَبْـکـی عَـشْـرَهً فَــلَــهُ الـْجَــنَّـهُ(۵)

 

توضیح:

بطوریکه ملاحضه فرمودید بعد از اینکه هـارون مکفـوف در محـضر امـام مـرثیه خواندند مورد پذیرش امام قرارنگرفت لذا فرمودند لا کَما تَنـْشِدونَ وَ کَـما تَرْثیهِ عِنْدَقَبْرِه یـعنی همانگونه بخوان که در کنار قبر امام حسـین(ع) میخوانـید

 

◄از این توصیه امام صادق(ع) برداشت می شود که اهل بیت(ع) عزاداری سنـتی و خـالـصانـه  شیعیان خود را مورد تأیید و امضا قرار میدهند

 

◄لذا اگر هیئت های محترم عزاداری و مداحان اهل بیت(ع) مقداری توجه داشته باشند که از بیان مطالب وهن مقـتلهای ضعیف و آهنگ های نامربـوط اجتناب کنند حتما عـزاداری آنان مورد عنایت اباعبدالله الحسین(ع) قرار خواهد گـرفت

 

تأیید مطلب:

برای تأیید مطلب مذکور که عزاداریهای شیعیان مورد تأیید اهل بیت(ع) می باشد اینکه اشعار مذکور از سید اسماعیل حمیری است که در محـضر امام صادق(ع) خواندند و آن بزرگوار و خانواده اش را که پـشت پـرده قرار داشتند به گریه وا داشت و تکمیل این ابیات بـه ترتـیب زیـر اسـت

 

أُمْرُرْ عَلی جَدَثِ الْحسین 

بر بدن امام حسین(ع) عبـور کـن

فَقُلْ لِأَ عْظُمِهِ الـزَکیَّـهِ

و به استخوانهای پاکش بگو

یا أَعْـظُماً لا زِلْـتِ مِنْ

ای استخوانها پیوسته باران                       

وَطْـفَاءَ ساکِبَـهٍ رَوِیّـَه

(رحمت)بر شما روان و ریزان باد

فَـاِذا مــَرَرْتَ بِـقَبْـرِهِ

چون به قبر حسین(ع) بگذری                  

فَأَطِلْ بِهِ وَقْفَ الـْمَطِیَّهِ

چونان شتر زانو بزن و درنگ کن

وابْکِ الـْمُـطهَّرَ لِلْـمُطَهّــَ

و بر آن پاک نهادی که فرزند        

ـــرِ وَالْـمُـطَـهّـَرَهِ النَـقـیَّـهِ

پاک مرد و پاک زنی پیراسته است

کَـبُـکاءِ مُـعـْوَلَـهٍ أَتَــتْ

چون مادر مهربانی که بر مرگ                 

یَـوْمـاً لِـواحِـدِهَـا الـْمـَنـِیَّـهِ (۶)

فرزندی از فرزندان خود می گرید گریه کن

پی نوشت:

(۱)وسائل الشیعه ج۱۰ ص۳۹۸           

(۲)رجال/شیخ طوسی ص۲۶۷                       

(۳)کامل الزیارات ص۱۷۴-۱۷۵                    

(۴)امالی /صدوق ص۱۴۲

(۵)بحار الانوار/مجلسی ج۴۴ ص۲۸۷

(۶)الغدیر / علامه امینی ج ۲ ص ۲۳۵