جمعه ۳۰ مهر ۱۴۰۰ - الجمعة 16 ربيع أول 1443

(۱۳۹۲/۰۸/۲۱) ابعاد شخصیتی حضرت عباس(ع)

مکانمسجد ملااحمد موضوع ابعاد شخصیتی حضرت عباس(ع) مناسبت دهه اول محرم   موضوع: ابعاد شخصیتی حضرت عباس(ع) امشب شب تاسوعاست در عرف سخنرانان ،مداحان و عزاداران اختصاص به حضرت ابوالفضل العباس(ع) پرچمدار اباعبدالله الحسین(ع) دارد لذا ضرورت دارد ابعاد مختلف شخصیت آن بزرگوار جهت درس آموزی بویژه برای جوانان عزاردار مورد بررسی ولو اجمالی قرار […]

مکانمسجد ملااحمد

موضوع ابعاد شخصیتی حضرت عباس(ع)

مناسبت دهه اول محرم

 

موضوع: ابعاد شخصیتی حضرت عباس(ع)

امشب شب تاسوعاست در عرف سخنرانان ،مداحان و عزاداران اختصاص به حضرت ابوالفضل العباس(ع) پرچمدار اباعبدالله الحسین(ع) دارد لذا ضرورت دارد ابعاد مختلف شخصیت آن بزرگوار جهت درس آموزی بویژه برای جوانان عزاردار مورد بررسی ولو اجمالی قرار بگیرد .

 

نسب مادری حضرت عباس(ع)

در منابع تاریخی نقل شده است مدتی پس از شهادت فاطمه زهـرا(س) ،امیـرمؤمـنان(ع) بـه بـرادرش عقیـل فـرمـود:

اُطْلُبْ لی اِمْراَهً وَلَدَتْها شَجْعانُ الْعَرَبْ حَتّی تَلِدَ لی وَلَداً شُجاعاً(۱)

برایم بانویی پیدا کن که زاده ی شجاعترین عرب باشد تا برایم فرزنـدی شـجاع بیـاورد

 

باز در منابع تاریخی نقل شده که حـضرت عقیل اَعْلَـمُ قُرَیْشٍ بِالنَّسَبِ بود لذا حضرت ام البنین را به امـیرمؤمـنان(ع) پـیشنهادکرد و از این ازدواج حضرت عباس علمدار کربلا متولد شد(۲)

 

ولادت حضرت عباس(ع):

مورخین تاریخ ولادت حضرت عباس(ع) را چهارم شعبان سال ۲۶ هجـری بـیان فـرموده انـد و ادوار زندگی آن بزرگوار به ترتیب زیر تقسیم می شـود

 

الف: ۱۴ سال از عمر پربرکت حضرت عباس در عصر امامت پدر بـزرگـوارش امیرالمـؤمنین عـلی(ع) سپـری شد

 

سماوی می نویسد:

عاشَ الْعَبّاسُ مَعَ اَبیهِ اَرْبَعَ عَشْرَهَ سَنَهً حَضَرَ بَعْضَ الْـحُـروبِ فَـلَـمْ یَأْذَنْ لَـهُ اَبُـوهُ بِالنِّـزالِ(۳)

عباس با پدرش ۱۴ سال عمر کرد و در بعضی از جنگها حاضر می شد ولی پدرش به او اجـازه جنـگ نمی داد

 

ب:۱۰ سال از عمر آن بزرگوار در دوران امامت برادر بزرگـوارش امـام حـسن مجتبی(ع) سپری شـد

 

ج:۱۰ سال پایان عمر با برکت خویش را در محضر حضـرت ابـاعبـدالله الحـسین (ع) گـذرانـد

 

حضرت عباس (ع) و تشکیل خانواده:

سال ازدواج حضرت عباس(ع) مشـخص نیـست لـکن بـا دختری بنام لُبابه فرزند عبدالله بن عـباس (عـموی پـیامبر)ازدواج کرد که دو پسر داشت به نامهای فضل و عبیدالله(۴)

 

فضایل و مناقب حضرت عباس(ع)

مرحوم آیت الله خویی در معجم رجال الحدیث در ارتباط با فـضائل و مـناقب حضرت عباس (ع) چنیـن مـی نـویسد:

اَقُولُ :اِنَّ فَضائِلَهُ وَ مَناقِبَهُ(س) اَشْهَرُ

یعنی فـضایل و منـاقب حـضرت عبـاس(ع) مشـهورتر

وَ اَوْضـَحُ مِـنْ اَنْ یَـحْتاجَ اِلی بَـیانٍ(۵)

و آشکارتر از آن است که نیاز به توضیح و بیان باشد

 

ویژگی های شخصیتی حضرت عباس(ع):

در کتب حدیثی ،تاریخی و مقاتل روی چند ویژگی حضرت عباس(ع) تأکید شده اسـت

 

۱-داشتن ایمان محکم

مرحوم ممقانی در رجال خود تنـقـیح المـقال از امام صادق(ع) چنین نقل کرده که فرمـود:

کانَ عَـمّـُنا الْعَبّاسِ بْـنِ عَـلِـیٍّ(ع) نافِـذَالْبَصیـرَهِ وَ صُـلْـبَ الْایـمان(۶)

عموی ما عباس بن علی بصیرتی نافذ و ایـمـانی محـکم و اسـتـوار داشـت

 

در مقاتل الطالبیین نقل می کند:

بَـیْـنَ عَیْـنَیْـهِ اَثَـرُ السُّـجـودِ(۷)

بین دو چشمانش اثر سجده بود

 

۲-دارا بودن بر بصیرت نافذ

واژه بصیرت هم معنای مصدری دارد یعنی بینایی و آگاهی و هم معنی وصفی دارد یعنی انسان آگاه و دارای شـناخت

 

توضیح:

بعضی گفته اند:بصیرت یعنی شناخت روشن از دیـن، تکلـیف ،پیشوا ،حجت خدا و شناخت دوست از دشمن و حق از باطل(۸)

 

امیرمؤمنان(ع) در مقام بیان ویژگیهای رزمندگان راستین اسلام می فرمـاید:

حَـمَلـُوا بَـصائِرَهُمْ عَلی اَسْیافِهـِمْ(۹)

یعنی بصیرت های خویش را بـر شمشیرهایشـان سـوار کردند (یعنی جنگ و مبارزشان از روی بصیرت بود)

 

یکی از ویژگیهای بارز و برجسته حضرت عـباس(ع)بصیرت عمیق بود چند نمونه را که دلالت بر بصیرت آن بزرگـوار در دیـن خـود داشـت اشـاره می کنیـم

 

الف:قبلا اشاره گردید که امـام صـادق(ع) در حق حـضرت عباس(ع) عنوان نافذ البصیره بودن را مطرح فرموده اند

کانَ عَـمّـُنا الْعَبّاسِ بْـنِ عَـلِـیٍّ(ع) نـافِـذَالْبَصیـرَهِ(۱۰)

 

ب:مورخین نوشته اند حضرت عباس(ع) در کربلا به خاطر تعصبات قبیله ای و خـانوادگـی با دشـمن نمی جـنگید

بَلْ کانَ یَعْرِفُ اَنَّ دینَ اللهِ قائِمٌ بِالْحُسَیْنِ وَ هُوَ عَمودُ الدّینِ مُجاهِدٌ عَنْ دینِ الله وَعَنْ شَریعَهِ الْمُصْطفی(ص)کـَما قالَ اِنّی اُحامی اَبَدَاً عَنْ دینی وَعَنْ اِمامٍ…(۱۱)

 

۳-ویژگی شجاعت

باز یکی دیگر از صفات برجسته حضرت عباس(ع) که همـگان حتـی غیر مسلمانان به ان آشنایی دارند شجاعت و دلیری آن بزرگوار بود

 

مورخین نوشته اند:

لا یُـقاسُ بِشَـجاعَتِهِ اِلّا شـَجاعـَهُ اَبیـهِ وَ اَخـیهِ(۱۲)

شجاعت عباس با شجاعت پدرش علی و برادرش امام حسین(ع) مقایسه می شود

 

مقرم ره در مقتل الحسین نوشته :

لَـمْ یَبْـقَ الْـحُسَیْـنُ بَـعْـدَ اَبی الْـفـَضـْلِ اِلّا هَیْکَلاً شاخِصاً مُعَرّی عَنْ لَوازِمِ الْحَیاه(۱۳)

یعنی از امام حسین(ع) بعد از مرگ ابوالفـضل (ع) جـز هیکلی خالی از لـوازم حـیات و زنـدگی باقـی نـمانـد

 

صاحبان مقاتل نوشته اند:

لَـمّا قُتِـلَ الْعَـبـّاسُ تَـدافَـعَـهِ الرِّجالُ عَلی اَصْحابِ الْحُسَیْنِ(۱۴)

هنگامی که عباس کـشته شـد دشمـنان از هـر سو بر اصحاب امام حسین(ع) حمله ور شدند

 

۴-وفاداری حضرت عباس(ع)

از جمله ویژگیهای حضرت عباس وفاداری آن بزرگواربود که در صحنه های مختلف ابراز کرد و این هـمان چیـزی بود که اباعـبدالله (ع) در ارتـباط با یـاران خـود فـرمود:

فَاِنّی لا اَعْلَمُ اَصْحاباً اَوْفی وَ لا خَیْراً مِنْ اَصْحابی

من اصحابی بـاوفاتر و بـهتر از یـاران خـود سـراغ نـدارم

 

صحنه های وفاداری حضرت عباس(ع):

وقتی حضرت ابوالفضل العباس (ع) مشاهده کرد که برادر بـزرگوارش اباعبدالله(ع) همه یاران خود را از دست داده تحمل نکرد عرض کرد

یا اَخی هَلْ مِنْ رُخْصَهِ؟

 

اباعبدالله(ع) گریه کرد فرمود:

اَنْتَ صاحِبُ لِوائی وَ اِذا مَضَیْتَ تَفَرَّقَ عَسْکَری

 

حضرت ابوالفضل العباس (ع) جواب داد:

ضاقَ صَدْری

سینه ام تنگ شده است

 

امام (ع) بعد از احساس بی تابی ابوالفضل(ع۹ فرمود:

فَاطْلُبْ لِهُؤلاء الْاَطْفالِ قَلیلاً مِنَ الْماءِ

بـرادرم بـرو بـرای بـچه ها مـقداری آب بـیاور

 

ابوالفضل (ع) با آن شجاعت و شهامتی که داشت وارد شریعه شد و مشک خودرا پر از آب کرد و احساس کرد حـالا که وارد آب شده مقـداری آب بنـوشد فَـذَکَـرَ عَـطَـشَ الـْحُسَیـن آب را بـر زمـیـن ریخت و از شـریعه خـارج شـدو قصد خیمه گاه کرد ولی نتوانست آب را به خـیمه برسـاند یک لحظه اباعبدالله(ع) ندای برادرش را شنید که فریاد زد:

یا اَخا اَدْرِکْ اَخاکَ

 

سید بن طاووس در لهوف می نویسد:

فَبَکی بُکاأً شَدیداً وَ قال اَلآنَ اِنْکَسَرَ ظَهْری

 

و اینجاست که شاعر عرب می گوید:

اَحَقَّ النّاسِ اَنْ یُبْکی عَلَیْهِ فَتاً اَبْکـی الْـحـُسـَیْـنِ بِـکـَربَـلاء؟

 

عزاداری حضرت امّ البنین:

یکی از کسانیکه خیلی دردناک و سوزناک بر حضرت عباس(ع) عزاداری میکرد مادرش حضرت ام البنین بود هر روز دست فرزند کوچک خود عباس یعنی عبیدالله را میگرفت و مـی رفـت به قـبرسـتان و بـرای فرزنـدان خـود گـریه مـی کـرد

 

ابوالفرج اصفهانی می نویسد:

فَیَجْتَمِعُ النّاسُ اِلَیها یَسْمَعُونَ منْها فَکانَ مَرْوانُ یَجْییءُ فیمَن یــَجیی ءُ لِذلِکَ فَلا یَزالُ یَسْمَعُ نُدْبَتَها وَ یَبْکی(۱۵)

 

از جمله مطالبی که ام البنین در بقیع می گفت این بود:

یا مَنْ رَأی الْعَبّاسَ کَرَّ عَلی جَماهیرِ النَقَدِ

چه کسی عباس را دید به گروه پست حمله می کرد

وَ وَراهُ مِـنْ أَبْناءِ حَیْـدَرَ کُـلُّ لَـیْـثٍ ذی لَـبَـدِ

در آن هنگام که فرزندان حیدر در جنگ چون شیران در پشت سر وی بودند

اُنْـبـِئْـتُ اَنَّ ابْـنـِی اُصـیبَ بِرَأسِـهِ مَقْطـوعِ یَدِ

شنیدم در هنگامیکه دستش قطع شده بود فرقش مورد اصابت قرار گرفته است

وَیْلـی عَلـی شِبـْلـی اَمالَ بِرَأْسِـهِ ضَـرْبُ الْعـَمَدِ

وای بر من آیا بر فرق شیر شجاع من عمود فرود آمد و سر او را کج کرد؟

لُو کانَ سَیْفُکَ فی یَدَیْک لَما دَنی مِنْکَ اَحَدِ

پسرم اگر شمشیر دستت بود کسی جرأت نداشت به تو نزدیک شود

 

پی نوشت:

(۱)قاموس الرجال /تستری ج۱ ص۳۸۹(۲)ابصار العین فی انصار الحسین / سماوی ج۱ص۲۶

(۳)سر سلسله علویه ص ۲۶

(۴)چهره درخشان قمر بنی هاشم 

(۵)معجم الرجال الحدیث ج ۱۰ ص۲۵۵ -۲۵۶

(۶)تنقیح المقال /ممقانی ج۲ص۱۲۸

(۷)مقاتل الطالبیین /ابوالفرج اصفهانی ص۳۳

(۸)پیامهای عاشورا /جواد محدثی ص۲۵۵-۲۵۷

(۹)نهج البلاغه/فیض الاسلام خطبه ۱۵۰ ص۴۶۰

(۱۰)تنقیح المقال /ممقانی ج۲ص۱۲۸

(۱۱) الوقایع والحوادث، ج ۲، ص ۳۰

(۱۲)معالی السبطین /مازندرانی ج ۱ ص۲۶۷

(۱۳)مقتل الحسین /مقرم ص۲۶۹

(۱۴)الذریعه ص ۱۲۴

(۱۵)مقاتل الطالبیین/ابوالفرج اصفهانی ص۹۰

 

پر بازدیدترین ها

بیشتر