سه شنبه ۲۸ دی ۱۴۰۰ - الثلاثاء 15 جماد ثاني 1443

(۱۳۹۳/۰۴/۲۵) معنی توکل(روز هجدهم ماه مبارک رمضان)

جلسه (هیجدهم): احکام:   مسئله (۱): اگر به چیز حرامی روزه خود را باطل کند چه آن چیز اصلا حرام باشد مثل شراب و زنا و یا به جهتی حرام باشد مثل نزدیکی کردن با عیال خود در حال حیض بنا بر احتیاط کفاره جمع بر او واجب می شود یعنی باید یک بنده آزاد […]

جلسه (هیجدهم):

احکام:

 

مسئله (۱):

اگر به چیز حرامی روزه خود را باطل کند چه آن چیز اصلا حرام باشد مثل شراب و زنا و یا به جهتی حرام باشد مثل نزدیکی کردن با عیال خود در حال حیض بنا بر احتیاط کفاره جمع بر او واجب می شود یعنی باید یک بنده آزاد کند و دو ماه روزه بگیرد و ۶۰ فقیر را سیر کند یا به هر کدام آنها یک مدّ که تقریبا ۱۰ سیر(۷۵۰ گرم) گندم یا جو یا نان و مانند اینها بدهد و چنانکه هر سه برایش ممکن نباشد هر کدام آنها که ممکن است باید انجام دهد.(۱)

 

مسئله(۲):

اگر روزه دار دروغی را به خدا و پیغمبر نسبت دهـد کفاره جـمع که تفسیر آن در مسئله پیش گفته شد بنابر احتیاط بر او واجب می شود.(۲)

 

مسئله(۳):

اگر روزه دار کاری که حلال است و روزه را باطل میکند انجام دهد مثلا آب بیاشامد و بعد کار دیگری کـه حـرام اسـت و روزه را بـاطل میکندانجام دهد مثلا غذای حرامی بخورد یک کـفاره کافی است(۳)

 

عَنْ رَسُولِ الله(ص):

اِنْ سَرَّکَ اَنْ تَکُونَ اَقْـوَی النّاسِ فَـتَـوَکَـلْ عَلـی اللهِ(۱)

کسی که دوست دارد قوی ترین مردم باشد بر خدا توکل کند

 

توضیح:

در بسیاری از آیات قرآن مجید و روایات اسلامی و سرگذشت انبـیاء ،اولـیاء و صالحان و در کتب اخلاق و سیره روی مسئله توکل به عنوان یک فضیلت مهم اخلاقی که بدون آن نمی توان به مقام قرب الهی رسید یاد شده است(۲)

 

۱-معنی توکل

مرحوم ملا مهدی نراقی در کتاب ارزشمند اخلاقی خود یعـنـی جامـع السعـادات توکـل را چـنین معـنا می کـنند

اَلتَّوَکُّلُ:اِعْتِمادُ الْقَلْبِ فی جَمیعِ الْاُمُـورِ عَلَـی اللهِ

وَ بِعِبارَتٍ اُخْری:حَوالَهُ الْعَبْدِ جَمیعَ اُمُورِهِ عَلَی اللهِ

وَ بِعِبارَتٍ اُخْری:هُوَ التَّبَری مِنْ کُلِّ حَوْلٍ وَ قُـوَّهٍ وَالْاعْتِمادُ عَلی حَوْلِ اللهِ وَ قُوَّتِهِ(۳)

 

از امام صادق(ع) و امام رضا(ع) سوال شد :

ما حَـدُّ الـتّـَوَکُـلِ؟

حد توکل چیست؟

در پاسخ فرمودند :

اَنْ لا تـَخافَ مَـعَ اللهِ اَحَـداً

یعنی به جز خدا از هیچ کس نترسد

 

۲-توکل در آیات قرآن

در آیات متعدد قرآن فضیلت ،جایگاه و نقش توکل به زیبایی تبیین شده است به عنوان نمونه چند آیـه را مـورد اشـاره قـرار می دهـیم

 

۱-سوره مائده

وَعَلَى اللَّـهِ فَتَوَکَّلُوا إِن کُنتُم مُّؤْمِنِینَ(۱)

بخدا توکل کـنید اگر ایـمان آورنـدگان هستید

 

۲-سوره آل عمران

وَعَلَى اللَّـهِ فَلْیَتَوَکَّلِ الْمُؤْمِنُونَ(۲)

بر مؤمنان است که به خدا توکل کنند

 

۳-سوره آل عمران

إِنَّ اللَّـهَ یـُـحـِـبُّ الْـمُـتَـوَکِّـلـِیـنَ(۳)

همانا خداوند توکل کنندگان را دوست میدارد

 

۴-سوره طلاق

مَن یَتَوَکَّلْ عـَلَـى اللَّـهِ فَـهُـوَ حَسـْبُهُ(۱)

و هر کس به خداوند توکل کند پس او را کافی است

 

۵-سوره انفال

وَ مَـن یَـتَـوَکَّـلْ عـَلَـى اللَّـهِ فَإِنَّ اللَّـهَ عَـزِیــزٌ حَـکـِیـمٌ(۲)

و هر کس به خداوند توکل کند همانا خداوند نفوذ ناپذیر و حکیم است

 

۳-توکل در روایات

در روایات اهل بیت(ع) موضوع توکـل به عنـوان یـک ارزش اخلاقی مورد توجه ویژه قرار گرفته و برای آن آثار و برکاتی بیان شده است به عنوان نمونه چند مورد را یادآوری میـکنـیم

 

•جبرئیل در پاسخ به سوال رسولخدا(ص) در مورد توکـل به خـداونـد چنـین می گویـد:

الْعِلْمُ بِأَنَّ الْمَخْلُوقَ لَا یَضُرُّ وَ لَا یَنْفَعُ وَ لَا یُعْطِی وَ لَا یَمْنَعُ وَ اسْتِعْمَالُ الْیَأْسِ مِنَ الْخَلْقِ فَإِذَا کَانَ الْعـَبْـدُ کَـذَلِکَ لَـمْ یَعْمَلْ لِأَحَدٍ سِوَى اللَّهِ وَ لَمْ یَرْجُ وَ لَمْ یـَخَفْ سـِوَى اللَّهِ وَ لَــمْ یَـطـْمـَعْ فِـی أَحَـدٍ سِـوَى اللَّهِ فَـهَـذَا هُــوَ الــتّـَـوَکُّـلُ(۳)

دانستن این مطلب که مخلوق نه زیانی می زند و نه سودی می رسـاند ،نه میـدهدو نه جلوگیری میکند،و چشم امیـد بر کنـدن از خـلق .هر گـاه بـنده چـنین باشـد دیگر برای احدی جز خداوند کار نمی کند و امید و بیمش از کسی جز خداوند نیسـت و چـشـم طـمـع بـه هـیـچ کـس جـز خـداونـد نـدارد ایـن اسـت توکـل

 

امیرمؤمنان(ع) می فرماید:

اَلْإیمانُ لَهُ أرکانٌ أربعَهٌ : التَّوکُّلُ عَلـَى اللّهِ ، وَتَفْـویـضُ الْأَمْـرِ إلَى اللّهِ ، وَالرِّضا بِقَضاءِ اللّهِ ، وَالتِّسْلیمُ لِأَمْرِ اللّهِ عَـزَّ وَ جَـلَّ(۱)

ایمان چهار رکن دارد:توکل بر خدا،واگذاری کار به خدا ،راضـی بودن به قضای خدا و تسلیم بودن در برابر فرمان خداوند عز و جل

 

۴-آثار و پیامدهای توکل

در روایات اهل بیت(ع) آثار و برکات متعددی برای توکل به خداوند احدیت بیان شـده اسـت از قبیـل:

۱-به وجود آمدن اعتماد به نفس و مقاومت در برابر مشکلات

۲-نترسیدن از غیر خداوند احدیت امیرمؤمنان(ع) فـرمود:

کَیْفَ اَخافُ وَ اَنْـتَ اَمـَلـی(۲)

چگونه بترسم در حالی که تو امید منی

 

۳-احساس غنا و بی نیازی و عزت

امام صادق(ع) فرمود:

اِنَّ الْـغِـنـی وَالْـعِـزَّ یــَجُـولانِ فَـاِذا ظَفـَرا بِـمـوْضـِعِ الـتّـَوَکُـلِ اَوْطَـنـا(۳)

غنا و عزت پیوسته در حرکتند هنگامی که به محل توکل برسند آنجا را وطن خویـش قرار مـی دهـند

 

۴-انسان متوکل مغلوب و مقهور نمی شود     

امام باقر(ع) فرمود:

مَـنْ تَـوَکَـلَ عَـلـَی اللهِ لا یُـغْلَبُ(۴)

کسیکه بر خدا توکل کند مغلوب نمی شود

 

پی نوشت:

(۱)رساله توضیح المسائل ۱۰ مرجع مسئله ۱۶۶۵                                            

(۲)همان مسئله ۱۶۶۶                                      

(۳)همان مسئله ۱۶۷۰

(۴)کنز العمال / هندی ج۳ ص۱۰۱                                        

(۵)اخلاق در قرآن ج۲ ص ۲۴۹                                 

(۶)جامع السعادات ج۳ ص ۶۰۳

(۷)سوره مائده آیه ۲۶                                    

(۸)سوره آل عمران آیه ۱۲۲                          

(۹)سوره آل عمران آیه ۱۵۹

(۱۰)سوره طلاق آیه ۳                                    

(۱۱)سوره انفال آیه ۴۹                                              

(۱۲)معانی الاخبار / صدوق ۲۶۱/۱

(۱۳)اصول کافی / کلینی ج ۲ ص ۴۷           

(۱۴)بحار الانوار ج ۹۱ ص ۲۲۹          

(۱۵)بحار الانوار ج ۶۸ ص ۱۲۶          

(۱۶)میزان الحکمه ج۴ ص ۳۶۵۹