یکشنبه ۲ آبان ۱۴۰۰ - الأحد 18 ربيع أول 1443

(۱۳۹۳/۰۴/۳۰) شرایط سیاسی حاکم بر مسلمانان بعد از رحلت پیامبر(ص)(۲)(روز بیست و سوم ماه مبارک رمضان)

جلسه (بیست و سوم): احکام: مسئله (۱): قصد طی کردن مسافت شرعی ۸ فرسخ یا بیشتر لازم نیست مستقل باشـد بلکـه اگـر تبـعی نیـز باشـد کفـایـت می کـند   مثال: کسیکه در سفر اختیارش در دست دیگری است مانند: ۱-زن نسبت به شوهر خود ۲-فـرزنـد نـسبت بـه پـدر ۳-سرباز نسبـت به فرمـانده ۴-اسیر نسبت به […]

جلسه (بیست و سوم):

احکام:

مسئله (۱):

قصد طی کردن مسافت شرعی ۸ فرسخ یا بیشتر لازم نیست مستقل باشـد بلکـه اگـر تبـعی نیـز باشـد کفـایـت می کـند

 

مثال:

کسیکه در سفر اختیارش در دست دیگری است مانند:

۱-زن نسبت به شوهر خود

۲-فـرزنـد نـسبت بـه پـدر

۳-سرباز نسبـت به فرمـانده

۴-اسیر نسبت به نگهـبان و…

چنانکه بداند سفر او ۸ فرسخ یا بیشتر است قصد تبعی دارد باید نماز را قصر بخوانـد و اگـر ندانـد صـاحـب اختیـارش قصـد ۸ فرسخ دارد یا خیر نماز تمام است و تحقیق نیز لازم نـمی باشد.

 

دو تذکر:

۱-اگر فرزند در معشیت (گذران زندگی) و اراده مستقل باشد و تابع اَبَوین نباشد   در این صورت تابع اَبَوین نیست بلکه خودش در انتخاب وطـن استـقلال دارد

۲-اگر زن در هنگام عقد ازدواج حق انتخاب محل زندگی را برای خود حفظ نماید یا در معشیت استقلال داشته باشـد و عـرفاً تابـع شوهر نباشد در این صورت استـقلال دارد و تابـع شوهر نیست(۱)

 

خلق و خوی مردم در عصر خلیفه دوم:

امام(ع) در بخشی از خطبه شقشقیه گرفتاریهای مردم و ویژگیهای آنان را در عصر عـمر مـورد تـوجـه قـرار داده چـنین می فرمـاید:

فَـمُنِـیَ النّاسُ لَـعَمـْرُ الله

به خدا قسم مردم گرفتار شدند با:

۱-بـِـخـَبْـطٍ               

عدم تعادل در انجام حرکات و اتخاذ تصمیمات بدون مطالعه و بررسی

۲-وَ شِماسٍ                  

سرکشی و تَمرُّد در برابر احکام و دستورات الهی

۳-وَ تَـلَـوُّن                 

رنگ عوض کردنهای پی در پی و از راهی به راهی گام نهادن

۴-وَ اعْتِراضٍ(۲)          

انحراف از مسیر حق و حرکت در مسیر ناصواب

 

موضع امام(ع):

بـعـد امـام(ع) در ذیـل هـمان جـملات گرفتاری و موضع خود را بیان فرموده:

فـَصـَبـَرْتُ      

یعنی هنگامی که اوضاع را چنین دیدم صبر و شکیبایی پیشه کردم

الف:عَلی طُولِ الْمُدَّهِ 

با اینکه دورانش طولانی بود

ب:وَ شِدَّهِ الـْمـِحْنَـه   

و رنج و محنتش شدید بود

 

اشتباهات و عذرخواهی های خلیفه:

امام (ع) در ویژگی سوم و چهارم عمر فرمود:

وَ یَکْثُرُ العِثارُ فیها وَ الْاِعْتِذارُ مِنْها

با توجه به این دو جمله امام(ع) مواردی ازاشتباهات و عذرخواهی های خلیفه را با استفاده از منابع خود بـرادران اهـل سنّـت یادآوری می کـنیم

 

۱-در سنن بیهقی که جامع تریـن کتـاب حـدیثی اهل سنت است در حدیثی از شَعبی نقل میکند:

 

یک روز عمر خطبه ای برای مردم خواند حمد و ثنای الهی بجا آورد سپس گفت:آگاه باشید که مهر زنان را سنگین نکنید چرا که اگـر به من خبر رسد کسی بیش از آنکه پیـامبر(ص) مـهر کـرده (مـهر زنـان خودش قرار داده) من اضافه بـر آن را در بیـت المـال قـرار مـی دهم

 

سپس از منبر پایین امد زنی از قریش نزد او آمد و گفت:آیا پیروی از کتـاب الـهی سـزاوارتر اسـت یـا سـخن تو؟عمر گفت:کتاب خـداونـد، منظـورت چـیست؟زن گفت تو الان مـردم را از گـران کـردن مـهر زنان نهی کردی در حالیکه خـداوند می فرماید:

وَآتـَیْتـُمْ إِحْدَاهُنَّ قِنطَارً‌ا فَلَا تَأْخُذُوا مِنْهُ شَیْئًا(۳)

هر گاه مال فراوانی (بعنوان مهر) به یکی از آنها پرداخته اید چیزی از آن را پس نگیرید

 

عمر گفت:

کُلُّ اَحَـدٍ اَفْـقَهُ مِـنْ عُـمَرَ(۴)

یعنی همه از عمر فـقیه ترند

 

این جمله را دو یا سه بار تکرار کرد

لازم به یادآوری است این حدیث در بسیاری از کتب دیگر با تفاوتهایی مختصری نقل شده است از جمله:سیوطی در الدرُّ المـنثور،زِمَخْشـَری درکشّاف،هندی در کنز العمـال،ابـن ابـی الـحـدید در شـرح نهج البـلاغـه

 

۲-در بسیاری از کتب منابع معروف اهل سنت همانند ذخایر العقبی،مطالب السؤول و مناقب خوارزمی آمده است که زن بارداری را که اعتراف به زنا کرده بود نزد عمر آوردند و او دستور داد رَجم بکـنند در اثـنای راه علی(ع) با او برخورد کرد فرمود:این زن را چـه شده اسـت؟گفتند عمر   دستور رجم او را صادر کرده است

 

علی(ع) او را بازگرداند و به عمر فرمود:

هذا سلْطانُکَ عَلَیْها فَما سُلْطانُکَ عَلی ما فـی بَطْنِها

تو بر این زن سلطه داری(و میتوانی او را مجازات کنی) اما سلطه ودلیل تو بر آنچه در شکم اوست چیست؟سپس افزود شــایـد بـر اونهیب زده ای و او را ترسانده ای (که اعتراف به گناه کرده است؟)

 

عمر گفت چنین بوده

امام(ع) فرمود:مـگـر نشنیـده ای کـه پیامبر اکرم(ص) فرمود:کسیکه زیر فشار از جهت زنجیر،زندان یا تهدید اعتراف کند اعتراف او اثری ندارد

 

عمر او را رها کرده و گفت:

عَجَزَتِ الِّنِساءُ اَنْ تَلِدْنَ مِثْلَ عَلِیِّ بْنَ اَبی طالِبٍ لُو لا عَلِـیُّ لَـهَلَـک عُـمـَر(۵)

مادران هرگز نمی توانند مثل علی بن ابـی طالب(ع) بزایند اگر علی نبود عـمر هـلاک مـی شـد

 

۳-در صحیح ابی داود که از صحاح معروف ستّه می باشد از ابـن عـباس نقـل شـده:

زن دیوانه ای را نزد عمر آوردند که مرتکب زنا شده بود عمر با گروهی از مردم درباره او مشورت کرد و سرانجام دستور داد او را سنگسار کنند

علی(ع) بر او گذر کرده فرمود:ماجرای این زن چیست؟گفتند زن دیوانه ای است از فلان طایفه که مرتکـب زنـا شده است و عمر دستور سنگسار کردن او را داده فرموداو را بــاز گـردانـیـد و خــودش بــه سـراغ عـمـر رفـت فرمود:ای عمر مگر نمـی دانـی که قلـم تکلیف از سه طایفه برداشته شده است

از دیـوانـه تـا زمـانـی کـه خـوب شـود

از شخص خوابیده تا زمانی که بیدار شود

از کودک تا زمانیکه عـاقـل و بالـغ شـود

 

عمر گفت:آری میدانم فرمود:چرا دستور دادی این زن دیوانـه را سنگـسار کننـد؟گفت چیزی نیست و زن را رها کرد و شروع به تکبیر گفتن کـرد (تـکبیـری کـه نـشانه پـیروزی بـر اشتـباه خـود بود)(۶)

 

مناوی در فیض الغدیر این حدیث را از احمد نقل می کند و در ذیل آن آمده است که عمر گفـت:

لَوْ لا عَلـِـیٌّ لَـهَـلَـک عـُمـَر(۷)

آنچه در بالا گفته شد بخش کوچکی است از آنچه در این زمینه آمده است و اگر بخواهید به سراغ همه آنها بروید کـتاب مـستقلی را تشـکیل می دهـد.

مرحوم علامه امینی یکصد مورد(آری یکصد مورد) از موارد اشـتباه او را که در منابع معروف اهل سنت آـمده اسـت نقـل کـرده و ایـن فصل مشهور از کتابش را به نام نوادر الاثر فی علم عمر نامیده است(۸)

و این همان است که در خطبه فوق از آن تعبیربه کثرت لغزشها و عذرخواهی ها شـده اسـت.

 

پی نوشت:

(۱)رساله توضیح المسائل مراجع

(۲)نهج البلاغه خطبه ۳

(۳)سوره نساء آیه ۲۰

(۴)سنن بیهقی ج۷ ص۲۳۳

(۵)مناقب خوارزمی ص۴۸

(۶)صحیح ابی داود ج۴ ص۱۴۰                                             

(۷)السبعه من السلفمن الصحاح السته ص۹۵                           

(۸)الغدیر ج۶ص۸۳

پر بازدیدترین ها

بیشتر