یکشنبه ۲۶ دی ۱۴۰۰ - الأحد 13 جماد ثاني 1443

(۱۳۹۳/۰۸/۱۳) رسالت عاشوراییان در مقابل ستمگران

عَنْ حسین بن علی(ع): أَمَّا بَعْدُ فَقَدْ عَلِمْتُمْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ(ص) قَدْ قَالَ   شما میدانید پیامبر خدا فرمود مَنْ رَأَى سُلْطَاناً جَائِراً               هر کس سلطان ستمگری را ببیند مُـسـْتَـحِـلًّا لـِحـَرامِ اللَّهِ          که حرام خدا را حلال شمرده نَاکِـثـاً لِـعـَـهْـدِ اللَّهِ    پیمان خدا را شکسته مُخَالِفاً لِسُنَّهِ رَسُولِ اللَّهِ             و […]

عَنْ حسین بن علی(ع):

أَمَّا بَعْدُ فَقَدْ عَلِمْتُمْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ(ص) قَدْ قَالَ  

شما میدانید پیامبر خدا فرمود

مَنْ رَأَى سُلْطَاناً جَائِراً              

هر کس سلطان ستمگری را ببیند

مُـسـْتَـحِـلًّا لـِحـَرامِ اللَّهِ         

که حرام خدا را حلال شمرده

نَاکِـثـاً لِـعـَـهْـدِ اللَّهِ   

پیمان خدا را شکسته

مُخَالِفاً لِسُنَّهِ رَسُولِ اللَّهِ            

و با سنت رسولخدا(ص) مخالفت کرده

یَعْمَلُ فِی عِبَادِ اللَّهِ بِالْإِثْمِ وَ الْعُدْوَانِ    

در میان بندگان خدا به ستم رفتار میکند

ثـُمَّ لَـمْ یُـغَــیّـِرْ بِــقَــوْلٍ وَ لَا فِــعْــلٍ                   

و او با زبان و کردارش به مخالفت برنخیزد

کَانَ حَقاً عَلَى اللَّهِ أَنْ یُدْخِلَهُ مَدْخَلَهُ(۱)                    

سزاوار است خداوند او را در جایگاه آن سلطان ستمگر بیندازد

 

توضیح:

این عبارات بخشی از سخنرانی امام حسین(ع) در منزل بـیضه است که خطاب به یکهزار نفر از لشکریان اموی با فرمـاندهـی حر بن یزید ریاحی ایراد شده است متن ایـن سـخنرانـی را مورخان و مقتل نـویـسان زیـر در کـتـب خـود آورده انـد.

طبری در تاریخ خود (۲)

ابن اثیر در الکامل (۳)

خوارزمی در مقتل خود(۴)

بلاذری در انساب الاشراف(۵)

ابن اعثم در الفتوح(۶)

 

محورهای سخنرانی:

این سخنرانی امام حسین(ع)از سه محور اساسی زیر تشکیل شده است که بصورت اجمال مورد اشـاره قـرار می گـیرد

الف:تبیین رسالت مسلمانان در برابر حاکمان ستمگر

مَنْ رَأَى سُلْطَاناً جَائِراً              

هر کس سلطان ستمگری را ببیند

مُـسـْتَـحِـلًّا لـِحـَرامِ اللَّهِ         

که حرام خدا را حلال شمرده

نَاکِـثـاً لِـعـَـهْـدِ اللَّهِ   

پیمان خدا را شکسته

مُخَالِفاً لِسُنَّهِ رَسُولِ اللَّهِ            

و با سنت رسولخدا(ص) مخالفت کرده

یَعْمَلُ فِی عِبَادِ اللَّهِ بِالْإِثْمِ وَ الْعُدْوَانِ    

در میان بندگان خدا به ستم رفتار میکند

ثـُمَّ لَـمْ یُـغَــیّـِرْ بِــقَــوْلٍ وَ لَا فِــعْــلٍ                   

و او با زبان و کردارش به مخالفت برنخیزد

کَانَ حَقاً عَلَى اللَّهِ أَنْ یُدْخِلَهُ مَدْخَلَهُ             

سزاوار است خداوند او را در جایگاه آن سلطان ستمگر بیندازد

 

ب:معرفی چهره واقعی بنی امیه

ألا و اِنَّ هؤلاءِ 

آگاه باشید ای مردم! این گروه(بنی امیه)

قَدْ لَزِمُوا طَاعَهَ الشَّیْطَانِ                      

به طاعت شیطان پایبند شده          

وَ تَوَلَّوْا عَنْ طَاعَهِ الرَّحْمَنِ      

و از پیروی خداوند سرپیچی کردند

وَ أَظْهَرُوا الْفَسَادَ                                   

فساد را آشکار ساخته

وَ عَطَّلُوا الْحُدُودَ                                  

و حدود الهی را تعطیل کردند

وَ اسْتَأْثَرُوا بِالْفَیْ‏ءِ        

آنان بیت المال را به انحصار خویش درآورده

وَ أَحَلُّوا حَرَامَ اللَّهِ       

حرام خدا را حلال کرده

وَ حَرَّمُوا حَلَالَ الله      

و حلال خدا را حرام شمرده اند    

وَ اَنا أَحَقُّ من غَیَّرَ       

و من به قیام برای تغییر این اوضاع از همه سزاوارترم


ج:
سرزنش کوفیان به خاطر عهد شکنی

فَـأَنَـا الْـحُـسـَیْـنُ بْــنُ عَـلـِـىٍّ،                   

من حسین فرزند علی هستم

وَابْنُ فاطِمَهَ بِنْتِ رَسُولِ اللّهِ(ص)                    

و فرزند فاطمه دختر رسولخدا هستم

نَفْسی مَعَ أَنْفُسِکُمْ                   

من در کنار شما

وَ أَهْلی مَعَ أَهْلیکُـمْ               

و خاندانم در کنار خاندان شماست

فـَلَـکُـمْ فِــىَّ أُسْـوَهٌ             

من اسوه و الگو برای شما هستم

وَ إِنْ نَقَضْـتـُمْ عَهـْدَکُـمْ          

اگر عهد خود را شکسته اید

وَخَلَّعْتُمْ بَیْعَتی مِنْ أَعْناقِکُمْ

و از بیعت با من دست کشیده اید

فَلَعَمْری ما هِىَ لَکُمْ بِنُکْر         

به جانم سوگند این رفتار از شما ناشناخته نیست

لَـقَـدْ فَـعـَلـْتـُـمــُوها                       

چون شما همین گونه رفتار کردید

بِأَبی وَ أَخی وَابْنِ عَمِّی مُسْلِم!(۷)       

با پدر و برادر و پسرعمویم مسلم

 

د:عاشورا در بیان اهل بیت(ع)

با توجه به اینکه امشب شب عاشوراست لازم مـیدانم چند مورد از فرمایشات ائمه(ع) را در مورد روز عاشورا یادآوری و ترجمه کنم

 

امام صادق (ع) می فرماید:

وَ اَمّا یَوْمُ عـاشُورا فَیـَومٌ اُصیـبَ فیـهِ الْـحُسَـیْـنُ صَریعاً بَیْنَ اَصْحابِهْ وَ اَصْحابُهُ حُولَهُ صَرْعـَی عُـراهٌ(۸)

عاشورا روزی است که حـسین (ع) در میـان یـارانـش کشـته بـر زمین افتاد یاران اونیز پیرامون اوبه خاک افـتاده و عریـان بـودند.

 

امام رضا (ع) فرمود :

مَنْ کانَ عاشُورا یَوْمَ مُصیبَتِهِ وَ بُـکائِه جَـعَـلَ اللهُ عَزَّوَجَلَّ یَوْمَ الْقِیامَهِ یَوْمَ فَرَحِهِ وَ سُرُورِه(۹)

هرکس روز عاشورا روز مصیبت و انـدوه او وگـریـه باشد خداوند قیامت را روز شادی او قرار مـی دهـد.

 

امام صادق (ع) فرمود :

مَنْ زارَ الْحُسَیْنَ(ع) یَوْمَ عاشُـورا وَجَبـَتْ لَـهُ الـْجَـنَّـهُ(۱۰)

هر کس امام حسین(ع) را روز عاشورا زیارت کند بهشت بر وی واجب می شود

ه:روی دادهای شب عاشورا

 

۱-مهلت گرفتن امام برای عبادت

امـام حـسـین(ع) شـب عـاشـورا را از دشـمـن مهلت گرفت و علت آن را چنین بیان فرمـود:

لَعَلَّنا نُصَلّی لِرَبِّنَا الْلَیْلَهَ وَ نَدْعُوهُ وَ نَسْتَغْفِرُهُ فَهُوَ یَعْلَمُ اِنّی کُنـْتُ اُحِبُّ الصَّلاهَ وَ تِلاوَهَ کِـتابِـهْ وَ کَـثـْرَهَ الـدُّعاءِ وَ الْاِسْتِـغْـفار(۱۱)

 

۲-پرداختن به عبادت خداوند

بلاذری در انساب الاشراف می نویسد:

لـَمّا جَنَّ اللَّیْلُ عَلَی الْحُسَیْنِ وَ أَصْحابِهِ قامُوا اللَّـیْلَ کُـلـّـَهُ یُصَلُّونَ وَ یُسَبِّحُونَ وَ یَسْتَغْفِرونَ وَ یَدْعوُن َو َیَتَضَرَّعُـونَ(۱۲)

 

۳-تمجید امام (ع) از یاران و اهل بیت خود

طی یک سخنرانی در حق یاران و اهل بیت خود فرمود :

فَاِنّی لا اَعـْلـَمُ اَصـْحاباً اَوْفـی (اَوْلی) وَ لا خـَیْـراً مِـنْ اَصْحابِی وَ لا اَهْلَ بَیْتٍ اَبَرَّ وَ لا اُوصَلَ مِنْ اَهْلِ بَیْتی

 

۳- ترخیص یاران

فرمود :

وَ اَنْتُمْ فِی حِلٍّ مِنْ بَیْعَتی لَیْسَتْ فِی اَعْناقِکُـمْ بَیْـعَهٌ وَ لا لِـی عـَلِیْکُـمْ ذِمَّهٌ وَ هذَا اللَّیْلُ قَدْ غَشیَکُمْ فَاتَّخِذُوهُ جَمَلاً وَ تَفَرَّقُوا فِی سَوادِهْ فَاِنَّ الْقُومِ اِنَّـما یَطْلُبُـونِـی وَ لُو ظَـفـَرُوا بِـی لَـذَهَـلُـوا عَنْ طَـلَـبِ غـَیـْری(۱۳)

 

۴-اظهار وفاداری یاران

بعد از پیشنهاد اباعبدالله (ع) تمامی یاران او به ترتیب ابتدا فرزندان ، برادران و عموزادگـان بـعـداً فـرزنـدان عـقیل، سـپس سـایـر یـاران اظـهـار ارادت و وفـاداری کـردنـد.(۱۴)  

 

۵- توصیه های امام(ع) به زنان اهل بیت

ابا عـبـدالله (ع) زنـان اهـل بیـت (ع) و خواهران را با نام مورد خطاب قرار داد:

یا اُخْـتـاهْ یا اُمَّ کـُلْـثُـومٍ وَ اَنْـتِ یا زَیْـنـَبُ وَ اَنـْتِ یا فاطِمَهُ وَ اَنْتِ یا رُباب اِذا اَنَا قُتِلْتُ فَلا تـَشْقَقْنَ عَلَیَّ جَیْبَاً وَ لا تَخْمِشْنَ عَلَیَّ وَجْهاً وَ لا تَقُلْنَ هـَجْراً(۱۵)

 

توضیح:

یکی از نگرانی های جدی اباعبدالله و یاران با وفای او در شب عاشورا در رابطه با زنـان و کودکـان بـود لـذا بـا دسـتـور امـام اقدامات امنیتی متعددی در ایـن زمینه صورت گرفت از قبیـل:

۱-بهم گره زدن تمامی خیمه ها بطوریکه میان انها قابل نفوذ نباشد

۲-کندن گودال و خندق درست کردن بخشی از اطراف خیمه ها

۳-جمع کردن هیزم و پرکردن به گودال

۴-دلداری اباعبدالله(ع) به حضرت زینب(س) که بی تابی میـکرد(۱۶)

۵-دستور امام به ترخیص زنان و دختران غیر هاشمی با این عبارت که:

اِنَّ نِسائی تُسـْبی بَـعـْدَ قَـتْـلـی وَ اَخافُ عَلی نِسائِکُمْ مِنَ السَّبْیِ(۱۷)

 

و:غارت خیمه ها توسط دشمن

بالاخره نگرانی های امام و یاران او روز عاشورا بعد از شهادت آنان محقق شد اولین کاری که دشمنان انجام دادند حمله به خیمه ها بود

 

در کتب تاریخی نقل شده است مفضل نقل میکند منصور دوانیقی به والی خود در مدینـه دسـتورداد:

أَنْ أَحْرِقْ عَلَى جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ دَارَهُ فَأَلْقَى النَّارَ فِی دَارِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ(ع)(۱۸)

روز بـعد امام را غـمگین دیـدند از علت آن سوال کردند فرمود:آتش زدن خیمه های جدم حسین یادم افتاده است

 

از امام زین العابدین (ع) نقل شده فرمود:

هر گاه به عمه ها و خواهرانم نـگاه مـیـکنـم بغـض گلویم را میگیرد وقتی از خیمه ای به خـیمه دیـگر پناه می بردندو نیروهای دشمن فریاد می کشیدند :

أَحْرِقوا بیوتَ الظّالِمین(۱۹)

 

لازم به یاداوری است که رسم آتش زدن خانه اهل بیت(ع) از مدینه و خانه حـضـرت فـاطـمه زهـرا(س) آغـاز گـردید

 

پی نوشت:

(۱) (بحار الانوار ج ۴۴ ص ۳۸۱)                               

(۲)تاریخ طبری ج ۷ ص۳۰۰             

(۳)الکامل /ابن اثیر ج۳ ص ۲۸۰

(۴)مقتل خوارزمی ج۱ ص ۲۳۴                    

(۵)انساب الاشراف /بلاذری ج۳ص ۱۷۱       

(۶)الفتوح /ابن اعثم کوفی ج۵ ص۱۴۴                   

(۷)تاریخ طبری ج۴ ص۳۰۴

(۸)حیاه الامام الحسین (ع)   ج ۳   ص ۱۷۹                       

(۹) جامع احادیث الشیعه ، ج ۱۲، ص ۵۵۶               

(۱۰) وسائل الشیعه، ج ۱۴، ص‏۴۷۶، ح‏۱۹۶۳۷.

(۱۱)مستدرک الوسائل  /محدث نوری ج ۱ص ۱۷۲           

(۱۲)انساب الاشراف / بلاذری ج۳ ص۱۸۶     

(۱۳) موسوعه کلمات الامام الحسین، ص ۳۸۵

(۱۴)اعلام الوری / طبرسی ص ۲۳۷              

(۱۵) بحارالانوارج ۴۵ص ۲۲

(۱۶)الارشاد/شیخ مفید ص۴۴۴                      

(۱۷)عاشورا ،ریشه ها ،انگیزه ها ص۴۰۷

(۱۸) اصول کافی / کلینی ج‏۱، ص۴۷۳                               

(۱۹) مجمع مصائب اهل البیت،/ الخطیب الهندوبی، ج ۱، ص ۶۱