دوشنبه ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ - الإثنين 15 شوال 1443

(۱۳۹۳/۱۲/۱۴) نقش روحانیت در انقلاب مشروطه(همایش گرامیداشت آیت ا.. شهید حاج میرزا ابراهیم دنبلی)

مِنْ کلامٍ لِعلیٍّ(ع) لمّا عَزمَ علی لِقاءِ القوم بِصفّینَ از سخنان علی(ع) هنگام تصمیم به مبارزه با لشکریان معاویه در صـفـین اللّهُمَّ رَبَّ السَّقْفِ الْمَرْفُوع      بارخدایا ای پروردگار آسمان برافراشته اِنْ اَظْـهَـرْتَـنا عـَلـى عــَدُوِّنا اگر ما را بر دشمن پیروز ساختی فَجَنِّبْنَا الْبَغْىَ، وَ سَدِّدْنا لِلْحَقِّ     از ستمگری دورمان بدار و بر راه حق استوارمان […]

مِنْ کلامٍ لِعلیٍّ(ع) لمّا عَزمَ علی لِقاءِ القوم بِصفّینَ

از سخنان علی(ع) هنگام تصمیم به مبارزه با لشکریان معاویه در صـفـین

اللّهُمَّ رَبَّ السَّقْفِ الْمَرْفُوع     

بارخدایا ای پروردگار آسمان برافراشته

اِنْ اَظْـهَـرْتَـنا عـَلـى عــَدُوِّنا

اگر ما را بر دشمن پیروز ساختی

فَجَنِّبْنَا الْبَغْىَ، وَ سَدِّدْنا لِلْحَقِّ    

از ستمگری دورمان بدار و بر راه حق استوارمان فرما

وَ اِنْ اَظْهَرْتَهُمْ عَلَیْنا                 

و اگر آنان را بر ما پیروزی دادی

فَـارْزُقْـنَا الـشَّـهادَهَ                             

شهادت را روزیمان فرما

وَاعْصِمْنا مِنَ الْفِتْنَهِ(۱)             

و از فتنه نگاهمان دار

 

در همایش یک شخصیت علمـی حـوزوی و دانشمنـدی از میان دهها دانشمند خویی و فقیـهی بلند آوازه ،شهیدی مظلوم و واقفی بنام و خیری بزرگ یعـنی مـرحـوم آیـت ا.. حاج میـرزا ابـراهـیم دنبـلـی خـویـی جـمـع شـده ایم.

 

با توجه به عظـمت شـخصـیت ایـشـان موضـوعات متعددی جهت بررسی و تحلیل وجود دارد از قبیل:

۱-سوابق فرهنگی و تاریخ هشتصد ساله حوزه علمیه خوی

۲-مبارزات حق طلبانه مردم خوی با هـدایت و رهـبری عـلما ، عـلیـه استعمارگران ،مستبدان و مهاجمان در ادوار مختلف تاریخ از قبیل: جنگهای متعدد با عثمانیها ،روسها ،ارمنی ها ،مغولان،یاغیان منطقه ای ،مستبدان قاجاری ،جنبش تنباکو،انقلاب مشروطه،نهضت ملی،قیام ۱۵ خرداد ،انقلاب اسلامی ،مقابله با گروه های محارب پس از پیروزی انقلاب از قبیل دموکرات ،کومله،پ.ک.ک ،پژاک،خلق مسلمان و منافقین و ۸ سال دفاع مقدس با تقدیم یکهزار شهید که ۲۲ نفر آنان از روحانیان و طلاب خوی می باشند .

۳-تبیین و تحلیل دیدگاه های فقهی ،اصولی،رجـالی،کـلامی، عرفانی و حدیثی میرزا با استناد به کتب متعدد علمی ایشان

۴-تحقیق و پژوهش در مورد شرح زندگی ،تحصیلات علمی ،اساتید ،شاگردان ،خدمات علمی واجتماعی،آثارقلمی،فعالیتهای سیاسی،مناظرات علمی،سفرهای متعدد زیارتی به مشهد،عتبات و مکه،رسیدگی به مشکلات و نیازهای مردم،فعالیتهای تبلیغی ،سجایای اخلاقی،مقامات عرفانی و…با استناد به کتب معتبر تراجم که به شرح زندگی او پرداخته اند از قبیل: نقباء البشر،الذریقه الی تصانیف الشیعه ،شهداء الفضیله، مرآه الشرق معجم مؤلفی الشیعه، موسوعه مؤلفی الامامیه،تذکره الفضلاء،فوائد الرضویه، اعیان الشیعه ، ریحانه الأدب، علماءالمعاصرین،معاریف الرّجال، مرآت الکتب، مکارم الآثار، دایره المعارف تشیع

و تمامی کتب تراجم و تاریخی که در زمینه شرح حال علما و تاریخ آذربایجان و یا تاریخ شهر خوی نوشـته شـده است.

۵-تجزیه و تحلیل علمی وصیتنامه شهید از ابعاد مختلف فقهی،حقوقی،آینده نگری،موارد مصرف،تعیین وصی و متولی و مبـاشـر،تعیـین دقیـق حـدود موقـوفـات

 

شهید در راه مشروط مشروعه:

میخواهم در این فرصت کوتاه بحثم به بـخش آخر عمر با برکت ایشان یعنی فیض شهادت آن بزرگوار اختصاص بدهم با ذکر دو مطلب مقدماتی از ایـشان

 

الف:فضایل معنوی و ولایتمداری شهید

در شرح زندگی ایشان چنین نوشته اند :

و کان رَحمَهُ الله ناسکاً متعبّداً کَثیرَ الصَّمتِ وَ قلیلَ الکلامِ وَ کان لایفوته شیءٌ مِن الرواتب الیومیّهِ وَ کانَ یَکثرُ بِأداءِ نافِلَهِ اللَّیْلِ وَ کان فی الثلث الأخیر مِنَ اللَّیلِ قائماً دائماً لایفوته شیءٌ مِن ذلکَ فی أیامِ عُمرهِ وَ کانَ رَحِمهُ اللهُ حَریصاً باعانَهِ الضُّعفاءِ بِمالِهِ وَ مَقامِهِ وَ کانَ کَثیرَ المراجَعَهِ بکتبِ الأخلاق مُراقباً لِتربیهِ نَفسِه

و کانَ کثیرَ السَّفَرِ اِلَی الْحَجِّ وَ زِیارَهِ أَعْتابِ أئمهِ الْعِراقَ الْمُقَدَسَهِ وَ مَشهد الرِّضا(ع) وَ اِذا غَلَبَ عَلَیهِ الشَّیْخوخَهُ وَالضَّعْفُ عَجَزَ عَنِ الحَجِّ بِنَفْسه فَکانَ یَسْتَنیبُ لِلْحَجِّ فی کُلِّ سَنَهٍ نائِبَین مِنْ بَلَدِهِ وَ مِنَ النَّجَفِ الْأَقْدَسِ وَ حَیْثُ اشتدّ عَلَیهِ الضَّعْفُ فَکانَ یَسْتَنیبُ لِمَشْهد الرِّضا أَیْضاً وَ کانَ یَتَشرَّفُ لِزیارَهِ أَئمهِ الْعِراقِ بِنَفْسِهِ فی کُلّ سَنَهٍ أَو سَنَتَینِ مَرَّهٍ(۱)

 

ب:خواهر زاده شهید بزرگوار آیت ا.. شیخ محمد امین امامی خـویـی نقـل می کند

چون اوضاع انقلابات و خیالات حضرات اشرار را دریافتم به خدمتش شرفیاب شده و به ایشان گفتم که این روزها مملکت خیلی آشفته است بهتر این است که چند روزی بیرون نیامده در اندرون بنشینید.

فرمود چرا؟

می ترسی که مرا بکشند خدا می دانـد که مـن از کـشته شدن باکی و بیمی نـدارم در صورتی که اواخر عمر من است اگر به شهادت نایل شوم که البته سعید خواهم بود(۲)

{gallery}hemayesh-mirza-ebrahim{/gallery}

طرح استعمارگران شرقی و غربی علیه مشروطه و روحانیت:

همه میدانیم که استـعـمار پیر انگـلستـان و روسـیه و پیـروان آنـان برای کنار زدن روحـانـیت از صـحـنه توطـئه هـای پیـچـیده ای را طراحی کرده بودند از جمله ایجاد اختلاف در میان روحانیت بود

جمعی از مراجع نجف از قبیل آخـوند خـراسـانی ،شیـخ عبدا.. مازندرانی،شریعت اصفهانی ،میرزا محمد تقی شیرازی و میرزای نائینی و جمع کثیری از علمای ایـران طرفـدار مشـروطه شدنددر مقابل آیت ا.. سیـد کـاظـم یـزدی ،شـیـخ فـضـل ا..نوری،شیخ عبدالنبی نـوری،میـرزا ابـوطالـب زنـجانـی و حاج میرزا ابراهیم خویی طرفدار مشروطه مشروعه شدند.

 

علت اصلی اختلاف:

نوع علمای طرفدار مشروطه مشروعه برخلاف مراجع نجف به دلیل حضور فیزیکی در کشور ایران شاهد انحراف مشروطه خواهان و نفوذ کشورهای بیگانه در میان طرفداران مشروطه بودند بعنوان مثال در خوی مردم به دلیل داشتن ایمان قوی به اسلام و روحانیت که بارها در حوادث و اتفاقات گذشته آزموده بودند مبارزات خود را زیر نظر روحانیت ادامه میدادند از قبیل:

۱-اعتصاب و بستن مغازه های بازار

۲-مقابله با سود جویان و محتکرین

۳-مبارزه جدی با کارگزاران حکومت

۴-اخراج زورگویان و ستمگران حکومتی از شـهر خوی

۵-اعتراض به مـظفرالدین شاه در مـرند موقع بازگـشت از سـفـر اروپـا از دسـت کـارگـزاران حــکـومـت (۱)

 

در سایر شهرها نیز انگیزه ابـتدایی مردم دینی بوده به طوری که احمد کسروی مرتد و ضد روحانیت و دین در تاریخ مشروطه میـنویسد:اگر این فتواهای علمای نجف نبودی کمتر کسی به یاری مشروطه پرداختی همان مجاهدان تبریز بیشترشان پیروی از دین می داشتند و دستاویز ایشان در آن کوشش و جان فشانی این فتواهای علمای نجف می بود همان ستارخان بارها این را به می آورد که من حکم علمای نجف را اجرا میکنم.همچنین بازگانان توانگر که پول را به نام اعانه به تبـریز میفرستادند بیشترشان پیروی از فتواهای علماء میکردند.(۱)

در نهایت استعمار پیر انگلستان با هماهنگی سایر شرکا و رقبای خویش از جمله روسیه توانستند رهبران اصلی انقلاب را از صحنه سیاسی خارج کنند .آیت ا.. بهبهانی ترور شد ،آیت ا.. شیخ فضل الله به دار آویخته شد،سید جمال الدین واعظ کشته شد ،آیت ا.. حاج میرزا ابراهیم در منزل خود ترور شد،آخوند خراسانی که قصد داشت جهت رهبری مشروطه به طور مستقیم بسوی ایران حرکت کند بصورت مشکوک در رختخواب رحلت کرد.

در مقابل دست پروردگان انگلستان و روسیه همه کـاره انقـلاب مـشروطـه شدند از قبیـل:یپرم خان ارمنی، اسعد بختیاری تروریست، ملکم خان فراماسون،فتحعلی آخوند زاده فراماسون،       عبدالرحیم طـالـبوت لائـیک، حـدر عمو اوغلی کمونیست

 

در پایان لازم میدانم از فعالیتها و ابتکارات ویژه حضرت حجت الاسلام والمسلمین محمدی در طول مدیریتـشان در اداره اوقــاف و امـور خـیـریـه سـپـاســگزاری کنم

۱-ساماندهی و گسترش فعالیتهای فرهنگی در ۸ هزار بقاع متبرکه در سطح کشور

۲- اعزام مبلـغ به شـهرستـانها و مـناطـق محروم در مناسبتهای مختلف مذهبی

۳-بـرگـزاری مراسـم ویـژه در وفـیـات مـعصومـین (ع)

۴-ساماندهی اجاره موقوفات بر مبنای یکسان سازی اسناد

۵-راه اندازی سامانه موقوفات در سطح کشور

۶-انتخاب مدیران ادارات اوقاف در سطح مراکز استانها و شهرستانها از میان روحانیـون مـحترم

۷-اعزام مبلغ به مراکـز حساس توریستی مانند تخت جمشید

 

پی نوشت:

(۱)نهج البلاغه خطبه ۱۷۱

(۲)مرآه الشرق / امین الشرع ج۱ ص ۵۷                                          

(۳)میراث اسلامی ایران ج۹ص۱۱۹

(۴)تاریخ خوی/ریاحی ص۴۰۷                                 

(۵)تاریخ مشروطه /کسروی ص۷۳۰

 

مکان: حسینیه مرحوم شیخ نوایی

موضوع: نقش روحانیت در انقلاب مشروطه

مناسبت: همایش گرامیداشت آیت ا.. شهید حاج میرزا ابراهیم دنبلی