شنبه ۱ آبان ۱۴۰۰ - السبت 17 ربيع أول 1443

(۱۳۹۴/۰۲/۰۸) زکات از دیدگاه اسلام(جلسه شورای زکات)

عَن الصادق(ع): اِذا مُنِـعَتِ الـزَّکـاهُ ظَـهَـرَتِ الْــحاجَـهُ(۱) هرگاه مردم زکات ندهند، نیاز مردم آشکار می گردد.   الف:گستردگی معارف اسلام دین اسلام کامل ترین و برترین دین الهی اسـت که برنـامه ای کامل برای زندگی مادی و معنوی انسان ارائه نموده و در تمام امور، دستورات دقیق، و حکیمانه ای مطرح ساخته است، مثلاً: ۱-در […]

عَن الصادق(ع):

اِذا مُنِـعَتِ الـزَّکـاهُ ظَـهَـرَتِ الْــحاجَـهُ(۱)

هرگاه مردم زکات ندهند، نیاز مردم آشکار می گردد.

 

الف:گستردگی معارف اسلام

دین اسلام کامل ترین و برترین دین الهی اسـت که برنـامه ای کامل برای زندگی مادی و معنوی انسان ارائه نموده و در تمام امور، دستورات دقیق، و حکیمانه ای مطرح ساخته است، مثلاً:


۱-در مورد رابطه فرد با خدا، نماز و روزه را واجب نموده است.

۲-در مورد وظـیفه فـرد نسبـت به انسـان هـای دیگـر ، امـر بـه مـعـروف و نـهی از منـکر را فریـضه ای مهـم شـمرده اسـت.

۳-در زمینه حفظ اتحاد امت اسلام، فریضه عبادی سیاسی حج را واجب فرموده و نماز جمعه و جماعت را برای تحکیم پیوند مسلمانان تشریع کرده است.

۴-در مورد چگونگی کسب و کار، احکام معاملات را بیان کرده و تجـارت هـای حـلال و حـرام را مـشخـص کـرده اسـت.

۵-در مورد درآمدهایی که انسان ها کسب می کنند، خمس و زکات را واجب نموده و حتی صحیح بودن نماز را مشروط به این دانسته که لباس فرد نمازگزار، از پولی نباشد که خمس آن داده نشده است.

ب:معنی لغوی و اصطلاحی زکات

زکات در کتب لغت و قرآن، به معنای «طهارت،پاکـیزگـی، رشـد و نـموّ» اسـتعـمال شـده اسـت. و در اصطلاح به نقل شیخ محمدحسن نجفی (صاحب کتاب ارزشمند جواهـرالکـلام):زکات عبارت است از خارج کردن قسمتی از دارایـی تا بقیه آن با برکات خداوند رشد کنـد ( و زیاد شـود) و درجات صاحبـش را بـالا بـرد و مـال را از حـرام و صـاحـب آن را از صـفات ناپسـنـد، پـاک گـردانـد(۲)


ج:جایگاه زکات

پیشوایان اسلام زکات را از ضروریات دین و منکر آن را کافر دانسته اند: روزی امام صادق(ع)آداب و نحوه اخذ زکات را که در نامه ۲۵ نهج البلاغه نیز آمده است، از قول حضرت (ع) نقل فرمود. سپس گریه کرد و فرمود:به خدا سوگند! حرمت ها را شکستند و به کتاب خدا و سنت پیامبرش عمل نکردند(۳)


امام صادق (ع) فرمود:

خداوند بر این امت چیزی را سخت تر از زکات واجب نکرده است و اکثر هلاکت امـت هـا به خـاطـر نپـرداخـتن آن اسـت(۴)

رسول خدا (ص) سوگند یاد کرد که: جز مشرک کسی در مورد پرداخت زکات خیانت نمیـکند.(۵) و نیز فرمود: یا علی، ده گروه از امت من کافر می شـوند؛ یکـی از آن هـا کسـانـی انـد که زکـات نمـی پـردازنـد.

 

رسول خدا (ص) در آخرین خطبه خود فرمود:

ای مردم! زکات اموال خود را بپردازید که هر کس زکات نپردازد، برای او نه نمازی است و نه حجی و نه جـهـادی(۶)

در روایات متعدد، زکات به عنوان یکی از پایه های دیـن اسـلام شـمـرده شــده اسـت و فــرمـوده انـد: بنای دین اسلام بر پنج چیز استوار شده است: نماز، حج، زکات، روزه و ولایـت.

از آیات قرآن نیز به دست می آید کـه زکـات در تمام ادیان الهی وجود داشته؛ چنان کـه حضـرت عیسی (ع) وقتی در گهواره به سخن آمد و فرمود: وَ أَوْصانِی بِالصَّـلاهِ وَ الـزَّکاهِ ما دُمْـتُ حـَیًّا(۷)

خداوند مادامی که زنده هستم مرا به نماز و زکات سفارش کرده است.


حضرت موسی (ع) نیز خطاب به بنی اسرائیل می فرماید:

أَقِیمُوا الصَّلاهَ وَ آتُوا الزَّکاهَ(۸)

نماز را به پا داشته و زکـات بپـردازیـد.

 

در کتاب های حدیثی، سخنان فراوانی از امامان معصوم (ع) در بیان اهمیت زکات آمده است. هـم چنـین جالـب اسـت کـه بـدانـیـم در روایات ما، برای هر چیز زکاتِ مخصوصی معرفی شده است، مـثلاً:

زکات علم و دانش، نـشر و یـاد دادن آن به دیگران و تلاش برای عمل به آن است.

زکات زیـبایی، حـفظ عفـت و آلـوده نکـردن خـود بـه گـناه اسـت.

زکات سلامتی بدن، کوشش در عبادت پروردگار و روزه گرفتن اسـت.

زکـات قـدرت، رعـایـت انـصـاف نـسـبت به دیـگـران اسـت.

زکات توانگری و دارایی، نیکی به همسایگان و صله رحم اسـت.

زکات شجاعت، جهاد در راه خدا اسـت(۹)

 

د:آثار پرداخت زکات

۱-در امان بودن از حسادت

امام صادق(ع)فرمود:

مَـنْ اَدَّی الــزَّکــاهَ… فـَـقــَدْ وُقِــیَ مــِنَ الـشُّـحِ(۱۰)

هر کس زکات مال خود را بپردازد. قطعاً از بخل حفظ شده است.

 

۲- زکات کلید برکت و زیاد شدن رزق

هر یک از کلمات «زکات» و «برکت» و واژه های مربوط به آن، ۳۲ بار در قـرآن آمـده اسـت و ایـن نـشان آن اسـت که زکات، مسـاوی بـرکت است.

 

در قرآن می خوانیم:

یَـمـْـحَــقُ اللَّهُ الـرِّبا وَ یُـرْبِـی الــصّــَدَقـاتِ(۱۱)

خداوند ربا را محو می کند، ولی صدقات را رشد می دهد

 

در روایات زیادی می خوانیم.

اَلـزَّکـاهُ تـَزیـدُ فِـی الـرِّزْقِ(۱۲)

زکات روزی انسان را زیاد می کنـد.

 

۳-زکات بیمه کردن مال است

امام کاظم (ع) فرمود:

حـَصـِّنُوا اَمْـوالَکُـمْ بِالـزَّکـاهِ(۱۳)

اموال خود را از طریق زکات بیمه کنـید.

 

امام صادق (ع) فرمود:

اگر حق خدا را بپردازید، من ضامن هستـم که امـوال شـما در دریـا و خـشکـی تلـف نـشـود(۱۴)

 

۴پرداخت کننده زکات محبوب ترین فرد نزد خداوند

امام صادق(ع)فرمود:

محبوب ترین فرد نزد خداوند، سخاوتمندترین آنان است وسخاوت مندترین مردم کسی است که زکات مال خود را بـدهـد و از آنـچه که خداوند بر مال او واجب نموده، در مورد مـؤمـنین بـخـل نـکـند(۱۵)

 

۵-زکات وسیله تقرب به خداوند

امام صادق(ع)فرمود:

اِنَّ الزَّکاهَ جُعِلَتْ مَعَ الصَّلاهِ قُرْباناً لِاَهْلِ الْاِسْلامِ(۱۶)

خداوند زکات را همراه با نماز، وسیله تقرب مسلمین به خود قرار داد.

 

۶- راه رسیدن به رحمت های خاص الهی

در قرآن می خوانیم:

وَ رَحْمَتِی وَسِعَتْ کُلَّ شَـیْ‏ءٍ فَـسـَأَکْتُبُها لِـلّــَذِیـنَ یَــتّــَـقُــونَ وَ یُــؤْتُــونَ الــزَّکـاهَ(۱۷)

رحمت پروردگار بر هر چیزی گسترده است، ولی دریافت قطعی آن، مخصوص کسانی است که اهل تقوا و ایمان و زکات باشند.

 

خداوند می فرماید:

«إِنِّی مَعَکُـمْ لَئِـنْ أَقَـمْتـُمُ الـصَّلاهَ وَ آتَیْتُـمُ الزَّکاهَ وَ آمَنْتـُمْ بِـرُسُــلِـی(۱۸)

اگر شما نماز را به پا دارید و زکات را پرداخت کنید و به پیامبران من ایمان آورید، قطعاً من با شـما هسـتم.

 

۷-وسیله باز شدن گره ها

قرآن می فرماید:

فَأَمَّا مَنْ أَعْطی وَ اتَّـقـی وَ صـَدَّقَ بِالـْحُـسْـنـى فَـسَـنُیَـسِّـرُهُ لِـلْـیُسـْری(۱۹)

هر کس بخششی نماید و پرهیزگار باشد و حقـیقـت را تصدیق نماید، ما کارهای مشکل او را آسان می کنیم.

 

۸- مایه فرو نشاندن غضب الهی

حضرت علی(ع)می فرماید:

اللهَ اللهَ فِی الزَّکاهِ. فَاِنَّها تُطْفِیءُ غَضَبَ رَبِّکُـمْ(۲۰)

شما را به خدا، شما را به خدا درباره زکات (دقت کنید)، که البته زکات غضـب پـروردگـار را فـرو می نـشـاند.


۹- شرط حلال شدن روزی

امام صادق (ع) فرمود:

فَاَدّوا إِلَی اللهِ حَقَّ ما رَزَقَکُمْ یُطیبُ اللهُ لَکُمْ بَقِیَّتَهُ(۲۱)

حـــق آن چــه را کــه خـداونــد رزق شـمـا قـرار داده بپردازید، تا باقیمانده آن برای شما طیب و حلال گردد


۱۰- سبب قبولی نماز

پیامبر (ص) فرمود:

زَکُّـوا اَمْـوالَکُـمْ تـُـقْــبَـلُ صَـلاتـُکُـمْ(۲۲)

زکات اموال خود را بپردازید تا نمازتان قبول شود.

 

۱۱-سبب زندگی شیرین

امام صادق (ع) فرمود:

اگر مردم حقوق خود را ادا کنند، قطعاً در زنـدگـیِ شیـریـنی بـه سـر خـواهـنـد بـرد(۲۳)

 

آثار نپرداختن زکات

۱-تلف شدن اموال

امام صادق(ع)فرمود:

ما ضاعَ مالٌ فی بَرٍّ وَ لا بَحْرٍ اِلّا بِتَضْـیـیعِ الـزَّکاهِ(۲۴)

هیچ مـالی در خشـکی یـا دریـا ضـایع و تـلـف نمـی شـود، مـگر بـه خاطـر آن که زکـات آن پـرداخـت نـشده باشـد.

 

۲- اتلاف دو برابر

در روایات می خوانیم:

مَنْ مَنَعَ حَقَاً للهِ عَزَّ وَ جَلَّ اَنْفَقَ فی باطِلٍ مِـثْلَـیـْهِ(۲۵)

کسی که حق خدا را نپردازد و در راه حق مال خود را صرف نکند، دو برابر آن مقدار را در راه باطل صرف خـواهـد کـرد.


۳- هزینه شدن مال در راه اشرار

رسول خدا (ص) فرمود:

مَنْ مَنـَعَ مالَهُ مِنَ الْاَخْـیارِ اِخْـتِــیـاراً صَرَّفَ اللهُ مالَهُ فِی الْاَشْرارِ اِضْطـِراراً(۲۶)
کسی که مال خود را اختیاراً از مصرف در راه خوبان باز دارد، خداوند مال او رادر راه اشرار بـا اجـبار صـرف خـواهـد نمـود.

 

۴-هزینه شدن مال در راه گناه

امام صادق(ع)فرمود:

وَ اعْلَـمْ اَنَّهُ مَــنْ لَـمْ یُـنـْفـِقْ فـی طـاعَـهِ اللهِ أُبْـتـُلِـیَ بِاَنْ یُـنْـفـِقَ فـی مَعْصِـیَـهِ اللهِ(۲۷)

آگاه باشید! کسی که مال خود را در راه اطاعـت خـداوند صرف نکند، به هزینه کردن آن در راه معصیت خداوند گرفتار می شود

 

۵-مبتلا شدن به قحطی

رسول خدا (ص) فرمود:

لاتَزالُ اُمَّتی بـِخَیْـرٍ ما تَحابّوا وَ اَقامُوا الصَّلوهَ وَ اتُوا الزَّکـاهَ فَـاِذا لَـمْ یَـفـْعـَلـُوا ذلِک اِبْـتَـلـوا بِالْـقـَحـْطِ(۲۸)

امت من مادامی که یکدیگر را دوست بدارند و اهل نماز و زکات باشند در خـیر و سعادت به سر می برند، ولی اگر این گونه نباشند، گرفتار قـحـطی مـی شـونـد.

 

۶-بی برکت شدن زمین

رسول خدا (ص) فرمود:

اِذا مُنـِعـَتِ الـزَّکاهُ مَنَــعـَتِ الْاَرْضُ بَرَکاتـِها(۲۹)

هرگاه زکات پرداخت نشود، زمین برکات خود را از مردم باز می دارد.

 

۷- گسترش فقر

امام صادق(ع) فرمود:

اِذا مُنِـعَتِ الـزَّکـاهُ ظَـهَـرَتِ الْــحاجَـهُ(۳۰)

هرگاه مردم زکات ندهند، نیاز مردم آشکار می گردد.


۸- مرگ چهارپایان

امام رضا (ع) فرمود:

اِذا حُبِسَتِ الزَّکاهُ ماتَـتِ الـْمَواشـی(۳۱)

هر گاه زکات پرداخت نشود، چهارپایان می میرند.

 


۹-محروم شدن از رحمت

امام صادق (ع) فرمود:

کسی که حق خداوند را از مالش نپردازد، سزاوار است خـداونـد رحـمـت خود را از او دریـغ کـند(۳۲)

 

۱۰- اخراج از مسجد

امام باقر (ع) فرمود:

روزی پیامبر اکرم (ص) وارد مسجد شدند و با جمله «قُمْ یا فُلانُ، قُمْ یا فُلانُ، قُمْ یا فُلانُ»، پنج نفر را از مسجد اخراج کردند و فرمودند:شما که زکات نمی دهید از مسجد بیرون بروید(۳۳)

 

۱۱- قبول نشدن نماز و عبادات

رسول خدا (ص) فرمود:

نماز کـسـی که زکـات نـمی پـردازد، هـم چـون لـبـاس کهنه ای درهم پیچیده و به صورت او پرتاب مـی شـود(۳۴)

 


۱۲- همردیف رباخواران

حضرت علی(ع)فرمود:

«مانِعُ الـزَّکـاهِ کَآکِـلُ الـرِّبـا(۳۵)

کسی که زکات ندهد، همچون رباخـوار اسـت.

 

پی نوشت:

(۱) جامع الاحادیث، ج ۹، ص ۵۸٫    

(۲)جواهر الکلام، ج ۱۵، ص ۳؛                                

(۳) وافی/فیض کاشانی، ج ۱۰، ص ۱۵۶٫                  

(۴) وافی/فیض کاشانی، ج ۱۰، ص ۳۳٫

(۵) بحار الانوار /مجلسیج ۹۶، ص ۲۹٫                       

(۶) مستدرک الوسایل/محدث نوری، ج ۱، ص ۵۰۷٫

(۷) سوره مریم، آیه ۳۱٫                                 

(۸) سوره بقره، آیه ۴۳٫

(۹) میزان الحکمه، باب زکات.                      

(۱۰) جامع الاحادیث، ج ۹، ص ۴۸٫

(۱۱) سوره بقره آیه ۲۷۶٫                   

(۱۲) جامع الاحادیث، ج ۹، ص ۵۲ و ۶۹٫     

(۱۳) جامع الاحادیث، ج ۹، ص ۴۹٫

(۱۴) جامع الاحادیث، ج ۹، ص ۵۰٫

(۱۵) جامع الاحادیث، ج ۹، ص ۶۵٫

(۱۶) جامع الاحادیث، ج ۹،ص ۳۳٫               

(۱۷) سوره اعراف، آیه ۱۵۶، سوره توبه، آیه ۷۱٫

(۱۸) سوره مائده، آیه ۱۲٫                              

(۱۹) سوره لیل، آیات ۷-۵٫

(۲۰) وسایل الشیعه/حر عاملی، ج ۶، ص ۱۰٫

(۲۱) جامع الاحادیث، ج ۹، ص ۵۳٫

(۲۲) جامع الاحادیث، ج ۹، ص ۲۹٫              

(۲۳) جامع الاحادیث، ج ۹، ص ۷۰٫

(۲۴) فروع کافی/کلینی ، ج ۳، ص ۵۰۵٫      

(۲۵)فروع کافی./کلینی ج ۳، ص ۵۰۶٫       

(۲۶) بحار الانوار/مجلسی ، ج ۹۶، ص ۱۳۰٫

(۲۷) وسائل الشیعه/حر عاملی، ج ۶، ص ۲۵٫  

(۲۸) جامع الاحادیث، ج ۹، ص ۴۸٫              

(۲۹) جامع الاحادیث، ج ۹، ص ۵۲٫                          

(۳۰) جامع الاحادیث، ج ۹، ص ۵۸٫              

(۳۱) وسایل الشیعه، ج ۹، ص ۳۱٫       

(۳۲) جامع الاحادیث، ج ۹، ص ۵۷٫              

(۳۳) جامع الاحادیث، ج ۹، ص ۳۱٫

(۳۴) جامع الاحادیث، ج ۹،ص ۳۳٫               

(۳۵) جامع الاحادیث، ج ۹، ص ۶۳٫

 

مکان:مسجد روستای گریس

موضوع: زکات از دیدگاه اسلام

مناسبت: جلسه شورای زکات

پر بازدیدترین ها

بیشتر