دوشنبه ۳ آبان ۱۴۰۰ - الإثنين 19 ربيع أول 1443

(۱۳۹۴/۰۳/۲۸) سخنرانی روز اول ماه رمضان(توبه از گناهان شرط اول بهره گیری از فیوضات ماه رمضان)

احکام روزه: هدف اصلی ما در بیان احکام ماه رمضان پاسخ دادن به پرسشهایی است که معمولا از ناحیه متدینین که از مراجع بزرگوار و چه از علمای محترم سوال می شود   مقدمه: در ابتدای بحث لازم است چند نکته را یادآوری کنم   ۱-تعریف روزه: صوم یا روزه در لغت به معنای امساک […]

احکام روزه:

هدف اصلی ما در بیان احکام ماه رمضان پاسخ دادن به پرسشهایی است که معمولا از ناحیه متدینین که از مراجع بزرگوار و چه از علمای محترم سوال می شود

 

مقدمه:

در ابتدای بحث لازم است چند نکته را یادآوری کنم

 

۱-تعریف روزه:

صوم یا روزه در لغت به معنای امساک و خودداری کردن است در اصطلاح شرع عبارت است از :خودداری از موارد ۹ گانه از اذان صبح تا اذان مغرب به قصد انجام فـرمان خـداوند

توضیح:

مراد از موارد ۹ گانه که حضرات مراجع بزرگوار تقلید در رساله های عملیه خود بیان فرموده اند و در مـباحث آینده مورد بررسی قـرار خواهـند گرفـت عـبارتـنـد از:

۱-خوردن و آشامیدن

۲-نزدیکی کردن

۳-استمنا

۴-دروغ بستن بر خدا و پیامبر و جانشینان او

۵-رساندن غبار غلیظ به حلق

۶-فرو بردن تمام سر در آب

۷-باقی ماندن بر جنابت،حیض و نفاس تا اذان صبح

۸-اماله کردن با چیز روان

۹-قی کردن

 

۲-اهمیت و فواید روزه:

در ارتباط با اهمیت ،جایگاه ،نقش ،حـکمـت و فواید روزه روایات متعددی از رسولخدا(ص) و اهل بیت(ع) وارد شده است به عنوان تـبرک چـند نـمـونه را یـادآوری می کـنیـم:

 

رسولخدا(ص) فرمود:

روزه دل را صفا و نورانیت می بخشد:

وَ فیهِ صَفاءُ الْقَلْبِ(۱)

 

در حدیث دیگر فرمود:

روزه ریسمان پناه بردن به خداوند است:

وَ حَبْلُ الْاِلْتِجاءِ اِلی اللهِ(۲)

 

باز فرمود:

روزه میل های نفسانی را میمیراند و نیروی شهوت را فرو می نشاند:

فَالصُّوْمُ یُمیتُ مُرادَ النَّفْسِ وَ شَهْوَهَ الطَّبْعِ الْحِیْوانی(۳)

 

امیرمؤمنان(ع) فرمود:

روزه تکبر و خودبینی را از بین می برد:

اِذْهاباً لِلـْخُیَلاءِ عَنْهُمْ(۴)

 

امام باقر(ع) فرمود:

روزه و حج آرامبخش دلها هستند:

اَلصِّیامُ وَالْحَجُّ تَسْکینُ الْقُلوبِ(۵)

 

امام صادق(ع) فرمود:

خداوند روزه را واجب کرد تا غنی و فقیر مساوی گردند

اِنَّما فَرَضَ اللهُ اَلصِّیامَ لِیَسْتَوِیَ بِهِ الْغَنِیُّ وَالْفَقیرُ(۶)

 

۳-نیت روزه:

هدف از نیت روزه این است که شخص روزه دار تصمیم داشته باشد که برای انجام فرمان خدا از اذان صبح تا مغرب کاری که روزه را باطل می کند انجام ندهد و لازم نیست آن را از قلب خود بگذراند و یا بر زبان جاری کند(۷)

 

۴-وقت نیت روزه:

نیت برای روزه ماه رمضان و نذر معین از اول شب تا اذان صبح و برای   روزه غیـر مـعین (ماننـد روزه قضا)از اول شب تا ظهر روز بعد است.

نیت روزه مستحب از اول شب شروع شده و تمام روز تا موقعی که به اندازه نیت کردن به مغرب وقـت مانـده باشـد ادامـه دارد

از این رو کسـی کـه تـا آن زمـان از مـفـطرات پـرهیـز کـرده می تواند نیت کند و برایش ثواب روزه داری نوشته می شـود(۸)

 

تذکر:

انسان می تواند در هر شب از ماه رمضان برای روزه فـردای آن نیـت کـند و عـلاوه بـر ایـن بهـتر اسـت که شب اول مـاه روزه همـه مـاه را هـم نـیت کـنـد

 

سوال (۱):

شب قصد روزه گرفتن داشتم اما سـحر بیـدار نـشـدم کـه نیـت کنم و نزدیک طلوع آفتاب بیدار شدم آیا روزه صحیح است؟

 

جواب:

انسان می تواند در هر شب از ماه رمضان برای روزه فردای آن نیت کند در نتیجه لازم نیست حتما سحر بیدار شـوید و نـیت روزه کنید(۹)

 

سوال(۲):

اگر شب اول ماه رمضان نیت روزه را فراموش کند و پیش از ظهر یادش بیاید تکلیف روزه او چیست؟

 

جواب:

اگر مبطلات روزه را مرتکب نشده باید نـیـت کـنـد و روزه اش صحـیـح اسـت و اگر یکی از آنها را مرتکب شده روزه اش باطل است ولی به احترام ماه رمضان باید تا اذان مغرب از کاری که روزه را باطل میکند خودداری و بعد از ماه رمضان آن روز را قضا کند.(۱۰)

 

آیت ا.. خامنه ای:

اگر مبطلات روزه را مرتکب نـشده بـنا بر احـتیاط واجـب بـاید نیت روزه کند و روزه بگیرد و بعدا نیز روزه آن روز را قضا کند(۱۱)

 

۱-اهمیت توبه از گناهان:

از جمله موضوعات اولویت دار در ماه مبارک رمضان جهت بهره گیری هر چه بهتر از فیوضات این ماه توبه کردن از گناهان است چون اگر انسان توبه نکند نمی تواند از فضایل و برکات این ماه استفاده بکند لذا رسولخدا(ص) در توصیه های خطبه روز اول ماه رمضان چنین می فرماید:

وَ تُـوبُـوا اِلَـی اللهِ مِـنْ ذُنُوبِکُـمْ وَ ارْفَـعُـوا اِلَـیـْهِ اَیْدِیَکُـم بِالدُّعاءِ(۱۲)

این جملات بخشی از توصیه های رسولخدا (ص) در آستانه ماه مبـارک رمــضـان اسـت

 

۲-توبه اولین قدم برای تهذیب:

بسـیاری از عـلمای اخـلاق اولـیـن قـدم بـرای تـهـذیـب اخـلاق و ســیر الی الله را توبـه از گناهان شمرده اند.محدث و حـکیـم مـتأله مرحوم فیض کاشانی در کتاب ارزشمند محجّه البیضاء می نویسد:

فَاِنَّ التُوبَه عَنِ الذُّنُوبِ بِالرُّجُـوعِ    

توبه از گناهان با بازگشت به

الی سَتّارِ الْعُیُوبِ وَ عَلّامِ الْغُیُوبِ         

خدای ستار العیوب و علام القیوب

مَبْدَأُ طَریقِ السّالِکینَ   

آغاز راه سالکین الی الله است

وَ رَأسُ مالِ الْفائِـزینَ

و سرمایه پیروز مندان است

وَ اَوَّلُ قَدَمِ الْمُریدینَ (۱۳)

و نخستین گام مریدان است

 

۳-شادی خدا از توبه بنده:

امام باقر(ع) فرمود:

اِنَّ اللهَ تَعالی أَشَدُّ فَرَحاً بِتَوْبَهِ عَـبْدِهِ مـِنْ رَجـُلٍ أَضَلَّ راحِلَتَهُ وَ زادَهُ فی لَیـْلـَهٍ ظَلـْماءَ فَوَجَـدَها(۱۴)

خداوند از توبه بنده اش بسیار شاد می شود بیش از کسیکه مرکب و توشه خود را در شـب ظلـمانی گـم کرده و سپـس آن را بـیابـد

 

۴-حقیقت توبه:

خداوند می فرماید:

یَا أَیّـُهَا الَّذِینَ آمـَنُـوا تـُوبُـوا إِلَى اللَّهِ تَـوْبَهً نَصُوحًا(۱۵)

ای کسانیکه ایمان آورده اید بسوی خداوند توبه کنید تـوبه خالص

 

توضیح:

از امیرمؤمنان(ع) سوال شد توبه نصوح چیست؟(ما التَّوْبَهُ النَّصُوحُ)    

در پاسخ فرمود:

نَـدَمٌ بِـالـْـقـَلْـبِ       

پشیمانی قلبی

وَ اسْتِغْفارٌ بِاللِّسانِ

آمرزش خواهی زبانی

وَ الْقـَصـْدُ عَـلـی أنْ لایَـعـُودَ(۱۶)

و تصمیم جدی برای بازنگشتن بسـوی گناه

 

۵-توبه از گناهان واجب است:

تمام علمای اسلام در وجوب توبه اتفاق نظر دارنـد و از آیـات و روایـات که نوعا با فعل امر دستور به توبه فرموده اند این وجوب استفاده میشـود به عـنوان نـمـونـه مـواردی را مـطـرح می کنـیـم:

 

حضرت هود(ع) خطاب به قوم خود:

وَیَا قَوْمِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّکُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَیْهِ(۱۷)

ای قوم من از پروردگارتـان طـلب آمـرزش کنید سپس بسوی او باز گردید و توبه کنید

 

رسولخدا(ص) فرمود:

وَ تُوبُوا اِلی اللهِ مِنْ ذُنُوبِکُمْ(۱۸)

از گناهانتان بسوی خداوند توبه کنید

 

امام جواد(ع) فرمود:

تَــأْخـــیـرُ الــتـَّـوْبَــهِ اِغْـــتِــرارٌ(۱۹)

به تأخیر افکندن توبه فریب و غفلت است

 

امیرمؤمنان(ع) فرمود:

مُسَوِّفُ نَفْسِهِ بِالتَّوْبَهِ مِنْ هـُجُـومِ الْأَجَـلِ عَـلـی أَعْـظـَمِ الْــخَـطـَـرِ(۲۰)

کسی که توبه را در برابر هجوم اجل به تاخیر بیندازد در مقابل بزرگترین خطر قرار میگیرد

 

پی نوشت:

(۱)بحار الانوار/مجلسی ج ۹۶ ص۲۵۴           

(۲)همان                                             

(۳)بحار الانوار/مجلسی ج۹۳ ص۲۵۴

(۴)نهج البلاغه خطبه ۱۹۲                  

(۵)امالی/شیخ طوسی ص۲۹۶                       

(۶)من لا یحضره الفقیه/صدوق ج۲ ص۴۳

(۷)توضیح المسائل ۱۰ مرجع م ۱۵۵۰           

(۸)تحریر الوسیله /امام ج۱ م۴                      

(۹)عروه الوثقی /سید یزدی ج۲ م۱۵

(۱۰)توضیح المسائل ۱۰ مرجع م ۱۵۵۱         

(۱۱)توضیح المسائل ۱۰ مرجع م ۱۵۶۱         

(۱۲)استفتاعات /خامنه ای                                                                                         

(۱۳)عیون اخبار الرضا/صدوق ج۱ص۲۳۰               

(۱۴)المحجه البیضاء/فیض کاشانی ج۷ص۳     

(۱۵)اصول کافی/کلینی ج۲ص۴۳۵             

(۱۶)سوره تحریم آیه ۸                     

(۱۷)تحف العقول/ابن شعبه حرانی ص۲۱۰

(۱۸)سوره هود آیه ۵۲          

(۱۹)اربعین/شیخ بهایی ص۱۶۲         

(۲۰)تحف العقول ص۴۵۶    

پر بازدیدترین ها

بیشتر