شنبه ۱۳ آذر ۱۴۰۰ - السبت 29 ربيع ثاني 1443

(۱۳۹۴/۰۴/۲۲) سخنرانی روز بیست و ششم ماه رمضان(ضرورت محاسبه نفس)

سوال(۸۶): کثیرالسفر به چه کسی می گویند؟   جواب: ۱-حضرت امام ره: اگر در عرف بگویند سفر شغل و کار کسی شده است کثیر السفر محسوب می شود از این رو کسی که چنین تصمیمی داشته باشد و مـقدار قابـل تـوجهـی هـم بـرای کـار سفـر کـند کثیـرالسـفر اسـت.در صدق کثیر السفر دو یا چند مرتبه […]

سوال(۸۶):

کثیرالسفر به چه کسی می گویند؟

 

جواب:

۱-حضرت امام ره:

اگر در عرف بگویند سفر شغل و کار کسی شده است کثیر السفر محسوب می شود از این رو کسی که چنین تصمیمی داشته باشد و مـقدار قابـل تـوجهـی هـم بـرای کـار سفـر کـند کثیـرالسـفر اسـت.در صدق کثیر السفر دو یا چند مرتبه سفر کردن لازم نیست البته در سفر اول نماز شکسته است و احتیاط آن است که در سفـر اول و دوم هـم شـکستـه و هـم تـمام بخـوانـد(۱)

 

۲-آیت ا.. خامنه ای مدظله :

معیار این است که عرفاً تکرار سفرش برای شغل صورت بگیرد اگر کاری که برای آن سفر می کند شغل او شمرده شود هر چند شغل دو سه ماهه و برای انجام آن بدون توقف ده روزه در یک جا مکرر مسافرت کند در سفر سوم نمازش تمام است(۲)

 

۳-سیستانی:

بر کسی صدق می کند که حداقل ده بار در ماه و در ده روز آن سفر برود یا ده روز در حال سفر باشد هـر چنـد در ضمن دو یـا سه سـفر،با این شرط که تصمیم بر ادامه داشته باشد به مدت شش ماه در یک سال یا سه ماه در چند سال را داشته باشد و در این صورت نماز و روزه اش در همه مسافرت ها هر چند غیر از سفرهای متکرر او باشد تمام اسـت.(۳)

 

۴-مکارم:

کسانی که در طول یک ماه یا بیش تر همه روزه یا دست کم سه روز در هفته به اندازه مسافت شرعی سفر می کنند و باز می گردند حکم کثیر السفـر را دارنـد(۴)

 

سوال(۸۷):

راههای ثبوت اول ماه کدام است؟

 

جواب:

۱-خود انسان ماه را ببیند

۲-دو مرد عادل شهادت دهند که ماه را دیده اند

۳-هر راهی که موجب یقین گردد(مثلا عده ای که ازگفته آنان یقین پیدا شود بگـویند مـاه را دیـده ایم)

۴-حاکم شرع حکم کند که اول ماه است

۵-۳۰ روز از اول ماه شعبان بگذرد(۵)

 

تذکر:

آیت ا.. سیستانی حکم حاکم را از موارد ثبوت اول ماه نمی دانند(۶)

 

مقدمه بحث:

با توجه به اینکه در روزهای پایانی ماه مبارک رمضان قرار گرفته ایم و طبیعتاً در اثر روزه داری قرائت قرآن و قرائت پاره ای از ادعیه و انجام کارهای خیر و شب زنده داریهای شبهای احیا حالات معـنوی خـوبـی به وجـود آمـده اسـت

لذا چیزی که اکنون برای عموم روزه داران ضرورت دارد و مهم است حفظ کردن این حالات معنوی است و یکی از راه های حفظ آن محاسبه النفساست که در روایات متعدد روی آن بسیار سفارش و تأکید شده اسـت لـذا در ایـن جـلـسه مقـداری در ایـن زمیـنـه بـحـث خـواهیـم کـرد

 

ضرورت محاسبه نفس

در ارتباط با ضرورت محاسبه روایـات متـعددی وارد شده است به عنوان نمونه چند مورد را ترجمه میکنیم:

 

امام صادق(ع) فرمود:

حَقٌّ عَلى کُلِّ مُسْلِم یَعْرِفُنا اَنْ یَعْرِضَ عَـمـَلَهُ فـى کُلِّ یَـوْمٍ وَ لَیْلَه عَلى نَفْسِهِ فَیَکُونَ مُحاسِبَ نَفْسِهِ فَاِنْ رَأى حَسَنَهً اسْتَزادَ مِنْها وَ اِنْ رَأى سَیِّئَـهً اسْتَغْفَرَ مِنـْها لِئَلاّ یـَخْزى یَـوْمَ القـیامهِ(۷)

بر هر مسلمانی که نسبت به ما معرفت دارد لازم است هر شبانه روز عمل خود را بررسی کند و حسابرس نفس خویش باشد اگر دید کار خوبی انجام داده است به دنبال بیشتر از آن باشد و اگر دید کار بدی از او سر زده است استغفار کند تا در روز رستاخیز سرشکسته و رسوا نشود

 

امام صادق(ع) فرمود:

اِذا أوَیْتَ اِلی فِراشِکَ فَانْظـُرْما سَلَکْتَ فـی بَـطـْنِـکَ وَ ما کَسَبْتَ فی یَوْمِکَ وَاذْکُرْ اَنَّکَ مَیِتٌ وَ اَنَّ لَکَ مَعاداً(۸)

هرگاه به بسترخویش رفتی دراین باره بیندیش که چه خوراکی به معده خود فـرستـاده ای و درآن روزچه کارهائی کرده ای و به یادآورکه می میری و تو را رستاخیزی وجود دارد

 

امام کاظم (ع) فرمود:

لَیْسَ مِنّا مَنْ لَمْ یُحاسِبْ نَفْسَهُ فی کُلِّ یَـوْمٍ فَاِنْ عـَمِلَ خَـیْـرً اسْتَزادَ اللهَ مـِنـْهُ وَ حـَمِدَ اللهَ عَـلَیْـهِ وَ اِنْ عَـمِلَ شـَیئاً شَـرّاً اسْتَغْفَرَ اللهَ وَ تابَ اِلَـیْـهِ(۹)

از ما نیست کسی که هر روز به حساب خود رسیدگی نکند و ببیند که اگر کار نیکی انجام داده است از خداوند توفیق انجام بیشتر آن را بخواهد و خدا را بر آن سپاس گوید و اگر کار بدی انجام داده است از خدا آمرزش بخواهد و توبه کند

 

توضیح:

از این سه روایت چند مطلب اساسی برداشت می شود که باید مورد توجه پیروان و شیعیان اهل بیـت(ع) قـرار بگیرد

۱-محاسبه نفس بر هر کسی که اهل بیت را می شناسد ضـرورت داردحَقٌّ عَلـى کُلِّ مُسْلـِم یَعْرِفُنا

۲-به خاطر اهمیت و نقش محاسبه نفس توصیه شده که در هر شب و روز این کار صورت بگیرد اَنْ یَعْرِضَ عَـمـَلَهُ فـى کُلِّ یَـوْمٍ وَ لَیْلَه عَلى نَفْسِهِ

۳-ثمره و نتیجه نهایی این محاسبه نفس در روز قـیامت مشخـص خـواهـد شد لِئَلاّ یـَخْزى یَـوْمَ القـیامهِو یا اینکهوَاذْکُرْ اَنَّکَ مَیِتٌ وَ اَنَّ لَکَ مَعاداً

۴-محاسبه نفس بقدری اهمیت دارد و نقـش آفـرین است که امام می فرماید:لَیْسَ مِنّا مَنْ لَمْ یُحاسِبْ نَفْسَهُ

۵-باز از جمله ثمرات محاسبه نفـس،حـمد و ستـایش خـدا در صـورت انجام کارهای خیر و توبه کردن در صـورت انـجام کارهـای شر فَاِنْ عـَمِلَ خَـیْـرً اسْتَـزادَ اللهَ مـِنـْهُ وَ حـَمِدَ اللهَ عَـلَیْـهِ وَ اِنْ عَـمِلَ شـَیئاً شَـرّاً اسْتَغْفَرَ اللهَ وَ تابَ اِلَـیْـهِ

 

شیوه حسابرسی از نفس:

عَنْ عَلِیٍّ وَ قَدْ سُئِلَ عَنْ کَیفیّهِ مُحاسَبَهِ النَّفْسِ

از امیرمؤمنان(ع) از کیفیت محاسبه نفس سوال شد

إذا أصْبَحَ ثُمَّ أمسى رَجَعَ إلى نَفْسِهِ

چون صبح را به شب رساند به سراغ نفس خویش رود

و قالَ:یا نَفْسُ ، إنَّ هذا یَومٌ    

و بگوید ای نفس امروز روزی است که

مَضى علَیکِ لا یَعودُ إلَیکِ أبدا            

بر تو گذشت و هرگز بر نمی گردد

وَ اللّه ُ سائلُکِ عَنهُ فیما أفْنَیتِهِ

و خدا از تو خواهد پرسید که آن را چگونه سپری کردی

فما الّذی عَمِلْتِ فیهِ ؟  

و در آن روز چه کردی

أ ذَکَرْتِ اللّه َ أمْ حَمِدْتیهِ؟       

آیا خدا را یاد کردی یا سپاس و ستایش گفتی؟

أ قَضَیْتِ حَقَّ أخٍ مؤمنٍ ؟                     

آیا حق برادر مؤمنی را ادا کردی؟

أ نَفَّسْتِ عَنهُ کُرْبتَهُ ؟                 

آیا بار غمی از دل او برداشتی؟

أ حَفِظْتیهِ بِظَهْرِ الغَیبِ فی أهْلِهِ وَ وُلْدِهِ ؟

آیا در نبود او هوای زن و فرزندان او را داشتی؟

 

پی نوشت:

(۱)تحریر الوسیله ج۱ ص ۴۶۰                      

(۲)استفتاء از رهبری

(۳)توضیح المسائل م ۱۲۹۵   

(۴)استفتائات جدید ج ۳ س۲۵۲ و استفتا                  

(۵)توضیح المسائل ۱۰ مرجع م ۱۷۳۰           

(۶)رساله مصور ج۲ ص ۳۰۴

(۷)تحف العقول /حرانی ص ۳۰۱

(۸)الدعوات ۱۲۳/۳۰۲                        

(۹)بحار الانوار/مجلسی ج۷۰ ص۷۲