یکشنبه ۲ آبان ۱۴۰۰ - الأحد 18 ربيع أول 1443

(۱۳۹۴/۰۴/۳۱) تفسیر آیه ۱۷۰ سوره بقره(جلسات تفسیری مؤسسه مهد قرآن)

قال الله تعالی: وَإِذَا قِیلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا مَا أَنزَلَ اللّهُ قَالُواْ بَـلْ نَـتَّـبـِعُ مَا أَلْـفَـیْـنَا عَلَیْهِ آبَاءنَا أَوَلَوْ کَانَ آبَاؤُهُـمْ لاَ یَعْقِلُونَ شَیْئًا وَلاَ یَـهـْتَدُونَ(۱) هنگامی که به آنها گفته شود از آنچه خدا نازل کرده است پیروی کنید می گویند بلکه ما از آنچه پدران خود را بر آن یافتیم پیـروی می نماییم آیا […]

قال الله تعالی:

وَإِذَا قِیلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا مَا أَنزَلَ اللّهُ قَالُواْ بَـلْ نَـتَّـبـِعُ مَا أَلْـفَـیْـنَا عَلَیْهِ آبَاءنَا أَوَلَوْ کَانَ آبَاؤُهُـمْ لاَ یَعْقِلُونَ شَیْئًا وَلاَ یَـهـْتَدُونَ(۱)

هنگامی که به آنها گفته شود از آنچه خدا نازل کرده است پیروی کنید می گویند بلکه ما از آنچه پدران خود را بر آن یافتیم پیـروی می نماییم آیا نه این است که پـدران آنـها چـیزی نمی فهـمـیدند و هدایت نیافـتند

 

معنی واژه ها:

۱- أَلْفَیْنَا:          متکلم مع الغیر است یعنی یافتیم

۲-آباء:                        جمع ادب است یعنی پدران

۳-اهتداء:       یعنی از روی علم و دانش به حق رسیدن

 

شأن نزول:

از ابن عباس نقل شده که پیامبر اکرم(ص) یهود را به دین اسلام دعوت فرمود آنان در پاسخ گفتند ما از پدران خود که از ما داناتر بودند پیروی میکنیم و از دین پدران خود هرگز دست برنمیداریم در ایـن حال آیه شریفه نـازل گردید

 

تفسیر و توضیح:

این آیه شریفه به دنـبـال آیـه شـریـفه یا أَیُّـهَا النـّاسُ کُـلـوا مـِمّا فِـی الأَرضِ حَلالًا طَیِّبًا وَلا تَتَّبِعوا خُطُواتِ الشَّیطانِ (2)مطرح شده است

 

یعنی در واقع می توان گفت محتوای این آیه که مشرکان تبعیت از نیاکان خود را بر حق مقدم می دارند یکی از مصادیق خطوات شیطان است که در اصطلاح بعنوان تقلید کورکورانه نام گـرفـته است که در ذیل در مورد اقسام تقلید توضیح خواهیم داد.

 

برداشتها و پیامهای آیه:

۱-از دیدگاه قرآن ارتجاع و برگشتن به گذشته اگر هـمراه با عقل و منطق درست و قابل توجیه نباشد محکوم است

۲-در عین حال که قرآن انتقال دانش و تجربه و سنتهای پسندیده گذشتگان را محترم شمـرده و ضـروری می دانـد لـکن انتـقال خرافات از نسل گذشته به نسلهای آینده را محکوم می نمـایـد

۳-پیروی مشرکان از دیدگاه قرآن از مصادیق تـقلید جاهـل از جاهل است که از نظر عقل و شرع مورد نکوهش شدید قرار گرفته است

 

نکوهش تقلید کورکورانه:

ابتدا لازم است انواع تقلید را مورد اشاره قرار بدهیم تا مشخص گردد که مقصود از تقلید مورد نکـوهـش کـدام نـوع آنهاست

 

۱-تقلید انسان نادان از نادان دیگر

این نوع از تقلید از دیدگاه دین مقدس اسلام باطل و در روایات و آیات متعدد مورد نکوهش قرار گـرفتـه است و شعر معروف زیر نیز در این زمیـنه سـروده شـده است

خلق را تقلیدشان بر باد داد               ای دو صد لعنت بر این تقلید باد

 

۲-تقلید عالم از جاهل

این نوع تقلید نیز محکوم است و حتی از قسم قبلی نیز بدتر است

{gallery}tafsir-ramazan94{/gallery}

۳-تقلید عالم از عالم

در این نوع نیز کسیکه به مرتبه ای از دانش در رشته ای از علوم رسیده است جایز نیست از همتای خودش تقلید نماید در این مورد است که فقها می فرمایند کسیکه به مرحله اجتهاد رسیده است جایز نیست از مجتهد دیگر تقلید نماید بلکه واجب است به استنباط خویش عمل نماید

 

۴-تقلید جاهل از عالم

این نوع تقلید را فطرت،عقل و شرع مورد تأیید قرار داده است مراجعه مریض به دکتر و کسیکه میخواهد ساختمان به ساز به معمار و مراجعه کسیکه لباس می دوزد و به خیاط و … از این بـابـت اسـت در نهایت از این اقسام چهارگانه فقـط قـسم چـهارم مـورد پذیرش است اما سایر اقسام مورد نکوهش قرار گرفته است

 

سوال:

در کدام موارد از احکام دین مقدس اسلام تقلید جایز است؟

 

پاسخ:

تمامی معارف الهی را میتوان در موارد زیر خلاصه کرد

 

۱-اصول دین

یعنی خدا شناسی،عدالت شناسی،پیامبرشناسی،امام شناسی،معاد شناسی در این قسم از معارف اسلامی تقلید جایز نیست بلکه ضرورت دارد انسان از روی دلیل و برهان بر این موارد اعتقاد پیدا بکند

 

۲-ضروریات

یعنی اموریکه روشن و آشکار هستند و فهم و شناخت آنهـا نـیاز تفـکـر و تـأمـل نـدارد و بـر دو قـسم اسـت

 

الف:ضروریات دین

یعنی امور روشنی که تمامی مسـلمـانان او را جـزء دیـن مـی داننـد و اختلافی در آن ندارد مانند اصل نماز،روزه ،حج و واجب بودن آنها

 

ب:ضرورویات مذهب

یعنی اموریکه تمام پیروان مذهب بدون اختلاف او را جزء مذهب خود میدانند شستن دست از بالا به پایین در وضوء.در هر دو مورد تقلید جایز نیست بطوریکه اجتهاد و نیز لازم نمـی باشـد

 

تذکر:

فقهاء می فرمایند منکر ضروری مرتد است

 

ج:یقینیات

اموری هستند که مکلف به آنها یقین پیدا بکند خواه از طریق معمول باشد یا غیر معمول ولو نسبت به دیگران غیر یقینی باشد مانند دست یافتن به حکمی از طریق تشرف به محضر انور حضرت ولی عصر(عج) در این موارد نیز نباید تقلید کرد

 

د:فروعات عملیه

بارزترین و روشن ترین مورد تقلید فروع علمیه است خواه تکلیفی باشد یا وضعی در نهایت شامل موارد ذیل می شود واجبات،مستحبات،مباحات،مـحرمـات،مکروهـات و تمامی احکام وضعیه از صحه و بطلان و سایر موارد

 

پی نوشت:

(۱)سوره بقره آیه شریفه ۱۷۰      

(۲)سوره بقره آیه شریفه ۱۶۸

پر بازدیدترین ها

بیشتر