چهارشنبه ۵ آبان ۱۴۰۰ - الأربعاء 21 ربيع أول 1443

(۱۳۹۴/۰۵/۰۷) تفسیر آیه ۱۰۴ سوره مائده(جلسات تفسیری مؤسسه مهد قرآن)

قال الله تعالی: وَإِذَا قِیلَ لَـهـُمْ تَـعَالَوْاْ إِلَـى مَا أَنـْزَلَ اللّهُ وَإِلَـى الرَّسُولِ قَالُواْ حَسْـبُنَا مَا وَجَـدْنَا عَـلَـیـْهِ آبَاءنَا أَوَلَوْ کَانَ آبَاؤُهُمْ لاَ یَعْلَمُونَ شَیْئًا وَلاَ یَهْتَدُونَ(۱) هر گاه به آنان گفته شود به سوی آنچه خداوند نازل کرده است و به سوی پیامبر(ص) بیایید گویند آنچه پدران مان را بر آن راه و روش […]

قال الله تعالی:

وَإِذَا قِیلَ لَـهـُمْ تَـعَالَوْاْ إِلَـى مَا أَنـْزَلَ اللّهُ وَإِلَـى الرَّسُولِ قَالُواْ حَسْـبُنَا مَا وَجَـدْنَا عَـلَـیـْهِ آبَاءنَا أَوَلَوْ کَانَ آبَاؤُهُمْ لاَ یَعْلَمُونَ شَیْئًا وَلاَ یَهْتَدُونَ(۱)

هر گاه به آنان گفته شود به سوی آنچه خداوند نازل کرده است و به سوی پیامبر(ص) بیایید گویند آنچه پدران مان را بر آن راه و روش یافتیم ما را بس است آیا نه چنین است که پدران آنها چیزی نمی دانستند و هدایت نیافته بودند

 

تفسیر و توضیح:

یکی از مسائلی که در جوامع بشری از قدیم الایام مرسوم بوده و متاسفانه اکنون نیز بصورت مدرن استمرار دارد موضوع افتخار کردن و بالیدن به نیاکان و احترام بی قید و شرط تا سر حـد پرستـش آنـان است

و شاید یکی از علل و اسباب اشاعه خرافات و انتقال آن از نسلی به نسل دیگر همین موضع باشد و متاسفانه در کشور اسلامی ایران در دوران حاکمیت طاغوت بویژه در زمان پهلویها تفکر ناسیونالیستی بشدت تبلیغ می شد و حتی تعدادی از روشنفکران و تحصیل کرده های دانشگاه ها نیز به این موضـوع دامن می زدند

 

لکن پیام قرآن که از این آیه و سایر آیات مشابه استفاده می شـود عبـارت اسـت از:

۱-حفظ احـترام گـذشتـگان و ذکر خیـر آنـان مـورد قـبول است لکن پیروی از افکار و عقاید باطل آنان ممنوع است

۲-پیروان خرافات معمولا اهل استدلال و برهان نیستند و حوصله شنیدن استدلالهای دیگران را ندارند فقط می گویند حَسْبُنَا مَا وَجَـدْنَا عـَلَـیْهِ آبَاءَنَا

۳-تقلید کورکورانه از سنتهای خرافی گذشته نشانه بی خردی است

۴-از دیدگـاه قـرآن نـه سنـت گـرایـی اصـل است و نـه نـوگـرایـی بـلـکه اصـل دانــش و هـدایـت اسـت لایــعــلـمـون ،لا یـهـتـدون

 

فخر به خاندان از دیدگاه روایات:

در روایات متعدد از فخر فروشی نسبت به خاندان و تبار مورد نکوهش شدید قرار گرفته است به عنوان نمونه روایات ذیل را ترجمه میکنیم:

۱-رسول خدا در روز فتح مکه فرمود:

إنَّ اللّه َ تَبارَکَ وتَعالى قَد أذهَبَ عَنْکُمْ بِالإِسلامِ

خداوند تبارک و تعالی بوسیله اـسلام از بیـن بـرد و زدود

نـَخوَهَ الـجاهـِلِیـَّهِ والـتـَّفاخُـرَ بِآبائـِها وَ عَـشائِــرِها

نـخوت جاهـلیت و نازیدن به پدران و خاندان های جاهلی

اَیُّها النّاس اِنَّکُمْ مِنْ آدَمَ وَ آدَمُ مِنْ طینٍ       

ای مردم شما از آدم هستید و او از گل آفریده شد

اَلا وَ اِنَّ خَیْرَکُمْ عِنْدَ اللهِ وَ اَکْرَمَکُمْ عَلَیْه        

بدانید که بهترین و گرامی ترین شمـا در پیـش خـدا

اَلْــیـَوْمَ اَتْـقاکُـمْ وَ أَطْـوَعَکُـمْ لَــه(۲)                     

امروز پرهیزگارترین و فرمانبردارترین شما از اوست

 

۲-امام صادق(ع) فرمود:

أَتی رَسُولَ اللهِ(ص) رَجُلٌ فَقالَ:         

مردی خدمت پیامبر(ص) آمد و عرض کرد

یا رَسُولَ اللهِ أَنَا فُلانُ ابْنُ فُلانٍ           

ای پیامبر خدا من فلان پسر فلان هستم

حَتّی عَدَّ تِسْعَهً فَقالَ لَهُ رَسُولُ اللهِ

و تا ۹ پشت خود را برشمرد پیامبر به او فرمود:

أَما اِنَّـکَ عاشِـرُهـُمْ فِـی الـنـّارِ (۳)

بدان که تو دهمین نفر آنان در دوزخ هستی

{gallery}tafsir-94-5-7{/gallery}

۳-امام زین العابدین(ع) فرمود:

عَجَباً لِلـْمُتَکَبِّرِ الْفَخورِ اَلَّـذی کـانَ بِالْاَمْسِ نُطْفَهً ثُمَّ هُوَ غَداً جـیـفـَهٌ(۴)

شگفتا از متـکبر فخر فـروش کـه دیـروز نطفه ای بود و فردا مرداری بیش نیـست

 

قال الله تعالی:

وَإِذَا فَعَلُواْ فَاحِشَهً قَالُواْ وَجَـدْنَا عَلَـیْـهَا آبَاءنَا وَاللّهُ أَمَرَنَا بِـهَا قُلْ إِنَّ اللّهَ لاَ یَأْمُرُ بِالْفَحْشَاء أَتَقُولُونَ عَلَى اللّهِ مَا لاَ تَعْلَمُونَ(۵)

و چون کار زشتى کنند مى‏گویند پدران خود را بر آن یافتیم و خدا ما را بدان فرمان داده است بگو قطعا خدا به کار زشت فرمان نمى‏دهد آیا چیزى را که نمى‏دانید به خدا نسبت مى‏دهید

 

تفسیر و توضیح:

در ارتباط با آیه مذکور موارد زیر قابل توجه و دقت هستند:

۱-در ارتباط با کلمه فاحشه =کار زشت و قبیح=تعدادی از مفسران گفته اند رسم جمعی از اعراب در زمان جاهلیت بود که لخت و برهنه در اطراف خانه خدا طواف می کردند به گمان اینکه در لباسهایی که مرتکب گناه شده اند شایسته نیست خانه خدا را طواف کنند.

از برخی روایات استفاده می شود که مقصود از فاحشه گفتار پیشوایان ستمگر است که مردم را به پیروی خود دعوت می نماید و عقیده دارند که خداوند پیروی آنان را بر مردم واجب کـرده اسـت در مقابل جمعی از مفسران فاحشه را یک مفهوم وسیع و گسترده گرفته اند کـه هـر گـونه کـار زشت و قـبیحـی را در بر می گیرد

 

۲-کفار و مشرکان بر کار قبیح خود دو توجیه بیان کردند:

الف:پیروی از آداب و سنن نیاکان خود وَجَدْنَا عَلَیْهِ آبَاءَنَا

ب:دستور خداوند بر انجـام ایـن عـمل وَاللَّهُ أَمَــرَنَـا بِـهَا

 

قرآن در مقام پاسخ دادن اعتنایی به توجیه اول یعنی تقلید کورکورانه از نیاکان نمی کند گویا آن را مستغنی از پاسخ میداند چون عقل سلیم و فطرت هر انسانی آن را درک میکند و به علاوه در موارد مختلف قرآن به این توجیه پاسخ داده است لذا تنها به پاسخ توجیه دوم اکتفا میکند که خداوند هرگز به کارهای زشت و قبیح فرمان نمی دهد قُلْ إِنَّ اللَّهَ لا یَأْمُرُ بِالْفَحْشَاءِ

۳-از ظاهر آیـه شریـفه اسـتفاده مـی شـود کـه زشتی و قباحت برخی از اعمال ذاتی اسـت

 

پی نوشت:

(۱)سوره مائده آیه شریفه ۱۰۴

(۲)بحار الانوار/مجلسی ج۷۳ ص ۲۹۳                                   

(۳)اصول کافی /کلینی ج۲ ص ۳۲۹             

(۴)اصول کافی/کلینی ج۲ ص ۳۲۸

(۵)سوره اعراف آیه شریفه ۲۸

پر بازدیدترین ها

بیشتر