جمعه ۱۲ آذر ۱۴۰۰ - الجمعة 28 ربيع ثاني 1443

(۱۳۹۴/۰۶/۲۷) خطبه های نماز جمعه – ۲۷ شهریور ۱۳۹۴

خطبه(اول): موضوع:الف:ضرورت محاسبه نفس   مقدمه: یکی از راویان موثق شیعه عبدالله بن جندب می باشد چون مرحوم شیخ طوسی و مرحوم نجاشی در کتب رجالی خود او را تـوثـیق نمـوده و از اصـحـاب ائـمـه(ع) شمـرده انـد(۱) و بر اساس گزارش کتب تاریخی و رجالی عبدالله بن جندب فردی عابد ،زاهد ،متقی و در عبادت […]

خطبه(اول):

موضوع:الف:ضرورت محاسبه نفس

 

مقدمه:

یکی از راویان موثق شیعه عبدالله بن جندب می باشد چون مرحوم شیخ طوسی و مرحوم نجاشی در کتب رجالی خود او را تـوثـیق نمـوده و از اصـحـاب ائـمـه(ع) شمـرده انـد(۱)

و بر اساس گزارش کتب تاریخی و رجالی عبدالله بن جندب فردی عابد ،زاهد ،متقی و در عبادت و طاعت خداوند کوشا و متهجد بوده و امام رضا(ع) روش عبادت وی را تأیید فرموده اسـت(۲)

روایتی که می خواهم از امام صادق(ع) نقل کنم مخاطب آن عبدالله بن جندب می باشد

 

عَنِ الصادق(ع):

یَا ابنَ جُنْدَبَ، حَقٌّ عَلى کُلِّ مُسـْلِـمٍ یَعْرِفُنا أَنْ یـَعـْرِضَ عَمَلَهُ فی کُلِّ یَوْمٍ وَ لَیْلَهٍ عَلى نَفْسِهِ فَیَکُونُ مُحاسِبَ نَفـْسِـهِ

اى پسر جندب، بر هر مسلمـانى کـه ما را مـى شنـاسـد، لازم است که در هر روز و شب، اعمالش را بر خود عرضه بداردو از نفس خود حـساب بـکشـد

فَاِنْ رَأى حَـسَـنهً إِسْتـَزادَ مِنـْها و إنْ رَأى  

اگر کار خوبى در آنها یافت، بر آن بیفزاید و اگر کار

سَیِّئَهً اسْتَغْفَرَ مِنْها لِئَلاّ یُـخُزى یَـوْمَ الْقِیمَهِ(۳)

زشتى یافت، طلب بخشایش نماید تا در قیامت رسـوا نـشـود

 

امام صادق(ع) در روایت دیگر می فرماید:

إِذَا أَوَیْتَ إِلَى فِرَاشِکَ فَانْظُرْ

آنگاه که در بسترت مأوا می کنی دقّت کن

مَا سَلَکْتَ فِی بَطْنِکَ    

در شکمت چه چیزی جای دادی

وَ مَا کَسَبْتَ فِی یَوْمِکَ

و در طول روز چه کسب کردی

وَ اذْکُرْ أَنَّـکَ مَیِّـتٌ    

و یادآوری کن که تو مرده هستی

وَ أَنَّ لَـکَ مَعَاداً(۴)                  

و قیامتی برای تو وجود دارد

 

مراحل محاسبه:

با توجه به اهمیت و جایگاه حساس و سرنوشت ساز محاسبه جمعی از بزرگان و دانشمندان اخلاق و عرفان در این زمینه کتاب ها و مقالاتی نوشته و با بهره گیری از آیات و روایات اهل بیت(ع) مراحلی را برای محاسبه النفس بیان فرموده اند که بـصـورت اجـمـال اشـاره مـی کنـیم

 

مرحله اول مشارطه:

بدین معنا که انسان از اول صبح با خودش شرط کند که آن روز وظایفش را به خوبى انجام دهد و از گناه و آلودگیها نیز بپرهیزد.

 

مرحله دوم مراقبه:

یعنی انسان در طول روز مراقب خود و اعمالش باشدتا از آنچه با خود عهد کرده تخلـف و تخـطّى نکنـد

 

مرحله سوم محاسبه:

یعنی انسان در آخر شب، به حساب کارهاى خود برسد و بررسى کند که چه مقدار به وظایف خویش عـمـل کـرده و چـه مـقـدار کـوتـاهى داشـته اسـت

 

مرحله چهارم معاتبه:

یعنى اگر انسان در محاسبه متوجه لغزش ها و اشتباهاتى در رفتارش شد، به جبران آنها خود را تنبیه کند; مثلا خود را ملزم کند که روز بعد را روزه بگیرد یا مبلغى انفاق کند یا قدرى قرآن تلاوت نماید یا کار خیر دیگرى انجام دهد تا جبران مافات شود(۵)

 

نتایج و ثمرات محاسبه:

در ضمن روایات متعدد ثمرات و آثار فردی و اجتماعی بسیاری را برای محـاسـبه الـنفـس بیـان شـده اسـت از آن جـمـله اسـت:

 

۱-خود شناسی

یعنی شناخت پیدا کردن به عیوب و کاستی های نفس خویش که امیرمؤمنان(ع) فرمود:

مَنْ حَاسَبَ نَفْسَهُ وَقَفَ عَلَی عُیُوبِهِ وَ أَحَاطَ بِذُنُوبِهِ وَ اسْتَقَالَ الذُّنُوبَ وَ أَصْـلَـحَ الْعُیُـوبَ(۶)

هر کس که به حساب نفس خود رسیدگی کند، بر عیوب و نقایص خویش آگاه می‏شود و به گناهانش احاطه می­یابد. در آن موقع است که می‏تواند خویشتن را درمان کند، گناهان را ترک گوید، و عیوب خود را اصلاح نماید.

 

۲-اصلاح خویش

یعنی محاسبه موجب می شود که انسان جـهـت اصلاح گناهان و آلودگیهای خویش اقدام کند

ثَـمَرهُ الْـمُحَاسِبَهِ صَلاحُ النَّفْسِ(۷)

میوه درخت محاسبه ، اصـلاح نفـس اسـت

 

۳-سعادت انسان

از جمله نتایج و ثمرات محاسبه نفس به سعادت رسیدن انسان است که امیرمؤمنان(ع) فرمود:

مَـن حـاسَـبَ نَـفـسَـهُ سَـعـِدَ(۸)

هرکه نفس خود را محاسبه کند، خوشبخت شود.

 

یادآوری:

مراحل ۴ گانه ای که برای محاسبه النفس مطرح گردید بسیار ساده و قابل عملی شدن برای تمامی انسانها می باشد فقط یک اراده جدی لازم است که انسان بتواند این مراحل را بصورت روزمره عملی سازد تا از این طریق بر نفس خویش مسلط گشته و خدا را بندگی نماید و تمامی اعمال خویش را در چارچوب دستورات دینـی انـجام بـدهـد

 

خطبه(دوم):

موضوع:الف:مناسبتهای هفته جاری

امروز جمعه ۲۷ شهریور

روز بزرگداشت استاد شهریار  

روز شعر و ادب فارسی(۹)

 

روز شنبه ۲۸ شهریور ۵ ذی الحجه

روز رحلت آیت ا.. شیخ محمد حسین غروی اصفهانی (کمپانی)(۱۰)

روز آزادی سوسنگرد پس از یکسال محاصره(۱۱)

 

روز یکشنبه ۲۹ شهریور ۶ ذی الحجه

شهادت مظلومانه زائران خانه خدا توسط مأموران آل سعود ۱۳۶۶ش(۱۲)

 

روز دوشنبه ۳۰ شهریور ۷ ذی الحجه

روز شهادت امام محمد باقر(ع)(۱۱۴ق)(۱۳)

 

روز سه شنبه ۳۱ شهریور

آغاز هفته دفاع مقدس(۱۴) روز ترویه،حرکت امام حسین از مکه(۱۵)

روز چهارشنبه ۱ مهرماه

روز عرفهبازگشایی مدارسروز نیایششهادت مسلم(۱۶)

 

روز پنجشنبه ۲ مهر ۱۰ ذی الحجه

عید سعید قربان(۱۷)

 

با تسلیت رحلت حضرت آیت ا.. خزعلی یکی از یاران دیرین رهبر کبیر انقلاب که روز چهارشنبه رحلت کرد

 

ب:فهرستی از زندگی و سیره امام محمد باقر(ع)

درس آموزی از زندگی و سیره اهل بیت(ع) از جمله وظایف پیروان اهل بیت(ع) می باشد تمامی افتخارات شیعه در طول تاریخ در سایه آموزه های اهل بیت(ع) بوده است.

 

جایگاه و نقش اهل بیت(ع)

لازم میدانم چند نمونه از فضایل و نقش اهل بیت(ع) در جامعه بـشـری را بـا بـهـره گیـری از کـلام خـودشـان یـادآوری کنم

 

۱-حضرت فاطمه(س) فرمود:

نـَحْنُ وَسیلَتُهُ فی خَلْقِهِ…وَ نـَحْنُ وَرَثَهُ اَنْبِیائِهِ(۱۸)

ما وسیله ارتباط خدا با مخلوقیم و مـا ورثه انبیا خداوند هستیم

 

۲-امیرمؤمنان(ع) فرمود:

نـَحْنُ اَقـَمْنا عَمُودَ الـْحَقِّ وَ هَـزَمـْنا جـُیـوشَ الْـباطِلِ(۱۹)

ما اهل بیت(ع) ستونها حق را استوار و لشکریان باطل را متلاشی ساختیم

 

رسولخدا(ص) فرمود:

انّما مَثَلَ أَهْلِ بَیْتی فیکُمْ کَمَثَلِ سَفینَهِ نوحٍ(ع) مَنْ دَخَلَـها نَجا وَ مَـنْ تَـخَـلَّـفَ عَنْها غَـرِقَ(۲۰)

مثل اهل بیت من همانند کشتی نوح است که هر کس داخل آن شد نجات یـافـت و هـر کـس رهایش کرد غرق گردید

 

مروری بر زندگی امام(ع):

به دلیل محدودیـت فـرصـت فقـط چنـد موضـوع برجسته از زندگی آن بزرگوار را مطرح می کنیم

 

۱-مرجعیت علمی برای دانشمندان

یکی از علمای اهل سنت می نویسد:

علمای تمام بلاد اسلام از هر سو به محضر امام باقر(ع) می شتافتند و کسی به مدینه نمی آمد مگر اینکه به خدمت او شرفیاب می شد و از علوم بی پایانش بهره ها می گرفت…و بزرگان زیادی از فقهاء و محدثین جهت بهره گیری علمی از آن بزرگوار به مدینه می آمدند(۲۱)

 

۲-مقابله با جریانهای انحرافی

در عصر امام جریانهای متعدد انحرافی ،کلامی،فقهی و حدیثی با حمایت خلفای جور جهت تحریف آموزه های دینی بوجود می آمد لذا امام باقر(ع) طی نامه ای خطاب به سعد بن عبدالملک که از امویانی بود که گرایـشاتـی به اهـل بیـت(ع) داشـت چـنین می نویـسنـد:

فَاعْرِفْ أَشْباهَ الْأَحْبارِ وَ الرُّهْبانِ    

نظایر أحبار(علمای یهود)و رهبان(عابدان مسیحی)را بشناس

الَّذینَ سارُوا بِکِتْمانِ الْکِتابِ وَ تَحْریفِهِ

که کتاب خدا را از مردم کتمان و تحریف کردند

ثُمَّ اعْرِفْ أَشْباهَهُمْ مِنْ هذِهِ الْأُمَّهِ

سپس مانند آنها را که در این امت وجود دارند بشناس

الَّـذیـنَ أَقـامـُوا حـُرُوفَ الْکِتابِ

کسانی که الفاظ قرآن را حفظ کرده

وَ حَـرَّفُــوا حُـدودَهُ(۲۲)                                                         

ولی حدود آن را تحریف می کنند

 

۳-مبارزه با اسرائیلیّات

از جمله مبارزات امام باقر(ع) مبارزه با یهودیان و جعلیات حدیثی آنان بود که در جامعه اسلامی مشغول توطئه بودند(۲۳)

 

۴-امام باقر(ع) فرمود:

پیامبر (ص) به امیرمؤمنان(ع) فرمود:

اُکْـتُـبْ مـا اُمـْلـی عَـلَیْکَ

امیرمؤمنان(ع) عرض کردیا رسـول الله از فرامـوش کردن من می تـرسـید؟

 

رسولخدا(ص) فرمود:

لَسْتُ أخافُ عَلَیْکَ النِّسْیانَ، 

از فراموشی تو نمی ترسم 

لکِنْ اُکْتُبْ لِـشُـرَکائِـکَ        

لکن برای شـریکان خـود بنویـس

امیرمؤمنان(ع) پرسـید یـا رسـول الله (ص)

شریکان من کیانند؟قالَ اَلْاَئِـمَّهُ مِنْ وُلْدِکَ(۲۴) 

 

۵-موضع گیری در برابر خلافت اموی(۲۵) 

۶-مبارزه کردن با غلات شیعه(۲۶) 

۷-رهبری و مدیریت شیعیان(۲۷) 

۸-تـربـیـت کـردن مـحـدّث و راوی که مرحوم شیخ طوسی از ۴۶۷ نفر نام برده(۲۸) 

 

ج:عوامل پیروزی و دستاوردهای دفاع مقدس

با توجه به اینکه در آستانه هفته دفاع مقدس قرار داریم به دو موضوع اساسی در این زمینه بصورت فهرست اشاره میـکنیم

الف: عوامل اصلی پیروزی رزمندگان

۱-عزت ، کرامت و پایداری ملت ایران

۲-یاد و توکل به خداوند

۳-شجاعت ، ایثار و فداکاری رزمندگان

۴-رهبری و فرماندهی الهی حضرت امام(ره)

۵-وحدت و وفاق اسلامی و مردمی بودن دفاع مقدس

۶-انگیزه های معنوی و الهی رزمندگان اسلام

۷-اعتماد به نفس و اتکاء به نصرت الهی فرماندهان

۸-طراحی علمیات ها با بهره گیری از الگوی نبرد عاشورایی

 

ب:دستاوردهای دفاع مقدس

۱-تقویت کردن ارزشهای معنوی در جامعه

۲-تقویت و تثبیت نظام همراه با صدور انقلاب

۳-ایجاد مصونیت برای نظام و انقلاب اسلامی

۴-تقویت روحیه اسلام خواهی و وطن دوستی

۵-شناسایی دوستان و دشمنان انقلاب

۶-شکست ابهت پوشالی ابرقدرتها

۷-تبلیغ وترویج اسلام خواهی در دنیا

۸-شکوفایی خودباوری، استعداد و خلاقیت

۹-رشد باورهای دینی و تولد تفکر بسیجی

۱۰-تحول بنیادین در صنایع دفاعی کشور(۲۹)

 

د:عرفه و قربان

هر دو از اعیاد و مناسبتهای مهم اسلامی هستند کـه در روایـات برای شب و روز عرفه و قربان اعمال و عباداتی وارد شـده است کـه در کـتـب ادعـیـه بـه صـورت مـبـسـوط بـیـان شـده اسـت(۳۰)

 

امام زین العابدین(ع)شنید سائلی در روز عرفه از مردم گدایی می کرد چـنین فـرمـود:

وَیْحَکَ أَغَیْرَ اللهِ تَسْأَلُ فی هذَا الْیَوْمِ؟اِنَّهُ لَیُرْجی لِما فی بُطُونِ الْحَبالی فی هذا الیَوْمِ اَنْ یَکُونَ سَعیداً(۳۱)

وای بر تو آیا از غیر خدا سوال میکنی در این روز و حال آنکه امیـد می رود در این روز فضل خدا شامل بچه های در شکم گردد و سـعـادتـمـنـد شـونـد

 

اعمال شب عید قربان:

۱-احیا و شب زنده داری امیرمؤمنان(ع) چنین میکرد(۳۲)

۲-غسل کردن در این شب مستحب است(۳۳)

۳-زیارت کردن امام حسین علیه السلام(۳۴)

۴-خواندن دعای یا دائِمَ الْفَضْلِ عَلَی الْبَرِیَّهِ(۳۵)

 

اعمال روز عید قربان:

۱-غسل کردن که سنت مؤکد است(۳۶)

۲-خواندن دعای ندبه و دعای ۴۸ صحیفه سجادیه(۳۷)

۳-شرکت در نماز عید قربان که همانند نماز فطر است

۴-قربانی کردن که سنت مؤکد است

 

علامه مجلسی می نویسد:

أَوجَبَهُ بَعْضُ العُلَماءِ اذا کانَ الْمُکلَّفُ قادِراً عَلی ذلِکَ(۳۸)

 

رسولخدا(ص) فرمود:

اِنّما جَعَل اللهُ تَعالی هذَا الْأَضـْحی لِیُـشْبِعَ مِنْهُ مِسْکـینَـکُـمْ مِـنَ اللـّـَحْـمِ فَأَطْـعِـمُـوهُ(۳۹)

خداوند متعال این عید قربان را برای آن قرار داد تا فقرای شما را از گوشـت آن سـیر کنـد پـس به آنها اطعام کنید

 

د:اخبار و حوادث جهان اسلام 

۱-حادثه خونین مکه

روز جمعه ۲۰ شهریور برابر با ۱۱ سپتامبر در اثر سقوط یک جرثقیل غول پیکر به داخل مسجد الحرام ۱۰۷ نفر از حجاج کشته و ۲۳۸ نفر مجروح شدند که ۱۱ نفر از کـشـتـه شـدگـان از حـجـاج ایـران بـودنـد

لازم به یادآوری است در طول سالیان متمادی در اثر حوادث مشابه هزاران نفر از حجاج کشورهای اسلامی مختلف در اثر بی عرضگی حاکمان آل سعود جان خود را از دست داده اند از آنجمله است کشتار حجاج ایرانی در مراسم برائت از مشرکین،کشتار جمعی در تونل منتهی به مسجد الحرام،کشتارهای متعدد در مراسم رمی جمرات،جریان آتش سوزی در منی،فرو ریختن هتل ۸ طبقه در مکه،حادثه تلخ پل جمـرات در سـال ۱۴۱۴ق

تمامی این حوادث نشـان می دهـد که آل سـعـود عرضه و لیاقت مدیریت حرمین شریفین را نـدارند

 

۲-جنایات رژیم صهیونیستی در مسجدالاقصی

تحلیلگران می گویند حملات اخیر دژخیمان رژیم صهیونیستی به نمازگزاران مسجد الاقصی در طول چهل سال اخیر بی سابقه بوده در این حملات با استفاده از گازهای سمّی ،گلوله های پلاستیکی و بمبهای صوتی جمع کثیری از نمازگزاران را مصدوم کردند در اولین روز حمله یکصد نفر مصدوم شدند ریشه های این جنایات را باید در موارد زیر جستجو کرد

۱-وجود غفلت و انفعال جهان اسلام

۲-خیانت حاکمان وابسته و مزدور عرب منطقه

۳-ناامنی و درگیری در نوع کشورهـای اسـلامی توسـط داعـش

۴-سکوت مرگبار مجامع بین المللی مدافع به اصطلاح حقوق بشر

۵-چراغ سبز استکبار جهانی به سرکردگی آمریکا

 

۳-سخنرانی ولی امر مسلمین

شرکت کنندگان در مجمع سراسری فرماندهان و مسئولان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی صبح روز چهار شنبه ۲۵ شهریور ماه با حضرت آیت الله خامنه ای رهبر معظم انقلاب اسـلامی و فرمانده کـل قـوا دیـدار کـردنـد

 

مقام معظم رهبری در این دیدار بـه چنـد موضوع مهم به ترتیب زیر تأکید فرمودند:

۱-وظیفه اصـلی نخبـگان انـقلابـی کـشور، مـستـحکم کردن پایه های انقلاب اسلامی و فکر انقلابی است

۲-نفوذ فکری و فرهنگی و سـیاسی دشـمـنان، خطرناک تر از نفوذ اقتصادی و امنیتی است

۳-دشمنان به دنبال هضم کردن ایران در مقابل اراده مسـتکبـرین جهان هسـتـند

۴-بیداری مسؤولان و انقلابیون، باعث ناکامی و نا امیدی دشمن خواهد شد(۴۰)

 

خطبه در خبرگزاریها:

خبرگزاری فارس

خبرگزاری رسا

خبرگزاری تسنیم

خبرگزاری تابناک

 

پی نوشت:

(۱) رجال علامه حلّی، ص ۱۰۵                                 

(۲) رجال کشی، ص ۵۸۵

(۳)تحف العقول/ابن شعبه حرانی ص ۳۰۱

(۴)بحار الانوار/مجلسی ج۷۱ ص ۲۶۷

) اصول اخلاق فردی ص ۴۱                                                                                

(۶)غرر الحکم و درر الکلم، صفحه ۲۳۶، روایت ۴۷۴۸

(۷) شرح غررالحکم، ج ۳، ص ۳۳۴                                                                           

(۸) تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص ۲۳۶ ، ح ۴۷۴۴

(۹)سایت تبیان           

(۱۰)پایگاه اطلاع رسانی حوزه         

(۱۱)پایگاه اطلاع رسانی راسخون                 

(۱۲)مرجع وب فارسی                       

(۱۳)الدروس/شهید اول ص ۱۵۳

(۱۴)سایت حدیث نت           

(۱۵)پایگاه اطلاع رسانی راسخون     

(۱۶)ویکی فقه                        

(۱۷)سایت بیتوته

(۱۸)منهاج البراعه/علامه خویی ج۲۰ ص ۹۷                                   

(۱۹)غرر الحکم/آمدی ۱۲۰                          

(۲۰)الامالی/شیخ طوسی ص ۳۴۹      

(۲۱)الامام الصّادق/ابوزهره ص۲۲                

(۲۲) روضه کافی/کلینی ص۵۴

(۲۳)حیات سیاسی و .. امامان شیعه ص۱۷۹                           

(۲۴)الامالی/شیخ طوسی ج۲ ص ۵۶            

(۲۵)رجال کشی ص ۲۰۳-۲۰۴

(۲۶)رجال کشی ص۲۳۸                                                       

(۲۷)الامالی/شیخ مفید ص ۱۰                                   

(۲۸)فروع کافی/کلینی ج۶ ص ۴۲۹             

(۲۹)سایت شورای سیاستگزاری ائمه جمعه

(۳۰)مفاتیح نوین/مکارم شیرازی ۸۲۶-۸۶۲

(۳۱)الخصال/شیخ صدوق ص ۵۱۷  

(۳۲)اقبال الاعمال/ابن طاووس ص۴۲۱       

(۳۳)زادالمعاد/علامه مجلسی ص۳۱۹

(۳۴)اقبال الاعمال/ابن طاووس ص۴۲۱       

(۳۵)مصباح کفعمی ص۶۴۷  

(۳۶)زاد المعاد /علامه مجلسی ص۳۱۹          

(۳۷)مفاتیح نوین/مکارم شیرازی ص۸۶۰

(۳۸)زاد المعاد معرب /علامه مجلسی ص۲۰۰

(۳۹)مستدرک الوسائل/محدث نوری ج۱۰ص۱۱۰

(۴۰)پایگاه اطلاع رسانی دفتر رهبری مد ظله