سه شنبه ۹ آذر ۱۴۰۰ - الثلاثاء 25 ربيع ثاني 1443

(۱۳۹۴/۰۹/۰۴) چشم چرانی و مضرات آن از دیدگاه آیات و روایات(جلسات تفسیری مؤسسه مهد قرآن)

تـاکـنـون در ارتـبــاط بـا آیـه شـریـفــه چـنــد موضوع به ترتیب زیر مورد بررسی قرار گرفت   ۱-معنی لغوی چند واژه در ایـن رابـطـه مـعـنی واژه هـای أبـصـار یغضضن ،زینت و خمار توضیح داده شد   ۲-زینت در قرآن و روایات در این مورد کـاربردهـای قـرآنـی و روایـی کـلمـه زیـنـت مـورد بررسی قرار گرفت و تقسیم […]

تـاکـنـون در ارتـبــاط بـا آیـه شـریـفــه چـنــد موضوع به ترتیب زیر مورد بررسی قرار گرفت

 

۱-معنی لغوی چند واژه

در ایـن رابـطـه مـعـنی واژه هـای أبـصـار یغضضن ،زینت و خمار توضیح داده شد

 

۲-زینت در قرآن و روایات

در این مورد کـاربردهـای قـرآنـی و روایـی کـلمـه زیـنـت مـورد بررسی قرار گرفت و تقسیم آن به امور مادی و معنوی بیان گردید

 

۳-دیدگاه مفسران در مفهوم زینت

نظر تعدادی از مفسران شیعه و اهل سنت را در مفهوم زینت در آیه ۳۱ سوره نور تبیین شد از جمله صاحب مجمع البیان ،علامه طباطبایی و جلال الـدیـن سـیوطـی

 

۴-مباحثی در زمینه خمار

در این رابطه مباحثی چند مورد توجه قرار گرفت

الف:خمار از نظر مفسران که دیدگاه شیخ طوسی ،جبائی و صاحب مجمع البیان

ب:حکم خمار در فقه:محورهای پوشش صلاتی ،پوشش در برابر نامحرم،پوشش در مناسک حج و خـمـار در کـفـن مـورد بـررسـی قـرار گـرفـت

 

تفسیر آیه ۳۱ سوره نور:

وَقُل لِّلْمُؤْمِنَاتِ یَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَیَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا…

 

شأن نزول:

در تفاسیر شیعه ظاهراً شأن نزولی برای خصوص این آیه شریفه نقل نشده است لکن میتوان بنابر توضیحی که داده خواهد شد از شأن نزول آیه شریـفه قـبلی بـرای ایـن آیـه نیز استفـاده کـرد

در فروع کافی ج۵ ص۵۲۱ ح۵ در شأن نزول قُلْ لِلْمُؤْمِنِینَ یَغُضُّوا مِنْ أَبْصارِهِمْ وَ یَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذلِکَ أَزْکى لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبِیرٌ بِما یَصْنَعُونَ از امام محـمـد باقـر(ع) نـقل مـی کند

 

که جوانی از انصار در مسیر خود با زنی روبرو شد و در آن روز زنان مقنعه خود را در پشت گوشها قرار میدادند (و طبعاً گردن و مقداری از سینه آنان نمایان می شد)چهره آن زن نظر جوان را جلب کرد و چشم خود را به او دوخت هنگامی که زن گذشت جوان همچنان با چشمان خـود او را بـدرقـه مـی کـرد در حـالـی کـه راه خـود را ادامـه مـی داد

تا اینکه وارد کوچه تنگی شد و باز همچنان به پشت سر خود نگاه می کرد ناگهان صورتش به دیوار خورد و تیزی استخوان یا قطعه شیشه ای که در دیـوار بـود صـورت جـوان را شکـافـت وقتی زن گذشت جوان به خود آمد دید خون از صورتش جاری است و به لباس و سینه اش ریخته با خود گفت به خدا سوگند خدمت پیامبر می روم و ماجرا را بازگو میکنم وقتی چشم رسولخدا(ص) به او افتاد فرمود:چه شده است و جوان ماجرا را نقل کرد در این هنگام جبرئیل پیک وحی خدا نازل شد و آیه فوق را آورد

 

تذکر:

تقریبا شبیه این شأن نـزول را سـیوطـی در درالـمـنـثوراز امیرالمؤمنین(ع) نقل کرده است لکـن با مـقـداری فـرق در برخی از تعبیرات از جمله در این روایت می فرمایـد: 

فَنَظَرَ اِلی اِمْرَئَهٍ وَ نَظَرَتْ اِلَیْهِ فَوَسْوَسَ لَهُما الشَّیْطانِ

یعنی هر دو به همدیگر نگاه می کـردند و شـیطان هر دو را وسوسه کرد

 

برداشت:

با در نظر گرفتن اینکه آیه شریفه ۳۱ بوسیله وا و عاطفه به آیه قبلی عطف می شود وَقُل لِّلْمُؤْمِنَاتِ یَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّو با توجه به عبارت وَ نَظَرَتْ اِلَیْهِ در روایت درالمـنـثور می تـوان چـنـیـن نتـیـجـه گـیـری کـرد که:

۱-هر دو آیه به همدیگر ارتباط دارند

۲-هر دو یک شأن نزول دارند و یکجا نازل شده اند والله العالم

 

معنی آیه:

در این آیه شریفه خداوند شرح وظایف زنان را در زمینه پوشش بیان می دارد .ما برای سهولت فهم مطالب، وظایف را بصورت بندهای شماره دار مطرح می سازیم و این روش را در تمامی آیـات مـلاحـظـه و مـورد تـوجـه قـرار بـدهـیم

 

۱-حرمت چشم چرانی بر زنان همان طوریکه بر مردان نیز حرام بوده قُلْ لِلْمُؤْمِنِینَ یَغُضُّوا مِنْ أَبْصارِهِمْ… وَقُل لِّلـْمُـؤْمِـنَاتِ یَغْضُضْنَ مِـنْ أَبْـصَارِهِـنَّ و در بیان مفهوم واژه ها به این نتیجه رسیدیم که هدف از غَضّ اَبْصار فرو خواباندن چشم اسـت نـه بـستن آن

۲-دستور بر حفظ کردن فرج وَیَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ این دستور نیز همانند فرو خواباندن چشم یک دسـتـور مـشــتـرک مـیـان مـردان و زنـان اسـت با توجه به اینکه دستور حفظ فرج بر هر دو از مردان و زنان داده شده است دارای یک معنی کنائی است کـه بـر عــضـو تــنـاسـلی انـسـان اطـلاق مـی شـود

 

خلاصه هدف از حفظ فرج در این آیه شریفه و آیه قبلی پوشانیدن از نگاه دیگران است در اصول کافی از امام صادق(ع) روایتـی نـقـل شـده اسـت می فـرمـاید:

کُلُّ آیَهٍ فِی الْقُرْآنِ فیها ذِکْرُ الْفُرُوجِ فَهُوَ مِنَ الزِّنا اِلّا هذِهِ الْآیَهِ فَاِنَّها مِنَ النَّظَرِ فَلا یَحِلُّ لِرَجُلٍ مُؤْمِنٍ أَنْ یَنْظُرَ اِلی فَرْجِ اُخْتِهِ وَلا یَـحِـلُّ لِلْـمَرْئَهِ أَنْ یَنْـظُـرَ اِلـی فَـرْجِ أَخیها(۱)

هر آیه ای که در قرآن سخن از حفظ فروج می گوید منظور حفظ کردن از زنا است جز این آیه که منظور از آن حفظ کردن از نگاه دیگران است پس جایز نیست بر مرد نگاه به عورت زن و همچنان بر زن جایز نیست به عورت برادر خود نگاه کند

 

سوال:

چرا روی نگاه کردن به نامحرم یا بـه عبـارت دیگر چشم چرانی این همه تأکید شده است؟

 

جواب:

برای هر چه بهتر روشن شدن پاسخ پرسش مذکور لازم است مفاد چندین روایت را از اهل بیت(ع) در زمینه مضرات و آثار منفی چشم چرانی بصورت فـهرسـت مـورد اشـاره قـرار بـدهیـم

 

مضرات چشم چرانی از نظر اهل بیت(ع):

۱-تخم شهوت ها و گیاه فسق است

عَنِ الْمَسیحِ(ع) اِیّاکُمْ وَالنَّظَرَ اِلَی الْمَحْذوراتِ فَاِنَّـها بَــذْرُ الــشَّـهَــواتِ وَ نـَـبـاتُ الْـفِـسْـقِ(۲)

از نـگاه کـردن به آن چـه منـع شـده است بپـرهـیزیـدزیـرا کـه آن تـخـم شـهـوت ها و گـیـاه گـنـاه اسـت

 

۲-موجب غصه و اندوه است

عن الصادق(ع) :

کـَمْ مِنْ نَظْرَهٍ اَوْرَثَتْ حَسْرَهً طَویـلَـهً(۳)

ای بسا نگاهی که حـسرتی طـولانی ببار آورده است

 

۳-بوجود آورنده گناه و فتنه است

عن الصادق(ع):

اَلنَّظْرَهُ بَعْدَ النَّظْرَهِ تَزْرَعُ فِـی الْـقـَلْبِ الشَّهْوَهَ وَ کَفی بـِها لِصاحِبـِها فِـتْـنَهً(۴)

نگاه پی در پی تخم شـهـوت در دل مـی کــارد و این خود برای به فتنه و گـنـاه کـشـاندن صاحب خـود کـافـی اسـت

 

۴-موجب قهر و غضب خداوند است

عن رسول الله(ص)

اِشْتَدَّ غَضَبُ اللهِ عَزَّوَجَلَّ عَلی اِمْرَئَهِ ذاتِ بَعْلٍ مَلَائَتْ عَیْنَها مِنْ غَیْرِ زَوْجِها اَوْ غَیْرِ ذی مَـحْرَمٍ(۵)

خشم خداوند عزوجل سخت است بر زن شـوهـرداری که چـشم خود را از غیر شوهر خود یا از کسی که مـحرم او نیـسـت پر کند

 

پی نوشت:

(۱)بحار الانوار/مجلسی ج۱۰۴ ص۳۳

(۲)بحار الانوار/مجلسی ج۱۰۴ ص۴۲-۵۲     

(۳)کافی ج۵ص۵۵۹              

(۴)من لایحضره الفقیه ج۴ص۱۸/۴۹۷           

(۵)ثواب الاعمال/صدوق ص۳۳۸/۱