یکشنبه ۱۴ آذر ۱۴۰۰ - الأحد 1 جماد أول 1443

(۱۳۹۴/۰۹/۰۷) جایگاه زیارت اربعین(هماهنگی برگزاری مراسم اربعین)

عَنْ صَفْوَانَ الْجَمَّالِ قَالَ قَالَ لِی أَبُوعَبْدِ اللَّهِ (ع)لَمّا اَتَی الْحیرَهَ هَلْ لَکَ فِی قَبْرِ الْحُسَیْنِ (ع)؟ قُلْتُ وَ تَزُورُهُ جُعِلْتُ فِـدَاکَ ؟ صفوان جمال می گوید امام صادق(ع) وقتی که به حیره تشریف آورد به من گفت آیا قبر امام حسین(ع) را زیارت می کنی؟گفتم آیا شما زیارت می فرمایید فدایت شـوم؟ قَالَ وَ […]

عَنْ صَفْوَانَ الْجَمَّالِ قَالَ قَالَ لِی أَبُوعَبْدِ اللَّهِ (ع)لَمّا اَتَی الْحیرَهَ هَلْ لَکَ فِی قَبْرِ الْحُسَیْنِ (ع)؟ قُلْتُ وَ تَزُورُهُ جُعِلْتُ فِـدَاکَ ؟

صفوان جمال می گوید امام صادق(ع) وقتی که به حیره تشریف آورد به من گفت آیا قبر امام حسین(ع) را زیارت می کنی؟گفتم آیا شما زیارت می فرمایید فدایت شـوم؟

قَالَ وَ کَیْفَ لَا أَزُورُهُ وَ اللَّهُ یَزُورُهُ فی کُـلَّ لَیْلَـهِ جُمُعَهٍ یَهْبِطُ مَعَ الْمَلَائِکَهِ إِلَیْهِ وَ الْأَنْبِیَاءُ وَ الْأَوْصِیَاءُ وَ مُـحَمَّدٌ أَفْضَلُ الْأَنْبِیَاءِ وَ نـَحْـنُ أَفْضَلُ الْأَوْصِـیاءِ

فرمودند:چگونه زیارتش نکنم وحال آنکه هرشب جمعه خداوند به همراه ملائکه وانبیاء واوصیاءو محمد افضل انبیا و ما افضل اوصیا به زیارتش می آییم

فَقالَ صَفْوانُ جـُعِـلـْتُ فِـدَاکَ فَـتَـزُورُهُ فِی کُلِّ جُمُعَهٍ حَتّی ُتُدْرِکُ زِیَارَهَ الـرَّبِّ؟

صفوان گفت:فدایت شوم پس درهرجمعه که زیارتش می کنید،زیارت پروردگاررا نیـزدرک مـی فرمـایـید؟

قَالَ نَعَمْ یَا صَفْوَانُ اِلْزَمْ ذَلِکَ یُکْتَبْ لَکَ زِیَارَهُ قَبْرِ الْحُسَیْنِ (ع) وَ ذَلِکَ تَفْضِیلٌ وَ ذَلِکَ تَفْضِیلٌ(۱)

فرمودند:بله ای صفوان آنرا ملزم باش تا اینکه برایت زیارت قبر امام حسین(ع) نوشته شود و این تفضیل است، و این تفضیل است

 

توضیح:

با توجه به اینکه جلسه با حضور جمعی از مسئولان محترم جهت هماهنگی همایش اربعین در شهرستان خوی تشکیل شده است قبل از توضیح در رابطه با روایت و اتخاذ تصمیمات لازم در مـورد هـمایـش چـند نـکتـه را لازم بـه یـادآوری مـی دانـم

 

الف:جایگاه زیارت اربعین

ابتدا لازم به ذکر است که بر اساس نقل بعضی از مقاتل و کتب تاریخی در اربعین اول اباعبدالله الحسین(ع) و شهدای کربلا ۴ گروه به ترتیب زیـر آن بـزرگواران را زیـارت کـردند

۱-جابر بن عبدالله انصاری و عطیه کوفی

۲-گروهی از بنی هاشم و خاندان پیامبر(ص)

۳-جمعی از زنان آبادی های اطـراف کـربـلا

۴-کاروان اسیران کربلا پس از مراجعت از شام(۲)

 

متن زیارت اربعین:

زیـارت اربـعین ابا عبـدالله الحسـین(ع) در کـتـب ادعیه به دو صورت به ترتیـب زیر نقل شده است:

 

الف:زیارت جابربن عبدالله

این زیارت را مرحوم سید بن طاووس از عطا(عطیه) همراه جابر در سفر زیارتی اربـعین نقـل مـی کند. که عطا گفت:

… فَلَمّا وَ صَلْنَا الْغاضَرِیَّهَ اِغْتَسَلَ فِـی شَریعَتـِها وَ لَبِـسَ قَـمیصاً … ثُـمَّ مَشی حافِیاً (پابرهنه) حَتّی وَقَفَ عِنْـدَ رَأسِ الْحُسَـیْنِ (ع) وَ کَـبَّرَ ثَلاثاً ثُمَّ خَرَّ مَغْشِیّاً عَلَیْهِ فَلَمّا اَفاقَ سَـمِعـْتـُهُ یَـقـُوُلُ : اَلسَّلامُ عـَلَـیْکُـمْ یا آلَ اللهِ…(۳)

 

تذکر:

لازم به ذکر است که این زیارت همان زیارت نیمه رجب است و با آن فرقی ندارد جز چند کلمه که شاید از اختلاف نسـخـه هـا باشد(۴)

 

ب:زیارت صفوان جمّال

این زیارت را مرحوم شیخ طوسی در تهذیب الاحکام با سند خود از صفوان بن مهران جمّال نقل می کند گفت:

قالَ لِی مَـوْلایَ الصـّادِقُ صَلَـواتُ اللهَ عَلَـیْهِ فِـی زِیارَهِ الْاَرْبَعـینَ تَزُوُرُعِنْدَ اِرْتِفاعِ النَّهارِ وَ تَقُوُلُ : اَلسَّلامُ عَلـی وَلِـیِّ اللهِ وَ حَـبـیــبهِ … (۵)

 

جایگاه زیارت اربعین:

مرحوم شیخ طوسی در تهذیب و مصباح المتهجّد روایت کرده که امام حسن عـسـکری(ع) فرمـود:

عَلَامَاتُ الْمُؤْمِنِ خَمْسٌ : صَلَاهُ اِحْدی وَ الْـخَمْسِینَ ، وَ زِیَارَهُ الْأَرْبَعِینَ، وَ التَّخَتُّمُ فِی الْیَمِینِ ، وَ تَعْفِیرُ الْـجَبِینِ ، وَ الـْجَهْرُ بِبِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِـیـمِ(۶)

نشانه های مؤمن ۵ چیز است:۵۱ رکعت نماز خواندن(که مراد ۱۷ رکعت فریضه و ۳۴ رکعت نافله است در هر شب و روز)و زیارت اربعین کردن و انگشتر در دست راست کردن و جبین را در سجده بر خاک گذاشتن و بسم الله الرحیم الرحیم را بلند گفتن

{gallery}hamahangi-arbein94{/gallery}

اکنون برمیگردیـم بـه تـرجـمـه و توضیح روایـتی که در ابتدای بحث مطرح کردم لذا لازم می دانم چند مطلب را به عنوان مقدمه توضیحات بیان کنم:

الف:شهر حیره

در روایت صفوان مـی گـوید وقتـی که امام صادق(ع) به حیره تشریف آوردند

حیره از شهرهای قدیم است که در نزدیکی ۶ و۵ کیلومتری جنوب شهر نجف کنونی قرار گرفته بوده.این شهر پایتخت ملوک لخمی بود که آنها نیز خود فرمان‌بردار پادشاهان ساسانی بودند. با بزرگ شدن شهر کوفه، از آبادانی حیره کاسته شد و سپس به تدریج از میان رفت. نام حیره از ریشه‌ای آرامی به معنی اردوگاه مرکـب از خیـمه‌هـا است(۷)

 

ب:صفوان جمال کیست؟

ابومحمد صَفوان بن مهران بن مغیره اسدی کاهلی از اصحاب امام صادق(ع) و امام کاظم(ع) است که نامش در سلسله اسنادروایات، زیارات و ادعیه‌ای مانند زیارت اربعین، زیارت وارث و دعای علقمه وجود دارد. صفوان به جهت اینکه شترانی داشت و آنها را اجاره می‌داد، به جمّال معروف بـود.(۸)

 

ج:معنی زیارت خدا چیست؟

در متن روایت مذکور ایـن جـمله وجـود داشـت که امام صادق(ع) فرمود:وَ اللَّهُ یَزُورُهُ فی کُـلَّ لَیْلَـهِ جُمُعَهٍ

 

سوال این است که معنی این جمله چیست؟

۱-مرحوم علامه مجلسی در توضیح این جمله می نویسد:زِیارَتُهُ تَعالی کِنایَهٌ عَنْ اِنْزالِ رَحَماتِهِ الْخاصَهِ عَلَیْهِ وَ عَلی زائِریهِ صَـلَـواتُ اللهُ عَـلـَیـْهِ(۹)

۲-مرحوم علامه امینی در پاورقی کتاب کامل الـزیـارات در ذیـل ایـن جـمله می نـویـسد:

زِیارَهُ الرَّب سُبْحانَهُ وَ تَعالی فی هَذا الْحَدیث اِمّا توجیهِ عِنایَتِهِ الْخاصّه بِاِسْبالِ فَیْضِهِ الْمُتَواصَلِ عَلَیْهِ اَوْ اِبْداءِ شَیْ ءٍ مِنْ مَظاهِرِ جَلالِهِ الْعَظیمِ اَلَّذی تـَجَلّی لِلْجَبَلِ فَجَعَلَهُ دَکّاً وَ خَرَّ مُوسی صَعِقاً(۱۰)

۳-در ذیل روایت این جمله بود وَ ذَلِکَ تَفْضِیلٌ وَ ذَلِکَ تَفْضِیلٌ

مرحوم علامه مجلسی در توضیح آن می نویسد:

قُولُهُ(ع) وَ ذلِکَ تَفْضیلٌ أَیْ زِیارَهُ رَبِّ(۱۱)

۴-مرحوم شیخ عباس قمی پس از نقل زیـارت اربـعین چـنین می فرمـایـد:

مؤلف گوید که زیارت امام حسین(ع) در اوقات شریفه و لیالی و ایام متبرکه به غیر از این اوقات که ذکر شد نیز افضل است خصوصا اوقاتی که به آن حضرت نسبتی داشته باشد مانند روز مباهله و روز نزول سوره هل اتی و روز ولادت شریف آن حضرت و شبهای جمعه.سپس به روایت مذکور در ابتدای بحث اشاره مـی فـرمـایند(۱۲)

 

چند یادآوری در مورد مراسم:

۱-تلاش کنیم در برگزاری مراسم اخلاص خدشه دار نشود

۲-زمان و سـاعـت شـروع و خـاتمـه کامـلا رعـایـت گـردد

۳-از همکاری و مساعدت مدیر کل محترم سیمای استان و دفتر خبری خوی بصورت مـکتـوب قـدردانی شـود

۴-مـشـکلات مربـوط بـه نـظـم هـمـایش و تفـکـیک خـواهران از برادران در سال گذشته حتما حل شود

۵-با توجه به احتمال پخش مستقیم مراسم از سیما در انتخاب مداحان توجه و عنایت لازم مبذول گـردد

۶-جایگاه بصورتی طراحی شود که عکاسان و فیلمبرداران بتوانند به راحتی انجام وظـیفه نـمـوده و در انـعـکـاس مـراسـم بـا مـشکل مـواجـه نـشونـد

۷-مسئولیت ها کاملا تقسیم و در پایان مراسم مورد بررسی و ارزیابی قرار بگیرد

 

پی نوشت:

(۱)کامل الزیارات /ابن قولویه ص ۱۳۱

(۲)لهوف/سید بن طاووس ص۲۲۵                                                                            

(۳) بحارالانوار   ج ۹۸   ص ۳۲۲     

(۴)مفاتیح الجنان /محدث قمی ص ۱۰۱۰    

(۵)تهذیب الاحکام شیخ طوسی ج ۶   ص ۱۱۳       

(۶)تهذیب الاحکام /شیخ طوسی ج۶ص۵۲

(۷)دایره المعارف فارسی/مصاحب    

(۸)ویکی شیعه

(۹)بحار الانوار/مجلسی ج۹۷ ص ۶۰ 

(۱۰)کامل الزیارات/ابن قولویه ص ۱۱۳ (پاورقی) 

(۱۱)بحار الانوار/مجلسی ج۹۸ ص ۶۰

(۱۲)مفاتیح الجنان /محدث قمی ص ۱۰۱۰

 

موضوع: هماهنگی برگزاری مراسم اربعین

مکان: دفتر امام جمعه

مناسبت: اربعین سال ۹۴