جمعه ۱۲ آذر ۱۴۰۰ - الجمعة 28 ربيع ثاني 1443

(۱۳۹۴/۰۹/۱۹) محارم از دیدگاه قرآن(جلسات تفسیری مؤسسه مهد قرآن)

مقدمه: لازم به یادآوری است که مباحث این جلسه در ادامه مباحث جلسه قبل می باشد که معنی آیـه شـریفـه ۳۱ سـوره نـور بود ۶-زنان مؤمن مجاز به آشکار ساختن زینتهای خـویش (گـوشـواره،النگو،گردنبند و…) و مواضع آنها (بدن) در برابر افراد زیر هستند ۱-شوهران خود              إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ ۲-پدران خود                 أَوْ آبَائِهِنَّ ۳-پدران شوهران […]

مقدمه:

لازم به یادآوری است که مباحث این جلسه در ادامه مباحث جلسه قبل می باشد که معنی آیـه شـریفـه ۳۱ سـوره نـور بود

۶-زنان مؤمن مجاز به آشکار ساختن زینتهای خـویش (گـوشـواره،النگو،گردنبند و…) و مواضع آنها (بدن) در برابر افراد زیر هستند

۱-شوهران خود              إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ

۲-پدران خود                 أَوْ آبَائِهِنَّ

۳-پدران شوهران خود     أَوْ آبَاء بُعُولَتِهِنَّ

۴-پسران خویش            أَوْ أَبْنَائِهِنَّ

۵-پسران همسرانشان        أَوْ أَبْنَاء بُعُولَتِهِنَّ

۶-برادران خود               أَوْ إِخْوَانِهِنَّ

۷-پسران برادران خویش  أَوْ بَنِی إِخْوَانِهِنَّ

۸-پسران خواهران خود    أَوْ بَنِی أَخَوَاتِهِنَّ

۹-زنان هم کیش خود     أَوْ نِسَائِهِنَّ        

۱۰-بردگان خود(کنیزان)أَوْ مَا مَلَکَتْ أَیْمَانُهُنَّ

۱۱-پیروان و طفیلی هایی که تمایلی به زن ندارند (افرادسفیه و ابلهی که میل جنسی در آنان وجود نـدارد)

أَوِ التَّابِعِینَ غَیْرِ أُوْلِی الْإِرْبَهِ مِنَ الرِّجَالِ

۱۲-کودکانی کـه از امـور جـنـسی آگـاه نیسـتنـد

أَوِ الطِّفْلِ الَّذِینَ لَمْ یَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاء

 

توضیحات:

الف:جمله أَوْ نِسَائِهِنَّرا به زنان هم کیش ترجمه کردیم یعنی زنان مسلمان تنها در برابر زنان مسلمان حق دارند حجاب خود را برگیرند لکن در مقابل زنان غیر مسلمان از چنین حقی برخوردار نیستند و در روایات نـیز به فلـسفـه ایـن حـکـم اشـاره شـده اسـت

در کتاب ارزشـمند حـدیثـی من لایحـضـره الفقیه از امام صادق(ع) نقل می کند فرمـود:

لا یَنْبَغی لِلْمَرْئَهِ اَنْ تَنْکَشِفَ بَیْنَ یَدَیِ الْیَـهُـودِیَّهِ وَ النَّصْرانِـیَّهِ فَاِنَّـهُـنَّ یَـصِـفْـنَ ذلِـکَ لِاَزْواجِـهِـنَّ(۱)

سزاوار نست زن مسلمان در برابر زن یهودی یا نصرانی بـرهنه شود چرا که آنها آنچه را دیده اند برای شوهران خود توصیف می کنند

ب:مقصود از أَوْ مَا مَلَکَتْ أَیْمَانُهُنَّ چه کسانی هستند؟

 

جواب:

ظاهر این جمله یک مفهوم گسترده و وسیع دارد و نشان می دهد زن می تواند در مقابل برده خود بدون حجاب ظاهر شود لکن روایـات در این زمیـنه دو گـروه هـستند

۱-در بعضی از روایات تصریح شده مقصود کنیزان غیر مسلمان هستند و غلامان را شامل نمی شود در روایـتی از حـضـرت عـلـی(ع) وارد شـده

لا یَنْظُرُ الْعَبْدُ اِلی شَعْـرِ مَـوْلاتِهِ(۲)

غلام نباید به موی زنی که مولای اوست نگاه کند

 

۲-در مقابل از روایات دیگر استفاده می شود غلامان نیز می توانند به زن مولای خود نگاه بکنند لکن مسلـما ایـن خـلاف احتـیـاط اسـت

 

ج:هدف از أُوْلِی الْإِرْبَهِ مِنَ الرِّجَالِ چه کسانی هستند؟

 

جواب:

اربه از ماده اَرَبْ بمعنی شدت احتیاج است که انسان برای برطـرف سـاخـتـن آن چـاره جـویی مـی کنـد(۳)

و منظور از أُوْلِی الْإِرْبَهِ مِنَ الرِّجَالِ کسانی هستند که در آنها میل و گرایش به امور جنسی و نیاز به همسر وجود دارد لذا غیر أُوْلِی الْإِرْبَهِ مردانی را شامل می شود که در آنان این تمایل وجود ندارد لکن در مصادیق خارجی غیر أُوْلِی الْإِرْبَهِ در میان مفسران اختلاف نظر وجود دارد

۱-بعضی می گویند غیر أُوْلِی الْإِرْبَهِپیرمردانی هستند که شهوت جنـسی در آنـان خـاموش شـده اسـت

۲-عده ای افراد خواجه را مصداق غیر أُوْلِی الْإِرْبَهِ می دانند

۳-جمعی دیگر می گویند هدف افراد خنثی هستند کـه در آنان آلت رجولیت مطلـقـا وجود نـدارد

۴-از مفاد چند حدیث استفاده می شود منظور از این تعبیر مردان ابلهی است که به هیچ وجه احساس جنسی ندارند و معمولا از آنـان در کـارهـای سـاده و خـدمـت کـاری اسـتفاده مـی کـننـد

 

تذکر:

لازم به یادآوری است که مفهوم آیه این نیست که این دسته از مردان همانند محارم زن هستند قدر مسلم این است که پوشیدن سر یا کمی از دست و مانند آن در برابر این گروه از مردان واجـب نـیست

 

سوال:

مقصود از طفل در آیه کدام گروه از کودکان هستند بویژه با توجه به جمله الَّذِیـنَ لَـمْ یَـظـْهَـرُوا عَـلَـى عَـوْرَاتِ الـنـِّسَاء؟

 

جواب:

۱-راغب اصفهانی در مفردات می گوید:

طفل بمعنای کودک است آن هم تا وقتی که استخوانش نـرم بـاشـد و بـر جـمـع کـودکـان هـم اطـلاق مـی شـود

 

۲-کلمه لَمْ یَظْهَرُوادر استعمال قرآنی بـه دو مـعنـی تفـسـیـر شـده اسـت

الف:عدم آگاهی

لَمْ یَظْهَرُوا ای لَمْ یَطَّلِعُوا         

یـعـنـی آگــاهـی نـدارنـد

 

در سوره کهف آیه ۲۰ می فرماید:

إِن یَــظْــهَــرُوا عَـلـَیْـکُـمْ یَـرْجـُمــُوکُـمْ

یعنی اگر اهل شهر از وجود شما آگاه شوند سنگسارتان می کنند

 

ب:عدم توانایی

لَمْ یَظْهَرُوا ای لَمْ یَقْدِروا        

یــعــنـی تـوانـایـی نـدارنـد

 

در سوره توبه آیه ۸ می فرماید:

کَیْفَ وَإِن یَظْهَرُوا عَلَیْکُمْ لاَ یَرْقُـبُـواْ فِـیـکُـمْ إِلاًّ وَلاَ ذِمَّـهً

چگونه(پیمان مشرکان ارزش دارد) در حالی که اگر بر شما غالب شوند نه ملاحظـه خـویشـاوندی شـما را می کـننـد و نـه پیـمان را

لکن این تفاوت معنی در آیه مورد بحث از لحاظ نتیجه چندان فرق نمی کند چون مقصود اطفالی است که بر اثر عـدم احـسـاس جـنـسی نـه توانـایی دارند و نـه آگـاهـی

 

۷-زنــان مـجـاز نـمی بـاشـنـد کـه از ابـزار و عوامل تحریک نامحرم سوءاستفاده نمایند 

وَلَا یَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِیُعْلَمَ مَا یُخْفِینَ مِن زِینَـتِـهِـنَّ

یعنی نباید زنان به هنگام راه رفتن پاهای خود را چـنان به زمین کوبند تا صدای خلخال به گوش نامحرم رسد

 

از مفاد این بخش از آیه شریفه حرمت و محل اشـکال بـودن مـوارد زیـر استـفـاده می شـود:

نشر عکسهای تحریک آمیز با هر عنوان

به نمایش درآوردن فیلمهای اغواکننده

منتشر ساختن رمانها و داستانهای جنسی

هر حرکت دیگری که تحریک شهوت بکند

 

۸-دعوت عموم به بازگشت بسوی خداوند و توبه:

تُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِیعاً أَیُّهَا الْمُۆْمِنُونَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ

 

از مفاد این بخش از آیه موارد زیر برداشت می شود

۱-توبه از گـناه زمینه سـاز رسـتگـاری اسـت

۲-گناه و آلودگی مانع از فلاح انسان مؤمن است

۳-ایمان داشتن انگیزه بـازگـشت و توبه اسـت

 

پی نوشت:

(۱) فروع کافی/کلینی ج۵، ص۵۱۹، ح۵

(۲)وسایل الشیعه مقدمات نکاح باب ۱۲۴ روایت ۱               

(۳)راغب اصفهانی /مفردات (ماده ارب)