جمعه ۱۲ آذر ۱۴۰۰ - الجمعة 28 ربيع ثاني 1443

(۱۳۹۴/۱۱/۰۱) از دیدگاه قرآن مدیریت خانواده بر عهده مرد است

  قال الله تبارک و تعالی: الرِّجـَالُ قَـوَّامـُونَ عَـلَـى النِّسَاء       مردان سرپرست زنانند بِمَا فَضَّلَ اللّهُ بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ به دلیل آنکه خدا برخى از ایشان را بر برخى برترى داده وَبِمَا أَنفَقُواْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ           و [نیز] به دلیل آنکه از اموالشان خرج مى‏کنند فَالـصّـَالـِحَاتُ قَانِـتَاتٌ پس زنان درستکار فرمانبردارند حَافِظَاتٌ لِّلْغَیْبِ بِمَا […]

 

قال الله تبارک و تعالی:

الرِّجـَالُ قَـوَّامـُونَ عَـلَـى النِّسَاء      

مردان سرپرست زنانند

بِمَا فَضَّلَ اللّهُ بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ

به دلیل آنکه خدا برخى از ایشان را بر برخى برترى داده

وَبِمَا أَنفَقُواْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ          

و [نیز] به دلیل آنکه از اموالشان خرج مى‏کنند

فَالـصّـَالـِحَاتُ قَانِـتَاتٌ

پس زنان درستکار فرمانبردارند

حَافِظَاتٌ لِّلْغَیْبِ بِمَا حَفِظَ اللّهُ

[و] به پاس آنچه خدا [براى آنان] حفظ کرده اسرار (شوهران خود)را حفظ مى‏کنند

وَاللاَّتـِی تـَخـَافُـونَ نُـشـُوزَهـُنَّ

و زنانى را که از نافرمانى آنان بیم دارید

فَـعـِظـُوهُـنَّ  

[نخست] پندشان دهید

وَاهْجُرُوهُنَّ فِی الْمَضَاجِعِ

و [بعد] در خوابگاه‏ها از ایشان دورى کنید

وَاضْـرِبُـوهُـنَّ

(و اگر راهی جز شدت عمل نبود)آنها را تنبیه کنید

فَإِنْ أَطَعْنَکُمْ فَلاَ تَبْغُواْ عَلَیْهِنَّ سَبِیلًا       

و اگر از شما پیروی کردند راهی برای تعدی بر آنها نجویید

إِنَّ اللّهَ کَـانَ عَـلِـیًّـا کَـبـِیــرًا(۱)     

(بدانید)خداوند بلند مرتبه و بزرگ است (و قدرت او بالاترین قدرتهاست)

 

توضیح:

۱-بر اساس مفاد بخش اول آیه شریفه الرِّجَالُ قَـَّامـُونَ عَـلَـى النِّسَاءمرد مدیر خانواده است لازم به یادآوری است که اصل ضرورت وجود مدیر در اجتماع حتی در محیط کوچک خانواده یکی از موضوعات مسلم و اجتناب ناپذیر در جوامع بشری است حتی در میان دو نفر بنام زن و شوهر باید یکی مدیر و دیگری زیر مجموعه باشد

۲-دین مقدس اسلام مدیریت اجتماع خانواده را به عهده مرد قرار داده است لذا شاید این پرسش مطرح گردد که مرد دارای چه ویژگیهایی است که توانسته این مسـئولیـت را احـراز نـماید ؟

 

پاسخ:

قبل از بیان ویزگیها و خصوصیات مرد این موضوع اساسی لازم به یادآوری است که مسئولیت مدیریت خانواده همانند مسئولیت های جهان امروز صرفا یک مقام مو امتیاز ظاهری برای فخر فروشی نیست بلکه یک مسئولیت طاقت فرسا و بدون مزد مادی است که اگر سودی بر این مدیریت متوجه گردد اساسا مربوط به زیرمجموعه است نه خود مدیر

 

ویژگیهای مرد به عنوان مدیر خانواده:

پس از یادآوری مطلب مذکور ضرورت دارد به بخشی از ویژگیها و خصوصیات مرد را که مسئولیت مدیریت خانواده را بر عهد دارد یادآوری کنیم

 

الف:قدرت تفکر مرد بر عاطفه و احساسات وی غلبـه دارد در مقابل زنان سرشار از عواطف و احساسـات هسـتـند معلوم است یکی از ابزارهای مهم و اساسی در مدیریت داشتن قدرت بـالای تـفکـر ،انـدیـشـه و تـحلـیل اسـت

 

سوال:

چرا خداوند زن را همانند مرد قرار نـداده تـا او نیـز به خاطر دارا بودن بر چنین ویژگی بتواند مدیریت بکند؟

 

پاسخ:

نظام جهان هستی یک نظام احسن است و همه پدیده ها و حتی ویژگیهای زنان و مردان برای یک هدف مهم و بصورت عادلانه آفریده و توزیع شده است مثلا اگر قرار باشد زنان نیز همانند مردان قدرت تفکر و اندیشه آنان بر عواطف و احساسات غلبه داشته باشد موضوع تربیت ،سرپرستی و نگهداری کودکان صغیر زیر سوال می رفت چون این مسئولیت فقط از انسانهای سرشار از عواطف بنام زن ساخته است

لذا اینکه خداوند می فـرمـاید الـرِّجَالُ قَـَّامـُونَ عَـلَـى الـنِّـسَاءبر مبنای حکمت و مصلحت انسانها و جوامع بشری می باشد

 

ب:دومین ویژگی مرد این است که با در نظر داشتن اینکه پرداخـت نفـقه ،هزینه زندگی و مخارج روزمره زن و فرزندان به عهد مرد خانواده است که باید خیلی آبـرومنـدانه و عزتمنـدانه آنـان را اداره و مدیریـت بـکند لذا چنین مسئولیت سنگین و طاقت فرسا این حق را به مرد می دهد وظیفه سرپرستی خانواده را به عهـده بـگیرد و بـه زندگی نظام بدهد

 

یادآوری:

لازم به تذکر و یادآوری است که در آیه شریفه مذکور به هر دو خصوصیت و ویژگی مردان اشاره شده اسـت:

۱-بِمَا فَضَّلَ اللّهُ بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ مقصود از این برتری همان ویژگیها و خصوصیاتی است که به طور عادلانه در میان زنان و مردان تقسیم شده یکی مظهر قدرت تفکر و دیگری مظهر عاطفه و احساس می باشد

۲-وَبِمَا أَنفَقُواْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ یعنی دادن مسئولیت مدیریت خانواده به مرد به خاطر آن است که مرد در برابر خانواده تعهدات مالی و انفاق بر آنـان را بـر عهـده دارد

 

سوال:

بعضی از زنان وجود دارند که از نظر دو ویژگی مذکور همسان مردان یا بالاتر از آنان هستند پس چرا این مسئولیت و مدیریت خانواده میان مردان و زنان توضیع و تقسیم نشده است یا حداقل زنان نیز حق چنین مدیریتی را می داشتند؟

 

پاسخ:

همه می دانیم که در وضع قوانین کلی به تک تک افراد توجه نمی شود بلکه نوع کلی را مدنظر قرار می دهند بدین جهت تردید وجود ندارد که از نظر کلی مردان نسبت به زنان برای قبول مسـئولیت مـدیریـت آمـادگی بیشتری دارند

دیگر اینکه قبلا متذکر شدیم پذیرش مسئولیت خانواده یک امتیاز به آن معنی که در جهان امروز مطرح است حساب نمی شود بلکه اگر امتیازی نیز وجود داشته باشد متوجه زن و فرزندان است نه خود مرد

 

تازه در آن مواردی که زنان توانایی مدیریت را داشته باشند به خودی خود این مسئولیت را به عهده می گیرند و نیاز به قرارداد و تصـویـب قـانون ندارد

وَاللاَّتـِی تـَخَافُـونَ نُـشـُوزَهـُنَّ

و زنانى را که از نافرمانى آنان بیم دارید

فَـعـِظـُوهُـنَّ   

[نخست] پندشان دهید

وَاهْجُرُوهُنَّ فِی الْمَضَاجِعِ

و [بعد] در خوابگاه‏ها از ایشان دورى کنید

وَاضْـرِبُـوهُـنَّ 

(و اگر راهی جز شدت عمل نبود)آنها را تنبیه کنید

 

توضیح:

این بخش از آیه شریفه مربوط به زنانی هسـتند که در اصطلاح فقهی به آنان ناشیزه می گویند به طور کلی آیه شریفه زنان را بر دو قسم تقسیم می کند:

 

الف:زنان صالح

برای این قسم از زنان دو ویژگی بیان شده است

۱-قَانِـتَاتٌ

از ماده قنت به معنای طاعت همراه با خضوع و فروتنی است بعضی از مفسران در تفسیر کلمه قانتات نوشته اند مُطیعاتٌ لِلهِ وِلِاَزْواجِهِنَّ یعنی زنـان مطـیع در بـرابـر دسـتورات خـداوند و شـوهـران خـویـش

 

تذکر:

البته لازم به یادآوری است که اطاعت و پیروی زن از شـوهـر مـحدود بـه اموری است که شرع دستور داده لذا این پیروی و اطاعت مطلق نمی باشد

 

۲-حَافِظَاتٌ لِّلْغَیْبِ

یعنی زنانی که نگهدارنده حقوق شوهر در غیاب او هستند مرحوم شیخ طوسی در معنی این جـمله با نـقل از قتـاده ،عـطاء و سـفیان می فرماید:

حفظ کردن اموال شوهر در غیاب او

حفظ کردن تمامی اموری که رعایت آنها در حق شوهر واجب است

حفظ کردن خود برای شوهر

 

ب:زنان ناشزه

دسته دوم از زنان افرادی هستند که در اصطلاح قرآن و فقه ناشزه نامیده می شوند

 

معنی ناشزه:

مرحوم راغب اصفهانی می نویسد:

نُـشُوزُ الـْمَرْئَـهِ:بُـغـْضـُـها لــِزوجِها وَ رَفـْعُ نَفْسِها عَنْ طاعَتِهِ وَ عِیْنِها عَنْهُ اِلی غَیْـرِهِ(۲)

نشوز زن عبـارت است از کینه او نـسبـت بـه شـوهـر خـود و سرپیچی از طـاعت او، نگاه و توجه وی به غیر شوهرش باشد

 

توضیح:

بنابراین تعریف عنوان نشوز از سه مطلب تشکیل شده ۱-کینه زن نسبت به شوهر خود ۲-سرپیچی زن از اطاعت شوهر در حقوق مربوطه ۳-توجه کردن زن به غیر شوهر خویش

 

پی نوشت:

(۱)سوره نساء آیه شریفه ۳۴

(۲)المفردات /راغب اصفهانی ماده (نشز)