جمعه ۱۲ آذر ۱۴۰۰ - الجمعة 28 ربيع ثاني 1443

(۱۳۹۵/۰۴/۰۹) حقوق همسایه از دیدگاه اسلام

سخنرانی روز بیست و سوم ماه مبارک رمضان: ادامه فتوای آیت ا.. مکارم در مورد اساتید و دانشجویان: ۲٫ کسانی که دو سال یا بیشتر و هر سال حدود سه ـ چهار ماه [اگر چه به طور پراکنده] در محل تحصیل یا تدریس و خوابگاه اقامت داشته باشند، آنجا در حکم وطن آنهاست و تا […]

222.jpg

222.jpg

سخنرانی روز بیست و سوم ماه مبارک رمضان:

ادامه فتوای آیت ا.. مکارم در مورد اساتید و دانشجویان:

۲٫ کسانی که دو سال یا بیشتر و هر سال حدود سه ـ چهار ماه [اگر چه به طور پراکنده] در محل تحصیل یا تدریس و خوابگاه اقامت داشته باشند، آنجا در حکم وطن آنهاست و تا ادامه این وضعیت همواره نمازشان کامل و روزه شان صحیح است. [در بین راه نماز شکسته است.]

 

آیت‌الله سیستانى:

۱٫ کسانی که حداقل سه روز در هفته و یا ده روز در ماه [اگر چه به طور پراکنده] در رفت و آمد باشندو یا در محل تحصیل باشند و این برنامه براى مدتى [به طور مثال شش ماه در یک سال و یا حداقل سه ماه در چند سال تحصیلى] ادامه یابد کثیرالسفر محسوب مى‏شوند و نمازشان در محل تحصیل و بین راه تمام و روزه‏شان صحیح است.

۲٫ کسانی که سه سال یا بیشتر و هرسال حداقل ۱۵ روز در ماه و یا ۶ ماه در سال [اگر چه به طور پراکنده] در محل تحصیل و خوابگاه اقامت داشته باشند آنجا در حکم وطن آنهاست و تا ادامه این وضعیت همواره در محل تحصیل، نمازشان کامل و روزه شان صحیح است [در بین راه نماز شکسته است.](۱)

 

حقوق همسایه:

از جمله موضوعاتی که در نوع دعاها ،خطبه ها و روایات اهل بیت(ع) در زمینه ماه رمضان مطرح شده است حقوق همسایگان است به عنوان نمونه موارد زیر را اشاره می کنیم:

امیرمؤمنان(ع) از جمله توصیه هایی که در بستر شهادت به فرزندان خود فرمودند در رابطه به همسایگان است که می فرماید:

اللَّهَ اللَّهَ فِی جِیرَانِکُـمْ فَإِنَّهُمْ وَصِـیـَّهُ نَبِیِّکُـمْ مَا زَالَ یُوصِی بِهِمْ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ سَیُوَرِّثُهُمْ(۲)

خدا را خدا را دباره همسایگان ،حقوقشان را رعایت کنید که وصیت پیامبر شماست ،همواره به خوش رفتاری با همسایگان سفارش می کرد تا آنجا که گمان بردیم برای آنان ارثی معین خواهد کرد

 

امام زین العابدین(ع) در ضمن دعای ۴۴ صحیفه سجادیه که موقع حلول ماه مبارک رمضان می خواندند به درگاه خداوند چنین عرضه می دارد:

وَ وَفِقْنا فیهِ لِاَنْ نَصِلَ اَرْحامَنا بِالْبِرِّ وَالصِّلَهِ

ما را در این ماه موفق بدار که با نیکی و صله با بستگان پیوند و ارتباط برقرار کنیم

وَ اَنْ نَـتـَعاهَدَ جیـرانَنا بِالْاِفْضالِ وَالْعـَطـِیَّهِ(۳)

و با انعام و بخشش به همسایگان خویش رسیـدگی نمایـیم

 

لازم به یادآوری است که این قبیل توصیه ها در فرمایشات اهل بیت(ع) در ماه رمضان بسیار است بدین جهت ضروری می دانیم موضوع حقوق همسایگان را و سایر مسائل مربوطه توضیح دهیم

 

۱-حق همسایه از دیدگاه قرآن

خداوند می فرماید:

وَاعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تـُشْرِکُوا بِهِ شَیْئًا وَبِالْوَالِدَیْـنِ إِحْسَانًا وَبِذِی الْقُرْبَـى وَالْیَتَامـَى وَالـْمَسَاکِیـنِ وَالـْجَارِ ذِی الْـقـُرْبَـى وَالـْجَارِ الـْجُـنُـبِ(۴)

و خدا را بپرستید و هیچ چیز را همتای او قرار ندهید و به پدر و مادر نیکی کنید همچنین به خویشاوندان و یتیمان و مسکینان و همسایه نزدیک و همسایه دور

 

توضیح:

در ارتباط با اینکه منظور از همسایه نزدیک و همسایه دور کیست در میان مفسران اختلاف نظر وجود دارد لکن چیزی که از ظاهر آیه استفاده می شود این است که منظور از نزدیکی و دوری مکانی است(۵)

 

۲-محدوده همسایه

از جمله موضوعاتی که در ارتباط با همسایگان در روایات و کتب فقهی مطرح شده است مشخص کردن محدوده همسایگان است در این زمینه به عنوان نمونه دو روایت را ترجمه می کنیم:

 

رسولخدا(ص) فرمود:

کُلُّ اَرْبَعینَ داراً جیرانٌ مِنْ بَین یَدَیْهِ وَ مِنْ خَـلْفِـهِ و عَن یَـمینِهِ و عَـنْ شِـمالِهِ(۶)

چهل خانـه از هـر طـرف پیـش رو و پـشـت و راست و چپ (بالا و پـایـین) همـسایه هـستنـد

 

امیرمؤمنان(ع) فرمود:

حَریمُ الْمَسجِد اَرْبَعونَ ذِراعاً وَالْجِوارُ اَرْبَـعـُونَ داراً مِـنْ اَرْبَـعـَهِ جَـوانِـبـِها(۷)

حریم مسجد تا چهل ذراع می باشد و حریم همسایه تا چهل خانـه از چـهار طـرف است

 

توضیح:

ذراع به حد فاصل آرنج تا سر انگشت میانیمی گویند که فقها در بابهاى طهارت، صلات، نکاح، قصاصو دیاتدر مورد آنسخن گفته‌اند(۸)

 

۳-حقوق همسایه

مرحوم شیخ صدوق در کتاب من لا یحضره الفقیه حقـوق همسایه را از زبان امام زین العابدین(ع) چنین نقل می کند:

وَ امّا حَقُ جارِکَ  

اما حق همسایه تو عبارتند

۱-فَـحِـفْظُـهُ غائِـبـاً

حفظ کردن او در غیابش

۲-وَ اِکْرامُهُ شاهِداً   

گرامی داشتن وی در حضورش

۳-و نُصرَتُهُ اِذا کانَ مَظْلُوماً   

یاری وی در حال ستمدیدگی

۴-وَ لا تَتَّبِعَ لَهُ عَوْرَهً    

و عیب او را شایع نکنی

۵-فَاِنْ عَلِمْتَ عَلَیْهِ سُوأً سَتَرتَهُ عَلَیْهِ     

هر گاه از وی بدی دیدی آن را بپوشان

۶-وَ اِنْ عَلِمْتَ اَنَّهُ یَقْبَلُ نَصیحَتَکَ نَصَحْتَهُ فـیما بَیْنـکَ وَ بَیْـنَهُ

هر گاه دانستی خیرخواهی تو را می پذیرد در خفا به وی نصیحت کن

۷-وَ لا تُسْلِمُهُ عِنْدَ شَدیدَهٍ       

هنگام سختی تنهایش مگذار

۸-وَ تُـقـْبِلُ عَثـرَتَـهُ   

از لغزش وی گذشت کن

۹-و تَـغـْفـِرُ ذَنْـبـَهُ    

گناهش را ببخش

۱۰-وَ تُعاشِرُهُ مُعاشَرَهً کَریمَهً(۹)   

و کریمانه با وی معاشرت کن

 

۴-تحمل کردن آزارهای همسایه

از جمله موضوعاتی که در ضمن روایات اهل بیت(ع) روی آن بسیار سفارش و تأکید شده است تحمل کردن آزارها و اذیت های همسایگان است که به عنوان نمونه روایتی از امام کاظم(ع) را ترجمه می کنیم که فرمود:

لَیْسَ حُـسْـنُ الْـجـِوارِ کَـفُّ الأَذی وَ لکِنْ حُسْنُ الجِوارِ صَبْرکُ عَلَی الْأَذی(۱۰)

حـسن همجـواری به تـرک آزار نیسـت بلکـه به شکیبایی بر آزار همـسایه اسـت

 

پی نوشت:

(۱)پرسمان دانشجویی

(۲)نهج البلاغه نامه ۴۷    

(۳)صحیفه سجادیه دعای ۴۴

(۴)سوره نساء آیه شریفه ۳۶ 

(۵)تفسیر نمونه ج۳ ص ۴۸۲

(۶)اصول کافی/کلینی ج۲ص۶۶۹                                                              

(۷)کتاب الخصال /صدوق ص۵۴۴                                        

(۸)ویکی فقه

(۹)من لا یحضره الفقیه/صدوق ج۲ص۶۲۳                                                     

(۱۰)اصول کافی/کلینی ج۲ ص۶۶۸