شنبه ۱۳ آذر ۱۴۰۰ - السبت 29 ربيع ثاني 1443

(۱۳۹۵/۰۷/۱۵) درس آموزی از سیره عملی امام حسین(ع)(۳)(شب چهارم محرم)

مقدمه: در سه جلسه گذشته ۵ مورد از مواضع امام در ارتباط با قیام خویش در ملاقات با شخصیت های مختلف مطرح گردید اکنون ادامه بحث را با بیان موارد دیگر پی میگیریم   ۶-مواضع امام در ملاقات با فرزدق از جمله اشخاصی که در بین راه مکه به کوفه با امام ملاقات کرد فرزدق […]

IMG_1306.jpg

IMG_1306.jpg

مقدمه:

در سه جلسه گذشته ۵ مورد از مواضع امام در ارتباط با قیام خویش در ملاقات با شخصیت های مختلف مطرح گردید اکنون ادامه بحث را با بیان موارد دیگر پی میگیریم

 

۶-مواضع امام در ملاقات با فرزدق

از جمله اشخاصی که در بین راه مکه به کوفه با امام ملاقات کرد فرزدق شاعر معروف عرب بود البته لازم به ذکر است که در ارتباط با محل ملاقات در میان مورخان و مقتل نویسان اختلاف وجود دارد

البته این اختلاف در اصل موضوع تأثیری ندارداز جمله منازلی که نامبرده شده عبارتند از:صفاح(۱)، محدوده حرم، خارج مکه(۲)، باستان بن عامر(۳)، ذات عرق(۴)، زباله(۵)، شقوق(۶)

 

یاقوت حموی می نویسد:

اَلصِّفاح :موضِعٌ بِین حُنِین وَ أنْصابِ الحرم علی یُسْرَهِ الدّاخِلِ اِلی مَکَّهَ وَ هُناکَ لَقِیَ الْفَرَزدَقُ اَلْحُسَینَ بنَ عَلِیٍّ(ع) لَمّا عَظَمَ عَلی قَصْدِ الْعِراقِ

صفاح موضعی است، میان حنین و مرز حرم؛ این منزل در سمت چپ کسانی که به مکه وارد میشوند، واقع می‌شود. صفاح یکی از منازلی است که کاروان امام حسین (ع) از آنجا عبور کرده و طبق نقل‌ها امام با فرزدق شاعر در این منزل دیدار کرده است.فرزدق گفته:

لَقیتُ الـحُسَیْنَ بِأَرْضِ الـصِّـفاحِ    

در سرزمین صفاح حسین را دیدار کردم    

عـَلَـیْـهِ الْـیَـلامِـقُ وَ الــدَّرَقُ(۷)

که قبا به تن داشت و سپر به دوش افکنده بود.

 

جایگاه فرزدق:

فرزدق از جمله شعرای برجسته قرن اول اسلام می باشد و در ارتباط با شخصیت و جایگاه او چند نـکـته را لازم بـه یـادآوری مـی دانـم

۱-نام فرزدق همام بن غالب تمیمی و کنیه اش ابوفراس مشهور به فرزدق است در بـصره متولد شد و همان جا از دنیـا رفت

۲-فرزدق از اشراف زمان خویش بود بدین جهت موقع خواندن شعر در حضور خلفا برخـلاف سنـت مرسـوم نشسـته می خواند

۳-شعر او در میان لغـویان ،نحـویان و شـاعـران از اعـتبار ویـژه برخوردار است لذا بر شعر او به عنوان استشهاد استناد می کنند(۸)

۴-فرزدق دارای روحی بلند ،حریت در اندیشه و شهامت در حق گویی داشت و از بینش سیاسی بالا برخوردار بود بطوریکه در قصیده معروف میمیه که شامل ۴۱ بیت بوده و در تمجید امام زین العابدین سروده است خطاب به هشام بن عبدالملک چنین گفت

وَ لَیْسَ قَوْلُکَ مَنْ هذا بِضائِرِهِ*           اَلْعَرَبُ تَعْرِفُ مَنْ اَنْکَرْتَ وَالْعَجَمُ

گفته تو که این شخص کیست به او ضرر نمی رساند چون او را عرب و اجم می شناسند

هَذا الّذی تَعرِفُ البَطْحاءُ وَطْأتَهُ   *وَالبَیْتُ یعْرِفُهُ وَالـحِـلُّ وَالـحَـرَمُ

این کسی است که بدها جای پایش را می شناسد و حرم و بیرون حرم بدو آشناس

هذا ابنُ خَیـرِ عِـبادِ الله کُـلّـهِمُ   *   هذا التّـقیّ النّـقیّ الطّاهِـرُ العَلَـمُ

این پسر بهترین بندگان خداست این پرهیزکار ،گزیده ،پاک ،نشانه و راهنماست

هذَا ابْنُ فاطِمَهَ إِنْ کُنْتَ جاهِلَهُ   *   بـِجَدِّهِ أَنْبِیاءُ اللهِ قـَدْ خُتِمُوا(۹)

اگر او را نمی شناسی او فرزند فاطمه است که جد او بر بر صحیفه پیامبران مهر قبول است

 

کاروان کربلا به حرکت خود ادامه داد تا به منزل صفاح رسید و در آنجا فرزدق شاعر به ملاقات امام شتافت و به امام سلام کرد و گفت ای فرزند رسول خدا چگونه به مردم کوفه اعتماد کردی با اینکه آنان پسرعمویت مسلم بن عقیل و پیروانش را کشتند ؟

 

امام در پاسخ فرمود:

رَحِمَ اللهُ مُسْلِماً … اِنَّهُ قـَدْ قَـضَی ما عَلَیْهِ وَ بَـقـِیَ ما عَـلَیْنا(۱۰)

خداوند مسلم را رحمت کند او به تکلیف خویش عمل کرد و هنوز تکلیف ما باقی مانده است

 

امام(ع) از فرزدق پرسید:

اَخْبِرْنی عَنِ النّاسِ خَلْفَکَ؟(۱۱)

 

فرزدق به امام(ع)پاسخ داد:  

اَلـْخَـبیـرَ سَئـَلْـتَ ،قُـلُـوبُ الـنّاسِ مَـعَـکْ وَ اسـْیافُـهـُمْ عَلَیْک(۱۲)

از مرد آگاهی سوال فرمودی دلهای مردم با شماست و شمشیرهای آنان علیه شماست

 

سپس امام حسین(ع) فلسفه قیام خود را خطاب به فرزدق چنین بیان فرمود:

یا فَرَزْدَقْ اِنَّ هؤُلاءِ قَوْمٌ    

ای فرزدق اینان گروهی هستند که

لَـزِمُـوا طاعَـهَ الشّـَیْـطانِ    

پیروی شیطان را پذیرفتند

وَ تَرَکُوا طاعَهَ الرَّحـْمانِ   

اطاعت از خدا را رها کردند

وَ أَظْهَرُوا الْفَسادَ فِی الْاَرْضِ    

و در زمین فساد به راه انداختند

وَ اَبْـطَـلُـوا الْـحُدودَ          

حدود الهی را باطل ساختند

وَ شَـرِبُـوا الْـخُمُورَ           

به مشروب خواری پرداختند

وَ اسْتَأْثَرُوا فِی أَمْوالِ الْفُقَراءِ وَالْمَساکینَ

به اموال بی نوایان چنگ اندازی کردند

وَ أَنَا أَوْلی مَنْ قامَ بِنُصْرَهِ دینِ اللهِ

من سزاوارترم به یاری کردن دین خدا

وَ اعْزازِ شَرْعِهِ وَالـْجِهادِ فی سَبیلِهِ   

و گرامی داشت شرع او و جهاد در راهش

لِتَـکـُونَ کَـلـِمَـهُ اللهِ هـِیَ الْـعـُلْـیا(۱۳)       

تا سخن خداوند برترین باشد

 

توضیح:

اباعبدالله الحسین(ع) در موضع گیری خود علیه بنی امیه روی ۶ ویژگی از مفاسد ،انحرافات و ستمگری های بنی امیه به ترتیب زیر تأکید فرمودند:

۱-پیروی آنان از شیطان  

لَـزِمُـوا طاعَـهَ الشّـَیْـطانِ      

۲-رها کردن اطاعت از خدا         

وَ تَرَکُوا طاعَهَ الرَّحـْمانِ        

۳-به راه انداختن فساد در زمین    

وَ أَظْهَرُوا الْفَسادَ فِی الْاَرْضِ    

۴-تعطیل و باطل ساختن حدود الهی

وَ اَبْـطَـلُـوا الْـحُدودَ  

۵-پرداختن به مشروب خواری     

وَ شَـرِبُـوا الْـخُمُورَ     

۶-چنگ اندازی به اموال نیازمندان

وَ اسْتَأْثَرُوا فِی أَمْوالِ الْفُقَراءِ وَالْمَساکینَ

 

سپس امام رسالت های سنگین خود را بدین ترتیب بیان فرمودند:

۱-یاری کردن دین خدا  

وَ أَنَا أَوْلی مَنْ قامَ بِنُصْرَهِ دینِ اللهِ

۲-گرامی داشتن شریعت الهی      

وَ اعْزازِ شَرْعِهِ

۳-جهاد در راه خداوند   

وَالـْجِهادِ فی سَبیلِهِ   

سپس نتیجه این قیام و جهاد را چنین بیان فرمود:

لِتَـکـُونَ کَـلـِمَـهُ اللهِ هــِیَ الْـعـُلْـیا 

تا سخن خداوند برترین سخنها باشد

 

پی نوشت:

(۱) تاریخ الامم والملوک/طبری ج۴، ص۲۹۰

(۲) الارشاد،/ شیخ مفید ج۲، ص۶۷

(۳)تذکره خواص/ابن جوزی ج۲، ص۱۴۰.

(۴)مناقب آل ابی طالب/ ابن شهرآشوب ، ج۳، ص۲۴۵

(۵) الملهوف علی قتلی الطفوف/ سیدبن طاووس،، ص۱۳۴.

(۶)کوفی، ابن اعثم، کتاب الفتوح، ج۵، ص۷۱

(۷)معجم البلدان /یاقوت حموی ج۳ ص۴۱۲

(۸)دایره المعارف تشیع ج۱۲ ص۲۶۶                    

(۹)دانشنامه شعر عاشورایی ج۱ ص ۷۰

(۱۰)الملهوف/سید بن طاووس ص ۳۲       

(۱۱)تاریخ الخلیفه/ابن الخیاط ص ۲۳۱                 

(۱۲)العقد الفرید/ابن عبد ربه ج۴ ص ۱۷۱ 

(۱۳)تذکره الخواص/ابن جوزی ص ۲۴۰