شنبه ۱۳ آذر ۱۴۰۰ - السبت 29 ربيع ثاني 1443

(۱۳۹۶/۰۳/۱۰) سخنرانی روز پنجم رمضان(دانش،میراث گرانبها و آداب،زیورهای کهنگی ناپذیرند)

احکام: روزه بیمار: ۱-اگر بیمار با اعتقاد به اینکه روزه برایش ضرر دارد اگر روزه بگیرد صحیح نیست و باید پس از ماه رمضان در هنگام سلامت آن را قضا کند(۱) ۲-اَلْاَ قْوی جِوازُ الْبَقاءِ عَلی تَقْلیدِ الْمَیِّتِوَ لا یـَجُـوزُ تَـقـْلیـدُ الْـمَیِّتِ اِبْــتِــداءً(۲) ۳-اِذا عَدَلَ عَنِ الْمَیِّتِ اِلَی الْحَیِّ لا یَجُوزُ لَهُ الْعَوْدُ اِلَی الْـمَیِّـتِ(۳) […]

IMG_7136.jpg

IMG_7136.jpg

احکام:

روزه بیمار:

۱-اگر بیمار با اعتقاد به اینکه روزه برایش ضرر دارد اگر روزه بگیرد صحیح نیست و باید پس از ماه رمضان در هنگام سلامت آن را قضا کند(۱)

۲-اَلْاَ قْوی جِوازُ الْبَقاءِ عَلی تَقْلیدِ الْمَیِّتِوَ لا یـَجُـوزُ تَـقـْلیـدُ الْـمَیِّتِ اِبْــتِــداءً(۲)

۳-اِذا عَدَلَ عَنِ الْمَیِّتِ اِلَی الْحَیِّ لا یَجُوزُ لَهُ الْعَوْدُ اِلَی الْـمَیِّـتِ(۳)

۴-لا یَجُوزُ الْعُدُولُ عَنِ الْحَیِّ اِلَی الْحَیِّ الّا اِذا کانَ الثّانی أَعْلَمَ(۴)

مروری بر کلمات قصار امیرمؤمنان(ع):

قال علی(ع):

الْـعـِلْـمُ وِرَاثَـهٌ کَرِیـمَـهٌ       

دانش میراث گرانبهایی است

وَالْآدَابُ حُلَلٌ مُجَدَّدَهٌ

ادبها زیورهایی هستند که کهنگی ندارند

وَالْفِکـْرُ مــِرْآهٌ صَافِیَـهٌ           (5)       

و اندیشه آئینه ای است شفاف

معنی واژه ها:

۱-أَلْوِراثَهُ                   

با کسر حرف واو مصدر است به چیزی می گویند که میت برای بازماندگان خـود بـاقی می گذارد

۲-الحُلَل

با ضم حرف ها و فتح لام جمع حُلَّه است مثل قُلَل جمع قُلَه بمعنی لباس جدید یا هر لباسی کـه جـمیع بدن را بپـوشاند

۳-الْفِکْرُ                      

بمعنای اندیشیدن پیرامون مسائل مختلف که بر انسان وارد می شود

توضیح:

امیرمؤمنان(ع) در ضمـن ایـن حکـمت ۳ موضوع مهم را مورد توجه قرار می دهند

۱-دانش میراث گرانبهاست

موضوع دانش از جمله موضوعاتی است که بیشترین آیات و روایات در مورد آن وارد شده است و از ابعاد مختلف مورد بررسی و پژوهش قرار گرفته است از جمله میراث انبیا بودن دانش است که در روایات متعدد وارد شده است

رسولخدا(ص) فرمود:

اِنَّ الْعُـلَـماءَ وَرَثَهُ الْاَنْبِیاءِ اِنَّ الْاَنْبِـیاءَ لَـمْ یُوَرِّثُوا دیناراً وَلادِرْهَماً وَ لکِنْ وَرَّثُوا الْعِلْمَ(۶)

دانشمندان وارثان انبیاء هستند چرا که انبیاء دینار و درهمی از خود به یادگار نگذاشته اند بلکه علم و دانش به ارث گذاشته اند

۲-آداب، لباس کهنگی ناپذیرند

ادب از جمله موضوعاتی است که محدثان و علمای اخلاق و عرفان در مورد آن بصورت مبسوط و گسترده بحث کرده اند بعنوان نمونه روایتی را از امام صادق(ع) ترجمه می کنیم

امام صادق(ع) فرمود:

اَدَّ بـَنـی أَبـی بِـثـَلاثٍ…        

پدرم مرا به سه چیز ادب فرمود

مَنْ یَصْحَبُ صاحِبَ السُّوءِ لایَسْلَمُ       

کسیکه با رفیق بد مصاحب تردد در امان نخواهد بود

وَ مَنْ لا یُـقـَیـِّدْ اَلْـفاظَـهُ یَـنْـدَمُُُ      

کسیکه سخنانش را مهار نکند پشیمان می شود

وَ مَنْ یَدْخُلْ مَداخِلَ السُّوءِ یُتَّـهَمُ(۷)

کسیکه در محل های آلوده وارد شود بدنام می شود

دانش و ادب در قرآن:

در ارتباط با هر دو موضوع آیات متعددی نازل شده است که به عنوان نمونه آیه ۱۱ سوره مجادله را که هر دو موضوع یک جا مطرح شده است ترجمه می کنیم:

یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذَا قِیلَ لَکُمْ تَفَسَّحُوا فِی الْمَجَالِسِ فَافْسَحُوا یَفْسَحِ اللَّهُ لَکُمْ وَإِذَا قِیلَ انْشُزُوا فَانْشُزُوا یَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا مِنْکُمْ وَالَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجَاتٍ وَاللَّهُ بـِمَا تَعْمَلُونَ خَبِیرٌ(۸)

اى کسانى که ایمان آورده‏ اید چون به شما گفته شود در مجالس جاى باز کنید پس جاى باز کنید تا خدا براى شما گشایش حاصل کند و چون گفته شود برخیزید پس برخیزید خدا [رتبه] کسانى از شما را که گرویده و کسانى را که دانشمندند [بر حسب] درجات بلند گرداند و خدا به آنچه مى ‏کنید آگاه است

شأن نزول:

جمعی از مفسران نقل کرده اند رسولخدا(ص) روز جمعه ای در صفه ای نشسته بود و گروهی نزد آن حضرت حاضر بودند جا تنگ بوده و پیامبر عادتش این بود که مجاهدان جنگ بدر را احترام ویژه می کرد

در این هنگام گروهی از بدریون وارد شدند و در کنار نشستگان ایستادند و هیچکدام از نشستگان بر آنان جای ندادند پیامبر خطاب به بعضی از نشستگان فرمود فلانی و فلانی برخیزید تا واردین بنشینند و این اقدام در حقیقت نوعی ادب آموزی و درس احترام گذاردن به پیشکسوتان ایمان و جهاد بود

منافقان که از هر فرصتی استفاده می کردند گفتند پـیامبر رسم عدالت را رعایت نکرد در این جا آیه فوق نازل شد(۹)

بطوریکه ملاحظه فرمودید در ذیل آیه جایگاه دانشمندان نیز مورد عنایت قرار گرفته اسـت

یَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا مِنْکُمْ وَالَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجَاتٍ

توضیح:

همه می دانیم که مقـام شهـید در اسـلام بالاتـرین مـقام است در عین حال در حدیثی از پیامبر اکرم می خوانیم

فَضْلُ الْعالِمِ عَلَی الْشَهیدِ دَرَجَهٌ

دانشمند یک درجه از شهید بالاتر است

وَ فَضْلُ الْشَهیدِ عَلَی الْعابِدِ دَرَجَهٌ

و شهید یک درجه از عابـد بالاتـر است

وَ فَضْلُ الْعالِمِ عَلی سائِرِ النّاسِ کَفَضْـلـی عَلی أَدْناهُمْ(۱۰)

و برتری عالم بر سایر مردم مانند برتری من بر کوچکترین انهاست

۳-اندیشه آئینه صافی است

منظور از فکر همان اندیشیدن پیرامون مسائل مختلفی است که بر انسان وارد می شود و به تعبیر فلاسفه حرکتی ذهنی است به سوی مقدمات و از مقدمات بسوی نتیجه ها

اگر این اندیشه هوا و هوس و سایر حجابها دور بماند آئینه شفافی خواهد بود که چهره حقایق را به انسان نشان می دهد بدلیل اهمیت تفکر و نقش سرنوشت ساز آن در لسان روایات از آن بعنوان عبادت و یا برترین عبادتها نام برده شده است از قبیل:

امام صادق(ع) فرمود:

تَفَکُّرُ ساعَهٍ خَیْرٌ مـِنْ عِـبادَهِ سَنَـهٍ(۱۱)

یک ساعت اندیشه بهتر از عبادت یکسال است

امیرمؤمنان(ع) فرمود:

لا عِبادَهَ کَالتَّفَکُّرِ فی صَنْعَهِ اللهِ عـَزَّوَجَـلَّ(۱۲)

عبادتی همانند اندیشه در صنع خدای متعال نیست

امام صادق(ع) فرمود:

کانَ اَکْثَرُ عِبادَهُ اَبی ذَرٍّ اَلتَّفَکُّرُ وَالْاِعْتِبارُ(۱۳)

بیشترین عبادت ابی ذر اندیشیدن و پند گرفتن بود

پی نوشت:

(۱)توضیح المسائل ۱۰ مرجع م ۱۷۴۳                       

(۲)عروه الوثقی ج۱ م۹         

(۳)عروه الوثقی ج۱ م ۱۰     

(۴)عروه الوثقی ج۱ م۱۱

(۵)نهج البلاغه حکمت ۵

(۶)اصول کافی/کلینی ج۱ ص ۳۴                                                                                        

(۷)بحار الانوار/مجلسی ج۷۵ ص ۲۶۱

(۸)سوره مجادله آیه شریفه ۱۱                                                                                              

(۹)تفسیر مجمع البیان ج۹ ص ۲۵۲

(۱۰)تفسیر نمونه ج ۲۳ ص ۴۵۵

(۱۱)بحار الانوار/مجلسی ج۶۸ ص ۳۲۳         

(۱۲)الامالی/شیخ طوسی ۴۶/۲۴۰                              

(۱۳)بحار الانوار/مجلسی ج۷۱ ص ۳۲۳